Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν υπάρχει πρόβλημα. Το ερώτημα είναι μέχρι πότε η σημερινή Ευρώπη και το ευρωπαϊκό πολιτικό κατεστημένο θα συνεχίσουν να κάνουν πως δεν βλέπουν και δεν ακούν.

Οι δηλώσεις καταδίκης του φασισμού, οι επετειακές ομιλίες και τα βαρύγδουπα συνθήματα περί δημοκρατίας δεν αποτελούν από μόνα τους πράξη ουσίας. Όταν δεν συνοδεύονται από πολιτικές που αντιμετωπίζουν τις κοινωνικές αιτίες της ακροδεξιάς, καταλήγουν να λειτουργούν ως άλλοθι απραξίας.

Γιατί η πραγματικότητα είναι σκληρή.

Όσο οι πολιτικές που εφαρμόζονται συγκεντρώνουν ολοένα περισσότερο πλούτο στα χέρια των λίγων και αφήνουν ολοένα περισσότερους ανθρώπους αντιμέτωπους με φτώχεια, ανασφάλεια και αδιέξοδο, τόσο θα δημιουργείται πρόσφορο έδαφος για τον φασισμό. Όσο ο εργαζόμενος αισθάνεται ότι δεν έχει μέλλον, όσο ο νέος άνθρωπος δεν μπορεί να αποκτήσει σπίτι, όσο η κοινωνική κινητικότητα γίνεται προνόμιο των ισχυρών και όσο η αξιοπρέπεια μετατρέπεται σε οικονομικό προνόμιο, οι δημαγωγοί της άκρας δεξιάς θα βρίσκουν χώρο να δηλητηριάζουν την κοινωνία.

Και όσο οι τράπεζες, τα funds και τα μεγάλα επενδυτικά κεφάλαια λειτουργούν χωρίς επαρκή κοινωνικό και δημοκρατικό έλεγχο, τόσο μεγαλώνει η απόσταση ανάμεσα στους πολίτες και στους θεσμούς. Μια δημοκρατία που υπηρετεί πρωτίστως την οικονομική ισχύ και αφήνει την κοινωνική πλειοψηφία να πληρώνει τον λογαριασμό δεν μπορεί να απαιτεί από τους πολίτες της να παραμένουν για πάντα απαθείς.

Ας μην υπάρχει καμία αυταπάτη για το συμβαίνει. Ο φασισμός δεν επιστρέφει απαραίτητα με τις ίδιες στολές, τα ίδια σύμβολα και τα ίδια συνθήματα του παρελθόντος. Μπορεί να επιστρέψει με νέο πρόσωπο, με νέα επικοινωνιακή γλώσσα και με δημοκρατικό προσωπείο. Μπορεί να εκμεταλλευτεί την οργή, την ανασφάλεια και την απογοήτευση που γεννά η ίδια η πολιτική πραγματικότητα.

Αν το ευρωπαϊκό σύστημα θέλει πραγματικά να αποτρέψει την εμφάνιση ενός «νέου Χίτλερ», οφείλει να σταματήσει να αντιμετωπίζει τον φασισμό μόνο ως ιστορικό μνημείο. Οφείλει να χτυπήσει τις κοινωνικές συνθήκες που τον τροφοδοτούν.

Γιατί η Ενωμένη Ευρώπη της άκριτης παγκοσμιοποίησης, της κοινωνικής ανισότητας και του άκρατου νεοφιλελευθερισμού κινδυνεύει να δημιουργήσει μόνη της το έδαφος πάνω στο οποίο θα ανθίσει ο φασισμός.

Και αυτή τη φορά δεν βρίσκεται κάπου μακριά. Έχει ήδη διαβεί την πόρτα μας και μας χαμογελά ειρωνικά…