ΕΠΙΤΑΚΤΙΚΗ Η ΑΝΑΓΚΗ ΔΙΑΣΩΣΗΣ ΤΩΝ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΚΤΙΣΜΑΤΟΣ
Η πρώτη επίσκεψη του Μητροπολίτη Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου κ.κ. Πρόδρομου στον οικισμό Μουρτζανά Μυλοποτάμου, έφερε και πάλι στο προσκήνιο την ανάγκη διάσωσης του βυζαντινού Ιερού Ναού του Σωτήρος Χριστού που βρίσκεται λίγα μέτρα έξω από το χωριό.
Πρόκειται για τα απομεινάρια ενός Αγιοταφίτικου Μετοχίου, το οποίο τους προηγούμενους αιώνες άκμασε, καθώς ο Πανάγιος Τάφος είχε μεγάλη περιουσία στα Μουρτζανά αλλά και στην κοντινή Αγιά, όπου υπήρχε έτερο μετόχι, αυτό του Αγίου Φωτίου.
Όπως και στο παρελθόν έχουμε τονίσει προς κάθε αρμόδιο φορέα, πρόκειται για ένα μνημείο που πρέπει να διασωθεί και να αξιοποιηθεί. Είναι γνωστό πως όταν οι Ενετοί κατέλαβαν την Κρήτη, κατέστρεψαν κάθε τι βυζαντινό σε όλες τις πόλεις του νησιού. Γι’ αυτό το λόγο και δεν έχουμε Βυζαντινά μνημεία στις κρητικές πολιτείες. Ό,τι απόμεινε από την περίοδο της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, είναι διάσπαρτα απομεινάρια στην ύπαιθρο, ουσιαστικά λίγα αλλά ιδιαίτερα σημαντικά για την τοπική ιστορία και τους ερευνητές της, ιστορικούς και αρχαιολόγους.
Ένα από αυτά βρίσκεται στα Μουρτζανά, χωριό που σιγά – σιγά εγκαταλείπεται από μόνιμους κατοίκους αλλά τα κτιριακά του απομεινάρια, αποτελούν μαρτύρια της μακραίωνης ιστορίας του οικισμού που σήμερα έχει χαρακτηριστεί Ιστορικό – Διατηρητέο Μνημείο Α’ Κατηγορίας για την αρχιτεκτονική και πολιτιστική κληρονομιά του.
Και είναι όντως εντυπωσιακό που σε αυτό το σχετικά μικρό χωριό, βρίσκουμε ρωμαϊκή κρήνη, βυζαντινή εκκλησία, ενετικά αρχοντικά και φάμπρικες, οθωμανικά λιοτρίβια και χαμάμ, νεότερα κτίρια εξαιρετικής κρητικής λαϊκής αρχιτεκτονικής και βεβαίως σύγχρονα κτίρια.
Πολλοί αιώνες ζωής, αποτυπώνονται πάνω στα ερείπια του παλαιού οικισμού που δυστυχώς μαραζώνει από την εγκατάλειψη και την αδιαφορία κάθε θεσμικής εκπροσώπησης της πολιτείας.
Η ΜΟΝΗ
Ακολουθώντας τον αγροτικό δρόμο που ενώνει τα Μουρτζανά με τον ερειπωμένο οικισμό Μούσαι στον Μυλοπόταμο, συναντούμε τα ερείπια της μικρής μονής. Πρόκειται για το Ιεροσολυμίτικο Μετόχι του Δεσπότη Χριστού, στο οποίο σώζεται σήμερα το καθολικό με πολλές από τις τοιχογραφίες, με τις οποίες είχε ιστορηθεί τα χρόνια της ακμής του.
Το αρχιτεκτονικά εντυπωσιακό καθολικό, είναι χτισμένο στη βάση αιωνόβιου κυπαρισσιού και το σύνολο του κτιριακού συγκροτήματος, από το οποίο σώζονται στοιχεία του οικοδομήματος, είχε ανεγερθεί στην δυτική πλαγιά της κοιλάδας των Μουσών, απέναντι από ένα άλλο μνημείο, που στην περιοχή είναι γνωστό ως Ρωμαϊκή Κρήνη και τρέχει ακόμα νερό.
Ο Νίκος Ψιλάκης έχει γράψει πως πρόκειται για το 2ο σε μέγεθος Αγιοταφίτικο Μετόχι της Κρήτης, μετά αυτό της Γουβερνιώτισας, ενώ στα αρχεία της Δημογεροντείας Ηρακλείου έχουν βρεθεί έγγραφα του 1864 που μαρτυρούν την ύπαρξη μοναχού στην Μονή, του Χατζή Μελέτιου, ο οποίος κατάγονταν από το Σφεντίλη Πεδιάδος Ηρακλείου. Εντύπωση προκαλεί, ότι στα έγγραφα η Μονή των Μουρτζανών αναφέρεται ως Μονή Αγίας Μαρίνας και όχι ως Μονή Σωτήρος Χριστού ενώ διαφαίνεται άμεση σχέση και επαφή με την Μονή της Γουβερνιώτισας.
Το Αγιοταφίτικο Μετόχι των Μουρτζανών είχε μεγάλη περιουσία, την οποία διαχειρίζονταν το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων ενώ σε αυτό ανήκε και ο ιστορικός ναός του Αγίου Φωτίου στην διπλανή Αγιά. Πιθανότατα δε, να λειτουργούσε ως μετόχι μόνο συγκεκριμένες περιόδους του χρόνου για την διαχείριση των περιουσιών του, οι οποίες πρέπει να ήταν πλούσιες σε ελαιόδεντρα και παραγωγή λαδιού, αφού διέθετε δικό του ελαιοτριβείο, στοιχεία του οποίου σώζονται ακόμα.
Προφανώς ο χώρος αυτός χρήζει άμεσης παρέμβασης για να διασωθούν όσα σήμερα συνεχίζουν να υπάρχουν και μαρτυρούν την μακραίωνη πορεία του τόπου στο χρόνο. Άλλωστε, εκτός από θρησκευτικό προσκύνημα, θα μπορούσε να ήταν και ένα σημαντικό επισκέψιμο μνημείο που θα συνέβαλε στην τουριστική ανάπτυξη της περιοχής.
Η ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΚΑΙ Η ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΡΕΘΥΜΝΗΣ ΚΑΙ ΑΥΛΟΠΟΤΑΜΟΥ
Η επίσκεψη του Μητροπολίτη Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου κ. Προδρόμου στο Μετόχι των Μουρτζανών έγινε με αφορμή την πρώτη του Αρχιερατική Θεία Λειτουργία στο χωριό, την οποία τέλεσε το πρωί της Κυριακής των Μυροφόρων στον Ιερό Ενοριακό Ναό των Αγίων Σοφίας, Πίστεως, Ελπίδος και Αγάπης.
Κατά τη Θεία Λειτουργία τελέσθηκε το τρίμηνο Ιερό Μνημόσυνο του εκ Μουρτζανών ορμωμένου μακαριστού Κωνσταντίνου Μαρκάκη, με την οικογένεια του οποίου ο Σεβασμιώτατος είχε συνδεθεί από τα έτη της διακονίας του στο Ηράκλειο. Μάλιστα, η ημέρα τελέσεως του Μνημοσύνου συνέπεσε με τη συμπλήρωση 100 ετών από τη γέννηση του μακαριστού Κωνσταντίνου Μαρκάκη στο μικρό και ιστορικό αυτό χωριό του Μυλοποτάμου.
Κατά το Ιερό Μνημόσυνο μίλησε με συγκινητικούς λόγους, εκ μέρους της οικογένειας, η θυγατέρα του εκλιπόντος κ. Ειρήνη Μαρκάκη, ενώ, μετά το πέρας της Θείας Λειτουργίας, ο Σεβασμιώτατος και όλο το εκκλησίασμα είχαν τη χαρά να επισκεφθούν ιστορικά σημεία και Ιερούς Ναούς των Μουρτζανών, δίνοντας την υπόσχεση ότι όλοι μαζί θα συμπράξουν για την ανακαίνισή τους.
Σε επικοινωνία που είχαμε μαζί του, τόνισε πως το αμέσως προσεχές διάστημα, πρόκειται να επισκεφθεί την τοπική Εφορεία Αρχαιοτήτων με στόχο την προώθηση μελετών και έργων για την διάσωση των κτισμάτων και κυρίως του καθολικού και των τοιχογραφιών του.
