Αγαπώ την κρητική ύπαιθρο. Παρ’ ότι παιδί της πόλης, του Ρεθύμνου συγκεκριμένα, φρόντιζα εξ απαλών ονύχων να ζω την εμπειρία της υπαίθρου, διαμένοντας στα χωριά των συγγενών μου, στην Πηγή, στον Φουρφουρά, στο Μελιδόνι κι αλλού αλλά και στα σπίτια συμμαθητών μου, από την Αργυρούπολη μέχρι την απόμακρη Λοχριά. Εκεί γνώρισα ανθρώπους κατ’ εξοχήν φιλόξενους, που ήταν περήφανοι για τον τόπο τους, για την ιστορία και για τη φύση τους. Πολύ περισσότερο όμως ήταν περήφανοι για τους ανθρώπους που γέννησε ο τόπος τους, από επιστήμονες μέχρι απλούς μεροκαματιάρηδες, σε κάθε περίπτωση έντιμους κι ειλικρινείς.
Μεγαλώνοντας αγάπησα ακόμα περισσότερο την κρητική ύπαιθρο. Φρόντισα μάλιστα, πέραν των ατομικών και οικογενειακών περιπλανήσεων, να οργανώσω σ’ αυτήν αρκετές ομαδικές εκδρομές, που τα τελευταία χρόνια τις ονομάζω «φυσικοϊστορικούς περιπάτους». Όσο κι αν ακούγεται περίεργο, τα χαρακτηριστικά που περίγραψα παραπάνω χαρακτηρίζουν και στις μέρες μας τους ανθρώπους που απόμειναν στην κρητική ύπαιθρο, όχι μόνο τους συνταξιούχους αλλά κι εκείνους που κρατούν ζωντανή την πρωτογενή παραγωγή. Και δεν εννοώ τους «οπεκεπέδες», αλλά τους έντιμους, που βλέπουν εκεί δίπλα τους να γίνεται πάρτι όχι μόνο στην κτηνοτροφία αλλά και στη μελισσοκομία και βεβαίως και στην ελαιοκομία, χωρίς να βάζουν εκείνοι το δάχτυλο στο μέλι. Μερικοί μάλιστα απ’ αυτούς φυλάνε Θερμοπύλες, κλείνοντας πίσω τους όταν φεύγουν, ο ένας μετά τον άλλον, τις πόρτες της κατοίκησης σε οικισμούς που είχαν δει το φως ήδη από τη βενετοκρατία και μερικές φορές από τα χρόνια του Βυζαντίου. Ένα τέτοιος ήταν ο Βασίλης Γαλλιάκης στον Κάτω Τριπόδο, για τον οποίο είχα γράψει παλιότερα το άρθρο «Ο τελευταίος Κρητικός», όταν, φεύγοντας από τη ζωή, τράβηξε πίσω του την πόρτα ενός οικισμού ηλικίας μεγαλύτερης των πέντε αιώνων.
Δεν θ’ αναφερθώ στους πιο πρόσφατους περιπάτους, στην τριάδα των χωριών Βολιώνες-Παντάνασσα-Πατσός ο πρώτος και στη δυάδα Άγιος Δημήτριος-Πηγή ο δεύτερος. Θα γράψω όμως δυο λόγια για τον προχτεσινό περίπατο σε τέσσερα χωριά της Αμπαδιάς, στην πιο απόμακρη δηλαδή ανθρωπογεωγραφική ενότητα του Ρεθύμνου. Δεν είμασταν πολλοί όσοι μαζευτήκαμε, δεν ήμασταν δεκάδες, όπως στους δυο εκείνους περιπάτους. Ήμασταν δεν ήμασταν, δυστυχώς, μια δεκάδα…
Στις Κουρούτες πολλαπλάσιοι Κουρουθιανοί όχι μόνο μας ξενάγησαν στα αξιοθέατα του χωριού (σπηλαιώδη ναό, πνευματικό κέντρο, χαρκιδιό, μνημειακή ελιά κ.λπ.) αλλά οργάνωσαν κι εκδήλωση για μας, με σχετική προβολή, έκθεση βιβλίου για το χωριό τους και θεματικών ημερολογίων των δύο πολιτιστικών του συλλόγων, του αθηναϊκού και του τοπικού. Και μας πρόσφεραν έναν πλουσιοπάροχο μπουφέ τοπικών εδεσμάτων, μερικών μάλιστα παντελώς άγνωστων σ’ εμάς, του τοπικού διατροφικού πολιτισμού.
Στο διπλανό χωριό, στη Νίθαυρη, οι άνθρωποι επιστράτευσαν τα τετρακίνητα αυτοκίνητά τους προκειμένου να μας ανεβάσουν πολλές εκατοντάδες μέτρα ψηλότερα στον Ψηλορείτη, στο ολάνθιστο οροπέδιο του Καλικά. Εκεί μας ξενάγησαν στο σπήλαιο Νοτική Τρύπα, που μετονομάστηκε σε Paul Faure προς τιμήν του ελληνολάτρη Γάλλου πανεπιστημιακού καθηγητή που το επισκέφθηκε στη δεκαετία του 1960. Ήταν εκείνος που εντόπισε και πρωτοδημοσίευσε την αρχαία επιγραφή του με το όνομα «Ονύμαρχος». Κι εκεί απ’ έξω έστησαν κι οι μακρινοί του απόγονοι τρικούβερτο τραπέζι με τα φαγητά που είχαν παρασκευάσει και μεταφέρει για μας, τους επισκέπτες τους.
Τα ίδια επαναλήφθηκαν και στα δύο επόμενα χωριά της εξόρμησής μας, στον Άγιο Ιωάννη Χλιαρό και στην Αγία Παρασκευή, μέχρι σχεδόν το ηλιοβασίλεμα, οπότε το πήραμε απόφαση να πάρουμε τον δρόμο της επιστροφής. Εκεί είχαν επιστρατευτεί οι πλέον μορφωμένοι χωριανοί, προκειμένου να μας ξεναγήσουν και να μπορέσουμε ν’ αντιληφθούμε κι εμείς την ιστορικότητα και ομορφιά του τόπου στον οποίο είχαν την τύχη να γεννηθούν.
Τους ευχαριστούμε όλους από καρδιάς, αφού μάλιστα οι ετοιμασίες που έκαναν ήταν για πολύ μεγαλύτερο αριθμό συμμετεχόντων, και τους ευχόμαστε να έχουν πάντα τη δύναμη να υποστηρίζουν τον τόπο τους, που συχνά παρουσιάζει για μας τους αμύητους εικόνα εγκατάλειψης. Τους ευχόμαστε να μπορέσουν να δουν καλύτερες μέρες ν’ ανατέλλουν στ’ απόμακρα χωριά τους, να τα δουν να ξαναζωντανεύουν, με τα σχολεία τους να ξανανοίγουν και τα σοκάκια τους να βοούν από ανθρώπινες φωνές. Μέχρι τότε όμως θα πρέπει να συνεχίσουν να συντηρούν τα πατρικά τους, ν’ αφιερώνουν στα χωριά καταγωγής τους τα σαββατοκύριακα και τις διακοπές όσοι μένουν μακριά, να ενισχύουν τους πολιτιστικούς τους συλλόγους και τους δικούς τους δεσμούς συγγένειας. Έτσι θα μπορούν κάποτε να περηφανεύονται ότι στα δύσκολα χρόνια, όταν χρειάστηκε «έβαλαν πλάτη» για να μην ερημωθούν τόποι και χώματα με ιστορία και με φύση απείραχτη κι αμόλυντη.
Τους ευχαριστούμε από καρδιάς!
