ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΟΝ ΜΑΝΟΥΣΟ ΚΛΑΔΟ
Με τίτλο «Ανάμεσα στις γραμμές. Δοκιμές βάσει της αρχής των συγκοινωνούντων δοχείων» κυκλοφόρησε το πρώτο λογοτεχνικό έργο της Ομάδας Φιλαναγνωσίας Ρεθύμνου, το οποίο εξέδωσαν οι Εκδόσεις 24 Γράμματα. Την επιμέλεια της έκδοσης έχει κάνει η αρχαιολόγος και λογοτέχνης Ειρήνη Γαβριλάκη, η οποία μιλά στην εφημερίδα μας για το πώς «γεννήθηκε» αυτό το νέο βιβλίο, ποιο είναι το περιεχόμενο του και πως δούλεψαν τα μέλη της Ομάδας Φιλαναγνωσίας για να έχουμε αυτό το καινούργιο λογοτεχνικό έργο.
Στην συνέντευξη που ακολουθεί η Ειρήνη Γαβριλάκη μας παρουσιάζει το βιβλίο και μιλά για τους δημιουργούς του.
Κυρία Γαβριλάκη, πώς «γεννήθηκε» αυτό το βιβλίο;
Επιλέξατε σωστά το ρήμα που χρησιμοποιήσατε, κ. Κλάδο. Το βιβλίο πράγματα «γεννήθηκε», ύστερα από μια περίοδο κυοφορίας, από την αλληλεπίδραση και τη διάδραση των μελών της Ομάδας Φιλαναγνωσίας που δημιουργήθηκε στο πλαίσιο των δράσεων του Συλλόγου Φίλων του Αρχαιολογικού Μουσείου Ρεθύμνου.
Η ομάδα αυτή δημιουργήθηκε πριν από 4 χρόνια, με στόχο την προσέγγιση ηρώων της παγκόσμιας λογοτεχνίας και της αρχαίας ελληνικής γραμματείας μέσω ασκήσεων ενσυναίσθησης, μέσω, δηλαδή εμπλοκής των συμμετεχόντων με τις ιστορίες τους. Αυτού του είδους την εμπλοκή την προκαλεί η συναισθηματική εμπλοκή και η ταύτιση με το θέμα της ιστορίας κάθε φορά, μέσω των προσωπικών εμπειριών. Αυτού του είδους η προσέγγιση, εφόσον γίνεται από πολλά άτομα είναι πολυεπίπεδη. Πολυφωνική. Και ο αναστοχασμός του θέματος που μας απασχολεί στις συναντήσεις είναι προϊόν ζύμωσης.
Δουλεύοντας τα θέματά μας με τον τρόπο αυτό, συνειδητοποιήσαμε ότι κάθε φορά προέκυπταν λέξεις-κλειδιά, για τις οποίες οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να γράφουν, αναστοχαζόμενοι, κάτι: μια λέξη, μια πρόταση, λίγες σκέψεις. Αυτά τα κείμενα συμπεριελήφθησαν στο βιβλίο. Όπως γράφω και στην εισαγωγή του βιβλίου στην οποία παρουσιάζονται οι σχεδιαστικοί άξονες του προγράμματος αυτού, οι στόχοι που τέθηκαν και η μέθοδος που ακολουθήθηκε ή διαμορφώθηκε, μιας και το πρόγραμμα είναι ευαίσθητο στις τάσεις που διαμορφώνονται κατά τη διάρκειά του, « τα κείμενα δεν αποτελούν ασκήσεις δημιουργικής γραφής, αλλά γράφτηκαν μάλλον ως ασκήσεις αυτογνωσίας. […] Αξιοποιήθηκαν ως συμπληρώματα-σχόλια των λογοτεχνικών έργων που μας απασχόλησαν και ως εκφάνσεις της διαδραστικής σχέσης των συμμετεχόντων».
Βρήκα τον τίτλο και τον υπότιτλο πολύ ενδιαφέροντες. Πώς προέκυψαν;
Χαίρομαι που μένετε στον τίτλο. Θεωρώ ότι είναι ιδιαίτερα ακριβής. Διαβάζοντας ένα βιβλίο μένουμε, βέβαια, στην ιστορία, αλλά ανάμεσα στις γραμμές της παρεισφρέουν οι προσωπικές ιστορίες των αναγνωστών. Επίσης, ανάμεσα στις γραμμές «κρύβονται» ηθελημένα ή αθέλητα αλήθειες που δεν σχολιάζονται, αλλά που η σκιά τους βαραίνει τα κείμενα. Οι εξασκημένοι αναγνώστες αυτά τα μηνύματα να προσεγγίζουν. Για να επιτευχθεί αυτού του είδους η ανάγνωση εις βάθος χρειάζεται εξάσκηση, επικοινωνία μεταξύ των αναγνωστών και αναστοχασμός. Στην πραγματικότητα χρειάζεται, με άλλα λόγια, να μεγαλώσει η κλίμακα μέσα από τη συνειδητοποίηση ότι όλοι «διαβάζουμε», ο καθένας με τον τρόπο του, το μυθιστόρημα που λέγεται ζωή. Και όλοι συναντιόμαστε σε έναν κοινό παρονομαστή, αυτόν που διαμορφώνει η ανάγκη, η αγωνία και η εξέλιξη.
Η κ. Στέλλα Χαλκιαδάκη, Πρόεδρος του Συλλόγου Φίλων του Αρχαιολογικού Μουσείου Ρεθύμνου, στο αντί προλόγου κείμενό της στο βιβλίο λέει κάπου: «Μήπως ο άνθρωπος δεν παραμένει ίδιος ανά τους αιώνες; Με τις ίδιες ανάγκες και τις ίδιες αγωνίες;» Στην Ομάδα μας αυτός ο αλληλεπιδρών άνθρωπος μας απασχολεί. Με αυτόν συνδεόμαστε μέσω της κατάθεσης της προσωπικής μας εμπειρίας ή άποψης. Μαζί με αυτόν κι εμείς συμπληρώνουμε το περιεχόμενο της μεγάλης δεξαμενής της συλλογικής εμπειρίας. «Βάσει της αρχής των συγκοινωνούντων δοχείων», όπως λέει και ο υπότιτλος του βιβλίου.
Πόσοι από τους συμμετέχοντες στην ομάδα συνεισέφεραν κείμενα στο βιβλίο σας;
Κατ’ αρχήν να πω ότι υπάρχουν μέλη της ομάδας μας που δεν έχουν συνεισφέρει στον συλλογικό αυτόν τόμο με κείμενα, αλλά με τις, πολύτιμες κι αυτές, προφορικές τους παρατηρήσεις. Στις συναντήσεις μας πολύτιμη ήταν κάθε προφορική λέξη που εκφέρθηκε συνειδητά ή ασυνείδητα, με περίσκεψη και αυτογνωσία, με συναίσθημα και συγκίνηση. Όπως και κάθε στάση του σώματος που υπομνημάτισε μιαν ανάμνηση, μιαν αυτοαναφορική δήλωση. Όπως και κάθε εύγλωττη σιωπή.
Κείμενα έγραψαν με αλφαβητική σειρά οι Χρυσούλα Βαονάκη, Έφη Γαγάνη, Καίτη Ζαχείλα, Ειρήνη Θυμιατζή, Άννα Θωμαδάκη, Κωνσταντίνα Κακογιαννάκη, Παναγιώτης Κοτσώνας, Χαρίκλεια Μαρκουλάκη, Λιάνα Μηλιδάκη, Ελεονώρα Νησανάκη, Παρασκευή Νικολουδάκη, Αργυρή Τσιριμονάκη και Στέλλα Χαλκιαδάκη.
Οι συγγραφείς έγραψαν διαφορετικά και διαφορετικού ύφους κείμενα συνειρμικά πάνω σε ένα θέμα. Το θέμα, όπως σας είπα, προερχόταν από την ανάλυση ενός μυθιστορηματικού χαρακτήρα. Έτσι, για κάθε θέμα έχουμε διαφορετικές προσεγγίσεις. Εκεί έγκειται η αξία του βιβλίου. Σε όλες αυτές τις διαφορετικές πλευρές από τις οποίες προσεγγίζεται ένα θέμα. Μια μικρογραφία ζωής, δηλαδή.
Στο βιβλίο περιλαμβάνονται 20 θέματα/ενότητες και 118 κείμενα. Αντιλαμβάνεστε τον πλούτο.
Τι είδους κείμενα της λογοτεχνίας είχατε μελετήσει πριν φτάσετε σε αυτό το αποτέλεσμα;
Στους δύο πρώτους κύκλους επιλέχθηκαν κείμενα που αναφέρονται στις βασικές έννοιες που εν γένει απασχολούν το ανθρώπινο είδος και επηρεάζουν την κοινωνική συμπεριφορά μας. «Ο βίος του Ισμαήλ Φερίκ πασά» της Ρέας Γαλανάκη για τη νοσταλγία και τη διαχείρισή της. Η «Οδύσσεια» του Ομήρου για την αυτοκάθαρση και την περιήγηση σε ακραίους και τρομακτικούς κόσμους. Η «Αντιγόνη» του Σοφοκλή για το χρέος και τη σχέση με την εξουσία. Ο «Μικρός πρίγκιπας» του Σαιντ Εξυπερύ για τη φιλία και την απώλεια. Η Τρικυμία» του Σαίξπηρ για την ανάγκη της εκπαίδευσης ως εναλλακτικού τρόπου εκδίκησης. Το «Μόνον της ζωής του ταξίδιον» του Βιζυηνού για την αίσθηση της ελευθερίας που προσφέρει η φαντασία. Ο «Φύλακας στη σίκαλη» του Σάλιτζερ για την αίσθηση της ασφυξίας που ενίοτε δημιουργεί η κοινωνία και οι δομές της. Η «Σιδερένια πανοπλία» του Φίσερ για τον εγκλωβισμό σε ανθρώπους και ρόλους και για την αξία της εμπιστοσύνης. Οι «Βάκχες» του Ευρυπίδη για την πρόκληση των ορίων.
Στον τρίτο και τέταρτο κύκλο διαβάσαμε την «Περσεφόνη» της Ν. Κουλετάκη, τη «Σονάτα του φεγγαρόφωτος» του Ρίτσου, το βιβλίο μου «Από το υλικό πιου φτιάχνονται οι κούκλες», το «Τρίτο στεφάνι» του Ταχτσή, το κεφάλαιο «Νέα Παιδαγωγική» από την «Αναφορά στον Γκρέκο» του Καζαντζάκη, το «Λι» του Καββαδία, την «Ισμήνη» του Ρίτσου, τη «Μεγάλη Χίμαιρα» του Καραγάτση, τα «μικρά μνημόσυνα» της Κουλετάκη, τον «Γυάλινο κόσμο» του Τ. Ουίλλιαμς, της «Αφηγήτρια ταινιών» του Λετεριέρ.
Μετά από αυτό το βιβλίο;
Βρισκόμαστε πλέον στον πέμπτο κύκλο συναντήσεων, οι τελευταίες από τις οποίες γίνονται με τηλεδιάσκεψη τον τελευταίο καιρό λόγω των μέτρων ασφαλείας για την πανδημία. Εξακολουθούμε να διαβάζουμε, να μιλάμε και να γράφουμε. Ο εγκλεισμός συνέπεσε με την κυκλοφορία του βιβλίου μας και ως εκ τούτου είχαμε την ευκαιρία να σκεφτούμε πολύ και να μιλήσουμε πολύ. Σκεφτόμαστε ήδη, πράγματι, έναν επόμενο συλλογικό τόμο, ο οποίος, ωστόσο, πρέπει να παραμείνει στο πλαίσιο των ασκήσεων ενσυναίσθησης και αυτοβελτίωσης και επικοινωνίας. Επιτρέψτε μου όμως να σας μιλήσω γι’ αυτόν όταν θα είναι πιο ξεκάθαρο το περιεχόμενό του.
Για την ώρα απολαμβάνουμε τη δυναμική της ομάδας μας, τις σχέσεις που αναπτύχθηκαν μεταξύ μας, την αυτοσυνειδησία που μας παρέχει το πρόγραμμα. Οι ζωές μας φαίνεται πως έχουν αλλάξει από αυτή τη διαδικασία. Επιμένω στη λέξη, γιατί ακριβώς αυτή η διαδικασία καθορίζει τη λειτουργία της ομάδας: τα μέλη μας εκφράζονται πιο εύκολα και βαθύτερα, γιατί ο «Άλλος» αποτελεί πλέον μέρος της προβληματικής του καθενός μας.
