ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ
MENOY
ΣΥΠΑ Banner
ΑΠΟΨΕΙΣ

Ιούλιος 1943 - Το αεροδρόμιο του Τυμπακίου σε στενό κλοιό

0

Οι συντεταγμένες του αεροδρομίου του Τυμπακίου ήταν 35ο 05΄βόρεια, 24ο 45΄ανατολικά και σε απόσταση μισού μιλίου από το χωριό Τυμπάκι. Βρισκόταν στα βόρεια του ποταμού Γεροποτάμου, ενώ ένα υπόστεγο υπήρχε στα βορειοανατολικά. Αναφορά της 7ης Μαΐου 1943 αναφέρει πως γινόταν επέκταση των εγκαταστάσεων γύρω από ένα αεροδιάδρομο 1600 γιάρδων από ανατολικά προς δυτικά.  Σε αναφορά της 30 Μαΐου 1943 καταγράφεται η ύπαρξη μόλις δύο μεσαίου μεγέθους αεροπλάνων.[1] Μέρος του αεροδιαδρόμου αναφέρεται ως κατεστραμμένο. Ένα χρόνο πριν στις 24 Ιουνίου 1942 βρετανικά βομβαρδιστικά είχαν χτυπήσει το αεροδρόμιο.

Σε απόρρητες αναφορές της S.O.E. (Εκτελεστικό Ειδικών Επιχειρήσεων: Special Operations Executive) το 1943 αναφερόταν πως το αεροδρόμιο του Τυμπακίου είχε βαριά αμυντική θωράκιση με αντιαεροπορικά σε όλη την περίμετρό του, ενώ ήταν περιφραγμένο με συρματοπλέγματα. Αναφορά γινόταν και σε ηλεκτροφόρα συρματοπλέγματα. Στα νοτιοανατολικά του αεροδρομίου υπήρχε καταυλισμός Ελλήνων εργατών. Η φρουρά του αεροδρομίου υπολογιζόταν στους 3.000 Γερμανούς. Η καλύτερη προσέγγιση για τους σαμποτέρ μπορούσε να γίνει από νοτιοανατολικά. Το αεροδρόμιο, τέλος, υπήρξε ναρκοθετημένο.[2]

Στις 2 Ιουνίου 1943 οι σύμμαχοι βομβάρδισαν (ήταν ο μεγαλύτερος βομβαρδισμός) το αεροδρόμιο Τυμπακίου. Ένα μήνα μετά στις 4 προς 5 Ιουλίου 1943 ο σκωτζέζος υπολοχαγός Ρόνυ Ροβς με συνεργάτη τον Γιώργη Βοσκάκη-Μηναδογιώργη (1911-1973) από το χωριό Σάτα Αμαρίου[3] θα επιχειρούσαν σαμποτάζ στο χώρο του αεροδρομίου, όμως, δεν εντόπισαν αεροπλάνα για να χτυπήσουν. [4]  Στις 5 Ιουλίου, η ομάδα των σαμποτέρ κατευθύνθηκε στο φαράγγι του Αγίου Σάββα. Ακολούθησαν τη διαδρομή:  ναός Καρδιώτισσας (κοντά στο χωριό Βώροι) - Απόλυχνος - Μιαμού - Κρότος - φαράγγι Αγίου Σάββα - παραλία Τρυπητής.[5]

Η επιχείρηση σαμποτάζ στο αεροδρόμιο του Τυμπακίου τo 1943 ήταν μέρος ενός ευρύτερου σχεδίου σαμποτάζ των αεροδρομίων της Κρήτης με την κωδική ονομασία Αλμπούμεν Β΄(Operation Albumen B΄), δηλαδή, το «ασπράδι του αυγού». Σύμφωνα με την αναφορά της 13ης Ιουλίου 1943 του υπολοχαγού R. G. Rowe για την επιδρομή στο αεροδρόμιο του Τυμπακίου η ομάδα του έφτασε στην Κρήτη με σκάφος επιφανείας στην παραλία Τρυπητή στις 28 Ιουνίου 1943. Στις 23 Ιουνίου είχαν αποβιβαστεί στην ίδια τοποθεσία οι σαμποτέρ για τα αεροδρόμια Ηρακλείου και Καστελλίου.  Επικεφαλής όλης  της επιχείρησης ορίστηκε ο Άγγλος Ταγματάρχης Sutherland. Αυτός έμεινε στον  τόπο της αποβίβασης και με έναν ασυρματιστή θα συντόνιζε όλη την επιχείρηση.[6] Επικεφαλής της ομάδας για το Καστέλλι ήταν ο Δανός Υπολοχαγός Άντερς Λάσσεν. Για το αεροδρόμιο  Ηρακλείου, ο Άγγλος Υπολοχαγός Κένεθ Λάμονμπυ.

Στις 8:30 το βράδυ της 28ης Ιουνίου η ομάδα σαμποτέρ του Τυμπακίου αναχώρησε ακολουθώντας το φαράγγι της Αγίας Παρασκευής, αποφεύγοντας τα μονοπάτια, και βρέθηκε να κινείται μεταξύ των χωριών Κρότος και Μιαμού. Πέρασαν την νύχτα κοντά σε ένα ποτάμι και το πρωί στις 10:30 συναντήθηκαν τυχαία με ένα «φιλικό» βοσκό. Στις 8:30 το βράδυ η ομάδα κινήθηκε πάλι και από τον Άγιο Γεώργιο πέρασαν τα χωριά Πλάτανο και Πλώρα μέσα από ελιές και αμπέλια. Πέρασαν τον ξερό Γεροπόταμο δυτικά του Καστελλίου και εγκαταστάθηκαν για τη νύχτα στον Απόλυχνο (τοποθεσία ημιορεινή κοντά στο χωριό Γαλιά και τις Μοίρες). Τη μέρα έπρεπε να βρουν αρκετή κάλυψη από τον ήλιο και θέα προς το αεροδρόμιο του Τυμπακίου. Μόλις καλύφθηκαν άρχισαν να παρακολουθούν τις κινήσεις στο αεροδρόμιο. Ο Rowe ανέφερε πως τρία βομβαρδιστικά πέταξαν πάνω από το Τυμπάκι, αλλά κανένα δεν προσγειώθηκε ή απογειώθηκε από το αεροδρόμιο. Το πρωί της 30ης Ιουνίου 1943 ακούστηκε ρίψη πυρών προς τη θάλασσα από τις παράκτιες γερμανικές πυροβολαρχίες. Την 1η Ιουλίου η ομάδα κινήθηκε προς το Λαλουμά και τα Σκούρβουλα. Στις 11:00 η ώρα εντοπίστηκαν τέσσερεις Γερμανοί πίσω από το λόφο κοντά στη Σανίδα (κορυφή υψώματος). Περίπου εκατό Γερμανοί στρατιώτες βρίσκονταν στα Σκούρβουλα. Η ομάδα άμεσα μετακινήθηκε προς το χωριό Μαγαρικάρι μέχρι να αποχωρήσουν οι Γερμανοί από την περιοχή. Στις 2 Ιουνίου συνεχίστηκε η στενή παρακολούθηση του αεροδρομίου. Λίγα οχήματα μπήκαν σε αυτό, ενώ έγινε και μικρή κίνηση του προσωπικού.

Αναφέρει ο Βασίλης Σπαχής, μέλος της ομάδας των σαμποτέρ, δεκαεπτάχρονο ανταρτόπουλο το 1943 στην ομάδα του Καπετάν Πετρακογιώργη που αναλάμβανε αποστολές κυρίως αγγελιοφόρου και μεταφορέα τροφίμων από τα χωριά του κάμπου της Μεσσαράς, στο λημέρι της ομάδας: «Μου λέει ο Βοσκάκης (Μηναδογιώργης) ότι έχομε εντολή αν δεν χρησιμοποιηθεί το αεροδρόμιο από μεγάλο αριθμό αεροπλάνων να μην κάνομε καμιά δολιοφθορά».[7]  

Οι ντόπιοι πληροφοριοδότες της ομάδας των σαμποτέρ τους ενημέρωσαν πως το αεροδρόμιο δεν είχε λειτουργήσει από το Δεκέμβριο του 1942. Έτσι το Σάββατο το βράδυ η ομάδα αναχωρεί για τον Απόλυχνο απ’ όπου θα χτυπούσαν το αεροδρόμιο σε περίπτωση που εμφανίζονταν αεροπλάνα κατά τη διάρκεια της Κυριακής. Ένας, όμως, βοσκός τους είπε πως έγιναν εκτελέσεις εκεί την προηγούμενη μέρα, αφού είναι ο κοντινότερος λόφος στις φυλακές των Μοιρών. Την Κυριακή τα μεσάνυχτα στις 4 Ιουλίου 1943 υπήρξε η D day, η ημέρα δράσης για τους σαμποτέρ. Η μόνη, όμως,  εναέρια δραστηριότητα υπήρξαν οι πτήσεις αεροπλάνων με κατεύθυνση το Καστέλλι. Καμία αναφορά δε γίνεται για είσοδο της ομάδας στο χώρο του αεροδρομίου του Τυμπακίου. Την Κυριακή το βράδυ η ομάδα αναχωρεί για τη Μιαμού και τον Κρότο. Καθώς διέσχιζαν την πεδιάδα άκουσαν εκρήξεις και είδαν λάμψεις προς τη μεριά του Καστελλίου.

Πράγματι ξημερώματα Δευτέρας 5 Ιουλίου 1943 μια άλλη ομάδα σαμποτέρ κάτω από τις διαταγές του Δανού υπολοχαγού Άντερς Λάσσεν  χτυπούσε το αεροδρόμιο του Καστελλίου. Ο Άντερς  Λάσσεν έδωσε παραπλανητική μάχη στη δυτική πλευρά του αεροδρομίου με  αποτέλεσμα οι σαμποτέρ να κάνουν ανενόχλητα τη  δουλειά τους ανατολικά,  ανατινάζοντας τα αεροπλάνα, τις αποθήκες καυσίμων και τα ορυκτέλαια.[8] Μετά τις δολιοφθορές, οι τρεις ομάδες κατευθύνθηκαν και πάλι στην παραλία Τρυπητή μέσα από το φαράγγι του Αγίου Σάββα.  Στις 11 Ιουλίου 1943, οι  σαμποτέρ επιβιβάστηκαν σε σκάφος επιφανείας και αναχώρησαν για την Μέση Ανατολή. Την προηγούμενη μέρα γερμανική περίπολος τους αντιλήφθηκε στο φαράγγι της Τρυπητής και δόθηκε μάχη.  Σ’ αυτήν έχασε τη ζωή του ο Άγγλος Υπολοχαγός Κένεθ Λάμονμπυ.

Γράφει ο Γιώργης Τυράκης, που θα φύγει για τη Μέση Ανατολή μαζί με τους κομάντος, για τη μάχη στο φαράγγι του Αγίου Σάββα[9]: «Λοιπόν, για να μην τους δούνε είχανε κρυφτεί (εννοείται οι κομάντος) μες τη χαράδρα. Αλλά τι κάμαν τώρα; Κακή ενέργεια. Ο σκοπός εκοιμήθη. Επέρασεν η περίπολος από κάτω χωρίς να τη δει. Οι άλλοι δε που ήτανε μέσα στη χαράδρα ανοίγανε κουθιά, κοσέρβες και χτυπάγανε. Οι Γερμανοί περνάν αποκάτω, η περίπολος, και τους παίρνει χαμπάρι. Ακούνε τσι χτύπους και παίρνει τη χαράδρα προς τα πάνω. Όπως μου λέει ο Σουρής (Νίκος Σουρής) μετά, ο οποίος ήτανε τότε εκεί, σας λέγω ότι τώρα αυτή η συμπλοκή θα’ γινε κατά τη μία, δύο η ώρα το απόγεμα, ήτανε ακόμα ο Σουρής κειδά πέρα κι όλοι αυτοί, το βράδυ τώρα, περιμένανε δέκα η ώρα να’ ρθει το μέσον και να τους πάρει…Οι Γερμανοί ακούσανε να χτυπάνε χτύπους κειδά πέρα. Η ζώνη κειδά πέρα ήτανε απαγορευμένη κι αμέσως εκαταλάβαν ότι κάτι, κάποιος είν’ κειδά πέρα.[…] Είδανε (οι κομάντος) σε λίγη απόσταση απ’ αυτούς ένα κράνος να προβαίρνει απ’ τα κλαδιά. Αμέσως καταλάβαν πως είναι Γερμανοί και πιάσαν τα όπλα κι αρχίξανε λοιπόν πόλεμο, μάχη. Οι Γερμανοί’ τανε τρεις. Σκοτώθηκε ο ένας, σκοτώθηκε ο άλλος, αλλά σκοτώθηκε κι ένας λοχαγός. […] Ένας Άγγλος λοχαγός σκοτώθηκενε, ο οποίος έμεινε εκεί, δεν τον πήρανε».

Μετά το πέρας των επιχειρήσεων σαμποτάζ ένα μήνυμα προς τους Κρητικούς μεταδόθηκε από το ραδιοφωνικό σταθμό του B.B.C..[10] Το μήνυμα ενημέρωνε για τις καταδρομικές επιδρομές των βρετανικών δυνάμεων τονίζοντας πως αυτές έγιναν χωρίς καμία συνδρομή από τον ντόπιο πληθυσμό. Το τελευταίο χρειαζόταν για την αποτροπή άμεσων αντιποίνων από το στρατό κατοχής. Επιπλέον το μήνυμα τόνιζε πως δεν επίκειται βρετανική εισβολή στην Κρήτη. Κάτι τέτοιο θα διέδιδαν οι ίδιοι οι Γερμανοί προκειμένου να αποκαλύψουν τις εγχώριες αντιστασιακές δυνάμεις. Οι Κρητικοί πρέπει να μείνουν ήσυχοι και να ανεχθούν τυχόν θυσία ανθρώπων λόγω των γερμανικών αντιποίνων. Σε περίπτωση αντιποίνων οι Γερμανοί γνωρίζουν πως παραβιάζουν τον διεθνή νόμο και θα τιμωρηθούν γι’ αυτό. Προς το παρόν η κρητική αντίσταση θα πρέπει να μην εκδηλώσει καμία δράση, ωστόσο, σύμφωνα με το B.B.C., η μέρα της βρετανικής απόβασης πλησιάζει και το σύνθημα θα δοθεί. Οι βρετανοί θα είχαν κατά νου τα αντίποινα των Γερμανών με την εκτέλεση των «62 Μαρτύρων» μετά το σαμποτάζ στο αεροδρόμιο Ηρακλείου από δυνάμεις της S.A.S. (Special Air Service) και Κρητικούς αγωνιστές τη νύχτα της 13ης προς 14η Ιουνίου 1942.

Τη νύχτα της 9ης προς 10η  Ιουνίου 1943 συντελέστηκε η συμμαχική απόβαση στην Σικελία, με το κωδικό όνομα «Επιχείρηση Χάσκι» (Operation Husky). Η λεγόμενη «Επιτροπή ΧΧ», κλάδος της υπηρεσίας αντικατασκοπείας ΜΙ5, εκπόνησε το προηγούμενο της απόβασης χρονικό διάστημα και εκτέλεσε με απόλυτη επιτυχία ένα από τα μεγαλύτερα σχέδια παραπλάνησης του αντιπάλου, την «Επιχείρηση Κιμά» (Operation Mincemeat). Με το σχέδιο αυτό επιδιώχθηκε -και κατορθώθηκε- να πειστούν οι Γερμανοί ότι μια μικρή απόβαση θα γινόταν στη Σαρδηνία αλλά ο κύριος όγκος των συμμαχικών δυνάμεων θα στρεφόταν δήθεν στα παράλια της ηπειρωτικής Ελλάδος και την Κρήτη. Άλλωστε η  επιχείρηση Albumen είχε και αυτή ως στόχο  να παραπλανηθούν οι Γερμανοί και να νομίσουν πως η απόβαση θα γίνει στην  Κρήτη.


[1] War Office Archives, (WO) 201/136 (0096), https://www.nationalarchives.gov.uk/.

[2] WO 201/136 (0098)

[3] Ευχαριστώ την Ελένη Γ. Βοσκάκη, κόρη του Μηναδογιώργη, για τις πληροφορίες.

[4] Εμμανουήλ Γ. Χαλκιαδάκης, Τυμπάκι Ηρακλείου Κρήτης. Από τους απελευθερωτικούς αγώνες και τη ναζιστική ισοπέδωση στην ανοικοδόμηση και την ανάπτυξη, Ηράκλειο 2015, σ. 79-80.

[5] Γιώργος Α. Καλογεράκης,  «Απόπειρα σαμποτάζ αεροδρομίου Τυμπακίου

(4-5 Ιουλίου 1943)», στην ηλεκτρονική διεύθυνση https://www.patris.gr/istoria/apopeira-sampotaz-aerodromioy-tympakioy/.

[6] Γιώργος Α. Καλογεράκης, «1941-1944: Σαμποτάζ στην Κρήτη (Β)», στην ηλεκτρονική διεύθυνση  https://www.patris.gr/istoria/1941-1944-sampotaz-stin-kriti-v/.

[7] Καλογεράκης,  «Απόπειρα σαμποτάζ αεροδρομίου Τυμπακίου», ό.π.,  Απομαγνητοφωνημένη συνέντευξη του Βασίλη Σπαχή, Ανώγεια, 28 Ιανουαρίου 2009.

[8] Γιώργος Α. Καλογεράκης, «Επιχείρηση Αλμπούμεν (4-5 Ιουλίου 1943)», στην ηλεκτρονική διεύθυνση https://www.patris.gr/istoria/epixeirisi-almpoumen/.

[9] Αντώνης Κ. Σανουδάκης, Επιχείρηση Κράιπε Γιώργη Τυράκη, Κνωσός 1985, σ. 46-47.

[10] WO 201/136 (0062).

0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΑΠΟΨΕΙΣ

Ιούλιος 1943 - Το αεροδρόμιο του Τυμπακίου σε στενό κλοιό

0
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ