Σε μια περίοδο όπου ο όρος «υπερτουρισμός» κυριαρχεί στον δημόσιο διάλογο για το τουριστικό προϊόν της Κρήτης, όσοι γνωρίζουν ανατρέπουν αυτή την εικόνα και αποκαλύπτουν μια διαφορετική πραγματικότητα. Όπως προκύπτει από τη συζήτηση με την κα Ευμορφία Τζαγκαράκη από το τουριστικό γραφείο Muses Travel, η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη και απαιτεί διαφορετική ανάγνωση. Τα δεδομένα δείχνουν ότι το ζήτημα δεν είναι ο αριθμός των επισκεπτών αλλά η ετοιμότητα των υποδομών και η στρατηγική ανάπτυξης του προορισμού.

Η κα Τζαγκαράκη θέτει από την αρχή το ζήτημα σε άλλη βάση. «Η συζήτηση για τον τουρισμό στην Κρήτη συχνά ξεκινά από λάθος σημείο. Μιλάμε για υπερτουρισμό, αγωνιούμε για κορεσμό, συγκρίνουμε αφίξεις και βλέπουμε την αύξηση κλινών σαν απειλή. Όμως η πραγματική εικόνα είναι πιο σύνθετη αλλά και πιο αισιόδοξη, αρκεί να τη δούμε με καθαρά δεδομένα.»

Στο επίκεντρο της ανάλυσης βρίσκεται η έννοια του υπερτουρισμού, για την οποία η ίδια εξηγεί. «Ο όρος υπερτουρισμός έχει αποκτήσει βαρύτητα στον δημόσιο διάλογο, συχνά χωρίς ακρίβεια. Στη διεθνή βιβλιογραφία, αφορά προορισμούς όπου η ζήτηση ξεπερνά ξεκάθαρα τη φέρουσα ικανότητα ενός χώρου, επηρεάζοντας μόνιμους κατοίκους, υποδομές και περιβάλλον».

Στη συνέχεια προκειμένου να γίνει πιο κατανοητό δίνει ένα παράδειγμα που αφορά σε σύγκριση μεγεθών και υπογραμμίζει: «Είναι ενδεικτικό ότι η Κρήτη, με έκταση 8.336 τετραγωνικά χιλιόμετρα, υποδέχεται περίπου 6,6 εκατομμύρια επισκέπτες, την ώρα που η μητροπολιτική Βαρκελώνη σε μόλις 100 τετραγωνικά χιλιόμετρα, έφτασε τα 26 εκατομμύρια. Το συμπέρασμα είναι ότι η Κρήτη απέχει πολύ από την πίεση ενός πραγματικού υπερτουρισμού. Η πίεση προέρχεται από τις υποδομές και όχι από τον αριθμό των τουριστών».

Αυτή ακριβώς η πίεση στις υποδομές είναι που γίνεται εμφανής, ιδιαίτερα κατά τους μήνες αιχμής. «Οι αφίξεις αυξήθηκαν. Το προϊόν εξελίχθηκε. Αλλά οι υποδομές δεν ακολούθησαν. Αυτό απλώς φανερώνει όλα όσα έπρεπε να έχουν γίνει εδώ και χρόνια. Ο ΒΟΑΚ παραμένει έργο που δεν συμβαδίζει με τον ρυθμό ανάπτυξης. Το νέο αεροδρόμιο Καστελίου θα αυξήσει θεαματικά τις αφίξεις, αλλά χωρίς αναβάθμιση στο οδικό δίκτυο η πίεση θα μεταφερθεί στις μετακινήσεις. Ύδρευση, ενέργεια, διαχείριση λυμάτων και απορριμμάτων χρειάζονται σύγχρονο σχεδιασμό με ρυθμό ανάλογο με την ωριμότητα του προϊόντος. Η Κρήτη δεν χρειάζεται λιγότερους τουρίστες. Χρειάζεται υποδομές ευρωπαϊκού επιπέδου για τον τουρισμό που ήδη έχει», σημείωσε.

Σχετικά με τη δυναμική της βραχυχρόνιας μίσθωσης, η κα Τζαγκαράκη υπογραμμίζει πως «η Κρήτη δεν χρειάζεται μια τεχνητή αντιπαράθεση μεταξύ ξενοδοχείων και βραχυχρόνιας μίσθωσης. Το τουριστικό προϊόν του νησιού είναι ενιαίο. Η αγορά λειτουργεί συμπληρωματικά, όχι ανταγωνιστικά. Ο επισκέπτης των ξενοδοχείων αναζητά οργανωμένη υπηρεσία. Ο επισκέπτης της βίλας αναζητά εμπειρία, επαφή με τον τόπο, οινοποιεία, ταβέρνες, τη δυνατότητα να ζήσει σαν προσωρινός κάτοικος.»

Ιδιαίτερη σημασία αποκτά η διάχυση του τουρισμού στην ενδοχώρα, κάτι που ήδη παρατηρείται και σε περιοχές του Ρεθύμνου. «Η βραχυχρόνια μίσθωση διαχέει τον τουρισμό προς την ενδοχώρα, στα χωριά, στους μικρούς παραγωγούς. Και λειτουργεί όχι μόνο συμπληρωματικά, αλλά και ως μοχλός τοπικής ανάπτυξης μέσα από το γνωστό spill-over effect.» Και εξηγεί: «Όταν αναπτύσσεται η βραχυχρόνια μίσθωση σε μια περιοχή, αναβαθμίζονται ταβέρνες, καφέ, μικρά καταστήματα, δημιουργούνται νέες μικρές επιχειρήσεις, ενισχύεται ο πρωτογενής τομέας, αυξάνεται η τοπική απασχόληση και αναβαθμίζεται συνολικά ο οικισμός.»

Ωστόσο, το επόμενο μεγάλο στοίχημα είναι η επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου, με το Ρέθυμνο να διαθέτει σημαντικά εργαλεία. «Η Κρήτη δεν θα επιμηκύνει τη σεζόν επειδή απλά το επιδιώκουμε. Θα το πετύχει μόνο αν προσφέρει εξειδικευμένες, θεματικές εμπειρίες, αξιοποιώντας τρεις βασικούς πυλώνες.

• Αθλητικός Τουρισμός: Διοργανώσεις όπως το SOCCA World Cup στο Ρέθυμνο απέδειξαν ότι ένα διεθνές event φέρνει επισκέπτες εκτός περιόδων αιχμής, γεμίζει καταλύματα – κυρίως ξενοδοχεία – και, εξαιρετικά σημαντικό, δημιουργεί διεθνή προβολή.
• Γαστρονομικός Τουρισμός: Είναι η μεγαλύτερη κρυμμένη δύναμη του νησιού. Οι ταξιδιώτες που επιλέγουν την διαμονή σε μια βίλα αναζητούν εμπειρία: οινοποιεία, τυροκομεία, ελαιοτριβεία την περίοδο της συγκομιδής. Είναι το είδος του τουρισμού που ταιριάζει απόλυτα στις αγροτικές βίλες και την ενδοχώρα.
• Πολιτιστικές Διοργανώσεις: Το Καρναβάλι Ρεθύμνου γεμίζει τα διαμερίσματα τον Φεβρουάριο και Μάρτιο. Χρειάζεται επέκταση με περισσότερα τοπικά πολιτιστικά γεγονότα στην ενδοχώρα. Η επιμήκυνση της σεζόν είναι φυσικό αποτέλεσμα του περιεχομένου και των θεματικών εμπειριών, όχι απλώς σύνθημα.»

Αναφερόμενη στο μέλλον του τουρισμού στην Κρήτη υπογραμμίζει: «Η διεθνής ζήτηση θα συνεχίσει να αυξάνεται. Αυτό δεν αλλάζει. Αυτό που αλλάζει, και που θα καθορίσει το αύριο της Κρήτης, είναι το πώς θα αναβαθμιστούν οι υποδομές, πώς θα διαχυθεί ο τουρισμός σε όλο το νησί, πώς θα προσφέρουμε εμπειρίες 12 μηνών, και πώς θα προστατεύσουμε την αυθεντική, καθημερινή, ανθρώπινη φιλοξενία της Κρήτης.»

Η κα Τζαγκαράκη καταλήγει: «Παρακολουθώντας τις πραγματικές ανάγκες της αγοράς, βλέπουμε ξεκάθαρα ότι η Κρήτη δεν ζει υπερτουρισμό. Ζει ένα μεταβατικό στάδιο ωρίμανσης και χρειάζεται τις υποδομές που της αξίζουν. Το μέλλον του τουρισμού στο νησί δεν θα κριθεί από τον αριθμό των επισκεπτών. Θα κριθεί από τις επιλογές που θα κάνουμε ως τόπος. Και αυτό είναι το πιο σημαντικό σημείο της συζήτησης. Οι επιλογές μας τα επόμενα χρόνια που θα διαμορφώσουν το προϊόν του 2035.»