ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΡΕΘΥΜΝΟΥ ΣΤΟ ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ
Η κρουαζιέρα αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους πυλώνες του τουρισμού στην Κρήτη, με το νησί να ενισχύει διαρκώς τη θέση του στον χάρτη της Ανατολικής Μεσογείου. Πίσω, ωστόσο, από τους αριθμούς των επιβατών και τις προσεγγίσεις των κρουαζιερόπλοιων, αναδεικνύεται το ουσιαστικό ερώτημα, κατά πόσο η ανάπτυξη αυτή μεταφράζεται σε πραγματικά οφέλη για την τοπική οικονομία και τις κοινωνίες του νησιού.
Ο Ιωάννης Μπρά, CEO & Founder, Five Senses Consulting & Development eatrade Cruise Ports & Destinations Ambassador (Διευθύνων Σύμβουλος και Ιδρυτής, Five Senses Consulting & Development, Πρεσβευτής της Seatrade για τους Λιμένες και τους Προορισμούς Κρουαζιέρας), με περισσότερα από 26 χρόνια εμπειρίας στον χώρο του project management και της κρουαζιέρας, καταθέτει την άποψή του για την πορεία του κλάδου, τις προοπτικές και τις αδυναμίες των κρητικών προορισμών, αλλά και τις προϋποθέσεις για μια πιο στοχευμένη και ποιοτική ανάπτυξη.
Μέσα από τη δραστηριότητά του στη Five Senses Consulting, αναδεικνύει τη σημασία της στρατηγικής, των σύγχρονων υποδομών, της προσβασιμότητας και της συνεργασίας μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνει στη διαφοροποίηση των προορισμών, με χαρακτηριστικά παραδείγματα την ενίσχυση του luxury τουρισμού στον Άγιο Νικόλαο και τις δυνατότητες που καλείται να αξιοποιήσει το Ρέθυμνο, ώστε να αποκτήσει πιο ουσιαστική παρουσία στη διεθνή αγορά. Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι η επιτυχία δεν κρίνεται μόνο από τον αριθμό των αφίξεων, αλλά και από την οικονομική συνεισφορά των επισκεπτών, την ποιότητα της εμπειρίας τους και την αξία που παραμένει στον τόπο.
Γιατί το ζητούμενο για την Κρήτη δεν είναι απλώς να υποδέχεται περισσότερα κρουαζιερόπλοια, αλλά να οικοδομήσει ένα βιώσιμο μοντέλο κρουαζιέρας που θα ωφελεί ουσιαστικά τον προορισμό και τους ανθρώπους του.
Περισσότερα, στην συνέντευξη που ακολουθεί:
Πώς πήγε φέτος η κρουαζιέρα στην Κρήτη αριθμητικά αλλά και ποιοτικά;
Η Κρήτη έχει εδραιωθεί ως ένας από τους σημαντικότερους προορισμούς κρουαζιέρας στην Ανατολική Μεσόγειο. Αυτό επιβεβαιώνεται τόσο από τα αριθμητικά δεδομένα όσο και από τη διαχρονική παρουσία του νησιού στα προγράμματα μεγάλων εταιρειών κρουαζιέρας.
Το 2025 ήταν μια εξαιρετική χρονιά, με 984.300 επιβάτες και 556 προσεγγίσεις κρουαζιερόπλοιων, σημειώνοντας αύξηση 16,5% στην επιβατική κίνηση σε σχέση με το 2024. Το Ηράκλειο υποδέχθηκε 536.543 επιβάτες, τα Χανιά 400.047, ο Άγιος Νικόλαος 44.771 και το Ρέθυμνο 2.939.
Το 2026, ωστόσο, η εικόνα διαφοροποιείται ανά λιμάνι. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, το Ηράκλειο αναμένεται να κινηθεί μεταξύ 420.000 και 430.000 επιβατών, ενώ τα Χανιά εκτιμούν περίπου 360.000. Η υποχώρηση αυτή συνδέεται και με τις γεωπολιτικές εξελίξεις και τις αλλαγές στον προγραμματισμό των εταιρειών.
Αντίθετα, ο Άγιος Νικόλαος παρουσιάζει σημαντική ανάπτυξη. Για το 2026 αναμένονται 68 προσεγγίσεις και περίπου 70.000 επιβάτες, αριθμός που αντιστοιχεί σε αύξηση περίπου 56% σε σχέση με το 2025. Είναι μια ιδιαίτερα θετική εξέλιξη που δείχνει ότι και μικρότεροι προορισμοί μπορούν να ενισχύσουν ουσιαστικά τη θέση τους στην αγορά.
Θέλω όμως να επισημάνω κάτι που θεωρώ ιδιαίτερα σημαντικό. Δεν πρέπει να αντιμετωπίζουμε κάθε μείωση ως αποτυχία ούτε κάθε αύξηση ως επιτυχία.
Μέσα από τη δουλειά μας στη Five Senses Consulting και την εμπειρία μας σε διεθνείς προορισμούς, επιμένω ότι η κρουαζιέρα δεν μπορεί να αξιολογείται αποκλειστικά από τον αριθμό πλοίων και επιβατών.
Το πραγματικό ερώτημα είναι τι αφήνει πίσω της κάθε προσέγγιση στον προορισμό.
Πόσοι επιβάτες κατεβαίνουν από το πλοίο; Πόσοι επισκέπτονται την πόλη και την ενδοχώρα; Πόσο χρόνο παραμένουν; Ποια είναι η οικονομική συνεισφορά τους στις τοπικές επιχειρήσεις; Και, τελικά, πόσο ικανοποιημένοι φεύγουν;
Ποιοτικά έχει γίνει πρόοδος, αλλά έχουμε ακόμη σημαντικά περιθώρια βελτίωσης, ιδιαίτερα στη μέτρηση της πραγματικής απόδοσης και στη δημιουργία μεγαλύτερης αξίας για τις τοπικές κοινωνίες.
2. Ποια βήματα προόδου έχει κάνει το νησί προς την κατεύθυνση του τουρισμού της κρουαζιέρας;
Η Κρήτη έχει κάνει σημαντικά βήματα τα τελευταία χρόνια, αν και όχι με την ίδια ταχύτητα σε όλους τους προορισμούς.
Το Ηράκλειο έχει αποκτήσει ισχυρή θέση στη διεθνή αγορά και σημαντική εμπειρία στο homeporting, δηλαδή στην επιβίβαση και αποβίβαση επιβατών. Πρόκειται για μια δραστηριότητα με ευρύτερα οικονομικά οφέλη, καθώς συνδέεται με τα ξενοδοχεία, το αεροδρόμιο, τις μεταφορές και πολλές τοπικές υπηρεσίες. Το νέο αεροδρόμιο δημιουργεί πρόσθετες προοπτικές για τα επόμενα χρόνια.
Τα Χανιά έχουν επίσης ενισχύσει σημαντικά τη θέση τους, αξιοποιώντας τις δυνατότητες της Σούδας και τη μεγάλη αναγνωρισιμότητα του προορισμού.
Ο Άγιος Νικόλαος αποτελεί ένα ενδιαφέρον παράδειγμα στρατηγικής διαφοροποίησης. Τα τελευταία χρόνια έχει χτίσει τη στρατηγική του με κύρια στόχευση την κατηγορία luxury, δίνοντας έμφαση σε μικρότερα πλοία υψηλής προστιθέμενης αξίας και σε επισκέπτες που αναζητούν ποιοτικές και αυθεντικές εμπειρίες.
Παράλληλα, δίνεται έμφαση στην οικονομική απόδοση της κρουαζιέρας. Μέσα από βελτιώσεις στην πληροφόρηση, στην καθοδήγηση των επισκεπτών και στην παρουσίαση των τοπικών επιλογών, καταγράφηκε αύξηση 24% στην επιβατική δαπάνη.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί και η συμφωνία με τη Celestyal, με 78 προγραμματισμένες προσεγγίσεις για την περίοδο 2026–2028. Σύμφωνα με όσα ανέφερε ο CEO της εταιρείας, Chris Theophilides, η εκτιμώμενη οικονομική συνεισφορά στην τοπική οικονομία θα φτάσει περίπου τα 3,5 εκατομμύρια ευρώ συνολικά στην τριετία.
Αυτή είναι, πιστεύω, η κατεύθυνση που πρέπει να ακολουθήσουμε. Να μη μένουμε μόνο στην προσέλκυση πλοίων, αλλά να φροντίζουμε ώστε η παρουσία τους να δημιουργεί ουσιαστικό όφελος για τον προορισμό.
Ποια θεωρείτε προβληματικά πεδία στην Κρήτη για περαιτέρω ανάπτυξη αυτού του τομέα τουρισμού; Ποια είναι τα προβλήματα;
Η Κρήτη δεν στερείται τουριστικής ελκυστικότητας. Έχουμε ιστορία, πολιτισμό, εξαιρετική γαστρονομία, μοναδικά τοπία και αυθεντικές εμπειρίες. Το θέμα είναι πόσο αποτελεσματικά αξιοποιούμε όλα αυτά για τις ιδιαίτερες ανάγκες της κρουαζιέρας.
Ένα βασικό ζήτημα είναι η συνεργασία μεταξύ λιμένων, δήμων, τουριστικών φορέων και τοπικών επιχειρήσεων. Το πλοίο φτάνει στο λιμάνι, αλλά ο επιβάτης επισκέπτεται έναν ολόκληρο προορισμό. Η εμπειρία του δεν αρχίζει και δεν τελειώνει στη λιμενική ζώνη.
Υπάρχουν επίσης ζητήματα υποδομών και οργάνωσης. Η μετακίνηση από το πλοίο στην πόλη, τα λεωφορεία, η σήμανση, οι χώροι υποδοχής, η πληροφόρηση και η διαχείριση των ροών επηρεάζουν άμεσα την εικόνα που σχηματίζει ο επισκέπτης.
Προσωπικά δίνω ιδιαίτερη σημασία και στην προσβασιμότητα. Στις επιθεωρήσεις που πραγματοποιούμε, αρκετές φορές χρησιμοποιούμε αναπηρικό αμαξίδιο και ακολουθούμε τις ίδιες διαδρομές που θα ακολουθούσε ένας επιβάτης. Εξετάζουμε πεζοδρόμια, ράμπες, διαβάσεις και πρόσβαση στα αξιοθέατα. Είναι ένας πολύ πρακτικός τρόπος να διαπιστώσεις προβλήματα που συχνά δεν φαίνονται σε μια τυπική αυτοψία.
Ένα ακόμη ζητούμενο είναι η διαφοροποίηση των εκδρομών. Δεν χρειάζεται όλοι οι επισκέπτες να κατευθύνονται στα ίδια αξιοθέατα. Τα χωριά, η ενδοχώρα, οι τοπικοί παραγωγοί και η γαστρονομία μπορούν να ωφεληθούν πολύ περισσότερο.
Τέλος, χρειαζόμαστε καλύτερη μέτρηση της απόδοσης και μεγαλύτερη προσπάθεια επέκτασης της περιόδου κρουαζιέρας. Δεν αρκεί να γνωρίζουμε πόσοι ήρθαν. Πρέπει να γνωρίζουμε τι προσέφεραν στην οικονομία, πώς αξιολόγησαν τον προορισμό και τι χρειάζεται να βελτιώσουμε.
Γιατί το Ρέθυμνο υπολείπεται της υπόλοιπης Κρήτης στον τουρισμό της κρουαζιέρας; Τι πρέπει να κάνει;
Το Ρέθυμνο είναι μια ενδιαφέρουσα περίπτωση. Διαθέτει ένα εξαιρετικό τουριστικό προϊόν, αλλά η παρουσία του στην αγορά της κρουαζιέρας παραμένει περιορισμένη.
Το 2025 καταγράφηκαν 43 προσεγγίσεις και μόλις 2.939 επιβάτες. Η διαφορά από τα υπόλοιπα λιμάνια της Κρήτης είναι μεγάλη.
Πρέπει όμως να είμαστε ξεκάθαροι. Το Ρέθυμνο δεν διαθέτει ακόμη τις απαραίτητες θαλάσσιες λιμενικές υποδομές για την ασφαλή εξυπηρέτηση μεγάλων σύγχρονων κρουαζιερόπλοιων. Αυτός είναι ένας βασικός περιορισμός, που δεν αντιμετωπίζεται μόνο με περισσότερη προβολή.
Οι εταιρείες κρουαζιέρας εξετάζουν πολύ συγκεκριμένα τεχνικά χαρακτηριστικά πριν εντάξουν ένα λιμάνι στα προγράμματά τους. Βάθη, μήκη θέσεων πρόσδεσης, δυνατότητες ελιγμών, καιρικές συνθήκες και ασφάλεια είναι ορισμένα μόνο από αυτά.
Κατά τη γνώμη μου, το Ρέθυμνο χρειάζεται να κινηθεί σε δύο κατευθύνσεις.
Η πρώτη είναι να αξιοποιήσει τις σημερινές δυνατότητες του λιμανιού, εξετάζοντας την προσέλκυση μικρότερων πλοίων, ιδιαίτερα στις κατηγορίες luxury, boutique και yacht-style, εφόσον υπάρχει η απαραίτητη τεχνική συμβατότητα.
Η δεύτερη είναι να αξιολογήσει ποιες λιμενικές παρεμβάσεις θα μπορούσαν να διευρύνουν τις δυνατότητές του, αλλά με τεκμηριωμένη ανάλυση της ζήτησης και της οικονομικής σκοπιμότητας.
Και εδώ υπάρχει ένα κρίσιμο σημείο. Δεν αρκεί να πούμε γενικά ότι θέλουμε περισσότερη κρουαζιέρα. Πρέπει να γνωρίζουμε ποιες ακριβώς εταιρείες και ποια πλοία θέλουμε να προσελκύσουμε.
Αυτό απαιτεί μια εξειδικευμένη διαδικασία ανάλυσης της διεθνούς αγοράς, των κατηγοριών κρουαζιέρας, των τεχνικών χαρακτηριστικών των πλοίων και της λογικής με την οποία σχεδιάζονται τα δρομολόγια.
Στη συνέχεια χρειάζεται συγκεκριμένο σχέδιο προσέγγισης των εταιρειών και των ανθρώπων που αποφασίζουν για τους προορισμούς και τα δρομολόγιά τους.
Η ανάπτυξη της κρουαζιέρας δεν γίνεται μόνο με συμμετοχές σε εκθέσεις και γενικές παρουσιάσεις. Χρειάζεται εξειδίκευση, σοβαρή προετοιμασία και ουσιαστική πρόσβαση στα διεθνή κέντρα λήψης αποφάσεων.
Το Ρέθυμνο έχει ισχυρά πλεονεκτήματα. Μια πανέμορφη παλιά πόλη, ενετική ιστορία, πολιτισμό, γαστρονομία, παραδοσιακά χωριά και εξαιρετικές δυνατότητες εκδρομών στην ενδοχώρα.
Αυτό που χρειάζεται είναι να μετατρέψει αυτά τα πλεονεκτήματα σε ένα ολοκληρωμένο προϊόν, προσαρμοσμένο στις ανάγκες συγκεκριμένων κατηγοριών κρουαζιέρας.
Δεν πιστεύω ότι πρέπει απαραίτητα να αντιγράψει το Ηράκλειο ή τα Χανιά. Πρέπει να βρει τη δική του θέση στην αγορά και να επενδύσει με βάση πραγματικά δεδομένα.
Ο στόχος δεν είναι απλώς να μπει το Ρέθυμνο στους χάρτες των εταιρειών κρουαζιέρας, αλλά να γίνει ένας προορισμός που οι εταιρείες θα επιλέγουν, οι επιβάτες θα θυμούνται και η τοπική κοινωνία θα ωφελείται.
Ένα τελευταίο σχόλιο
Έχοντας συμπληρώσει περισσότερα από 26 χρόνια στον χώρο του project management και της κρουαζιέρας, έχω διαπιστώσει ότι οι προορισμοί που πετυχαίνουν δεν είναι απαραίτητα εκείνοι που υποδέχονται τα περισσότερα πλοία, αλλά εκείνοι που γνωρίζουν τι θέλουν να πετύχουν και εργάζονται συστηματικά προς αυτή την κατεύθυνση.
Η Κρήτη έχει όλα τα συγκριτικά πλεονεκτήματα για να πρωταγωνιστήσει ακόμη περισσότερο στη διεθνή κρουαζιέρα. Αυτό που χρειάζεται είναι στρατηγική, συνεργασία, εξειδικευμένη γνώση και, κυρίως, συνέπεια στην υλοποίηση.
Γιατί, τελικά, η επιτυχία ενός προορισμού δεν μετριέται μόνο από το πόσοι τον επισκέπτονται, αλλά και από το τι κερδίζει ο ίδιος και η τοπική κοινωνία από αυτές τις επισκέψεις.
