Κλείνοντας την γυάλινη πόρτα του προθάλαμου της Βιβλιοθήκης, ανοίγεται μπροστά σου ένας διαφορετικός κόσμος, ένας κόσμος θαυμαστός, όπως θα έλεγε και ο Σαίξπηρ. Ο κόσμος της Βιβλιοθήκης του Πανεπιστημίου Κρήτης είναι εφοδιασμένος με γνώση, έμπνευση και δημιουργικότητα. Εκεί μέσα οι άνθρωποι δεν φωνάζουν, αλλά σκέφτονται ελεύθερα.
Πίσω από αυτό το κλίμα, όμως, βρίσκονται χιλιάδες λειτουργίες και υπηρεσίες, οι οποίες διεξάγονται με απόλυτη επιτυχία από το προσωπικό, το οποίο αποτελείται από μόλις 23 άτομα. Ο αριθμός των ανθρώπων που δουλεύουν, ίσως είναι αρκετά μικρός, όμως αγαπούν αυτό που κάνουν, και αυτό φαίνεται στην άριστη λειτουργίας της βιβλιοθήκης σαν οντότητα την ακαδημαϊκής κοινότητας.
Εκτείνεται σε 5, 5 στρέμματα ακτινωτά, ξεκινώντας από το κέντρο της που είναι το γραφείο άμεσης εξυπηρέτησης και διαιρείται σε τρία επίπεδα. Φιλοξενεί σχεδόν μισό εκατομμύριο βιβλία και περιοδικά. Είναι ανοιχτή για όλους, για τους φοιτητές της, τους διδάσκοντες του Πανεπιστημίου Κρήτης αλλά και για τον κάθε πολίτη του μικρού μας τόπου ξεχωριστά. Το μόνο που ζητά είναι σεβασμό και τυπικότητα στους κανονισμούς της. Οι εξωτερικοί χρήστες, απλά οφείλουν να εγγράφονται στο βιβλίο των επισκεπτών που βρίσκεται στην είσοδο.
Ένα από τα πρώτα επιτεύγματά της είναι ότι μπόρεσε να διατηρηθεί ως ενιαίος οργανισμός. Με άλλα λόγια, η Βιβλιοθήκη Πανεπιστημίου Κρήτης αποτελείται από την βιβλιοθήκη στο Πανεπιστήμιο του Ρεθύμνου, αλλά και από εκείνη του Ηρακλείου. Η απόφαση να τεθεί υπό ενιαία διοίκηση είχε ως αποτέλεσμα την καλύτερη δυνατή διαχείριση των οικονομικών πόρων και την εξοικονόμηση του χώρου.
Το υλικό που στεγάζεται στην βιβλιοθήκη στο Ρέθυμνο, καλύπτει, κατά κύριο λόγο το γνωστικό αντικείμενο των τμημάτων που υπάρχουν στην πόλη, δηλαδή ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες. Βέβαια, κάνοντας μια βόλτα στα ράφια, μπορεί κανείς να συναντήσει βιβλία διαφόρων επιστημονικών πεδίων, γιατί η γνώση δεν μπορεί να μπει σε στεγανά και τα όρια της κάθε επιστήμης είναι αρκετά ρευστά.
Επίσης, οι περισσότερες από τις συλλογές που φυλάσσει στα ράφια της είναι σπάνιες εκδόσεις ή εκδόσεις επιστημονικού ενδιαφέροντος που πια δεν υπάρχουν στην αγορά.
«Η ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΟΥ ΥΛΙΚΟΥ»
Όλα είναι άριστα ταξινομημένα με βάση τους κανόνες ταξινόμησης του Κογκρέσου των Ηνωμένων Πολιτειών. Τα βιβλία είναι τοποθετημένα κατά θέμα και φέρουν έναν κωδικό που αποτελείται από 6 ,κυρίως, γραμμές, οι οποίες αποκωδικοποιούν το γνωστικό αντικείμενο του βιβλίου, την χρονολογία έκδοσης, τον αριθμό των αντίτυπων και άλλες βασικές πληροφορίες. Όλα αυτό το υλικό έχει καταλογογραφηθεί ηλεκτρονικά σε ένα σύστημα. Με άλλα λόγια, αν επιθυμεί κανείς να διαβάσει ένα βιβλίο, μπορεί εύκολα να αναγράψει στο σύστημα τον τίτλο του. Το σύστημα με την σειρά του θα του δώσει ακριβώς τον κωδικό του βιβλίου ώστε να μπορεί εύκολα κάποιος να το βρει. Η βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου Κρήτης, ήταν από τις πρώτες βιβλιοθήκες στην Ελλάδα που πέτυχε την ηλεκτρονική μηχανογράφηση του πλούσιου υλικού της. Το αξιοσημείωτο σε αυτό είναι η ισορροπία που κρατά ανάμεσα στην τεχνολογία και την παράδοση. Ενώ δηλαδή, χρησιμοποιεί τα μέσα των τεχνολογικών εξελίξεων για να απλοποιήσει πολλές διαδικασίες, όπως είναι και η διαδικασία της εύρεσης, δεν χάνει την ταυτότητα μιας παραδοσιακής βιβλιοθήκης, η οποία προωθεί την ανάγνωση και την έρευνα ως μια τελετουργία.
« ΤΟ ΥΛΙΚΟ ΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΔΩΡΕΕΣ»
Το υλικό που παρέχεται στο σύνολό του είναι αποκτημένο είτε από μαζικές αγορές, που έγιναν κατά κύριο λόγο στα πρώτα χρόνια της ίδρυσης της, είτε από δωρεές. Συνηθισμένο είναι πολλοί συγγραφείς να δωρίζουν βιβλία που εκδίδουν, λόγω της άμεσης μηχανογράφησης τους στο σύστημα, καθώς και αρκετοί φοιτητές κατά το πέρας των σπουδών τους να χαρίζουν στο ίδρυμα τα συγγράμματα τους.
Σημαντική προσφορά, ωστόσο, κυρίως στην παροχή παλαιών και σπάνιων εκδόσεων, είναι οι δωρεές που έγιναν από κάτοχους προσωπικών συλλογών και μικρών βιβλιοθηκών.
Η πρώτη δωρεά στην βιβλιοθήκη του πανεπιστημίου έγινε από τον Αναστάσιο Ορλάνδο και απαρτίζεται από 7.000 τόμους και 4.000 ανάτυπα με γνωστικό αντικείμενο την κλασική και βυζαντινή Αρχαιολογία και Τέχνη. Το εντυπωσιακό σε αυτή την πρώτη δωρεά ολόκληρης συλλογής είναι ότι έγινε δύο χρόνια πριν την ίδρυση του Πανεπιστημίου Κρήτης, δηλαδή το 1971 και αποτελεί ακόμα και σήμερα από τις σημαντικότερες ιδιωτικές συλλογές στις επιστήμες που καλύπτει.
Άλλες πολύ σημαντικές δωρεές είναι εκείνη του Παντελή Πρεβελάκη, η οποία απαρτίζεται από 8.500 βιβλία, τα οποία αφορούν την Ιστορία της Τέχνης και την Λογοτεχνία και βρίσκονται στο προσωπικό αρχείο Παντελή Πρεβελάκη, εντός της βιβλιοθήκης. Επίσης, και η συλλογή Χατζηπολάκη, η οποία αποτελείται από 5.000 βιβλία με αντικείμενο την Νεότερη Ελληνική Ιστορία, την βιβλιοθήκη του Ερρίκου Μοάτσου, που αριθμεί 2.000 τόμους, με γνωστικό αντικείμενο την Ιστορία, την Αρχιτεκτονική, την Κρητική Λογοτεχνία και Λαογραφία και την συλλογή του Ανδρέα Φυτράκη (πρύτανης στο πανεπιστήμιο Αθηνών) που έχει στο σύνολό της 5.700 βιβλία και περιοδικά με αντικείμενο την Θεολογία και την χριστιανική Αρχαιολογία.
Οι περισσότερες από αυτές τις συλλογές, λόγω της παλαιότητας και της σπανιότητας τους φιλοξενούνται σε έναν χώρο ειδικά διαμορφωμένο και η πρόσβαση είναι περιορισμένη. Μαζί με άλλα αρχεία και φωτογραφίες, εξαιτίας της ιστορικής και καλλιτεχνικής τους σημασίας βρίσκονται στον χώρο των κλειστών συλλογών. Για να μελετήσει, λοιπόν, κανείς κάποιον τόμο από αυτές τις συλλογές ή κάποιο αρχείο, θα πρέπει να ζητήσει ειδική άδεια, μόνο σε χώρο της βιβλιοθήκης και με περιορισμένα χρονικά όρια. Μεταξύ άλλων, το τμήμα των Κλειστών συλλογών, είναι αρμόδιο για την ασφάλεια του υλικού αυτού, για την εξυπηρέτηση των αναγνωστών, αφού ο τελευταίος δεν έχει την δυνατότητα πρόσβασης στα συγκεκριμένα ράφια και την συλλογή αντικειμένων μουσειακού χαρακτήρα.
Βαρυσήμαντο για να μείνει το ‘corpus’ της κλειστής συλλογής ακέραιο και αδιάσπαστο, ωστόσο, είναι η συντήρησή του. Γι αυτό το λόγο, από τον Μάιο του 1999, λειτουργεί το εργαστήριο συντήρησης βιβλίων στον χώρο της Βιβλιοθήκης του Πανεπιστημίου στο Ρέθυμνο. Υπήρξε ένα πρωτοπόρο εγχείρημα για τα ελληνικά δεδομένα αν και στο εξωτερικό θεωρείται αυτονόητο στις πανεπιστημιακές κοινότητες.
Το εργαστήριο έχει αναλάβει την συντήρηση τόσο των πολύ παλιών και σπάνιων βιβλίων, των χειρογράφων και των διάφορων χαρτών, που κατέχει η βιβλιοθήκη, όσο και την άμεση αποκατάσταση των τυχόν φθορών σε νέα βιβλία, το οποία είναι πολύ χρηστικά για τους φοιτητές. Η προσέγγιση για την συντήρηση ενός παλαιού βιβλίου γίνεται με βάση το Ινστιτούτο των Βιβλιοθηκών του Καναδά και της Γαλλίας, οι οποίες ακολουθούν την μέθοδο της προληπτικής συντήρησης. Αυτό σημαίνει πως γίνονται μικρές επεμβάσεις, με σκοπό να σωθεί όλη η συλλογή.
Βασικό μέλημα για την διατήρηση ενός παλιού βιβλίου είναι οι σωστές συνθήκες του χώρου, στον οποίο φυλάσσεται, ώστε να επιτευχθεί η εξάλειψη των εχθρών του χαρτιού, οι οποίοι είναι το φως, η σκόνη και φυσικά η υγρασία. Για τον λόγο αυτό, το εργαστήριο παρέχει ειδικές θήκες, που τοποθετούνται μέσα ιδιαιτέρως σπάνια έγγραφα και ειδικές μεμβράνες στα τζάμια για την φύλαξη του χαρτιού από τις βλαβερές ακτίνες του φωτός. Επίσης, γίνεται συχνός έλεγχος για την υγρασία του περιβάλλοντος και κυρίως στεγνοί καθαρισμοί του χώρου για την σκόνη.
Τέλος, αρκετά βοηθητικό για την διατήρηση όλου αυτού του συνόλου των βιβλίων, που βρίσκεται στις κλειστές συλλογές είναι το εγχείρημα της Βιβλιοθήκης του Πανεπιστημίου Κρήτης να ψηφιοποιήσει το περισσότερο μέρος εξ΄αυτών.
Ειλικρινά, θα μπορούσε κανείς να γράφει για ώρες προκειμένου να καλύψει όλο το φάσμα των υπηρεσιών και λειτουργιών της Βιβλιοθήκης του Πανεπιστημίου Κρήτης, αφού φαντάζει σαν ένας ανθρώπινος οργανισμός που το υλικό του αποτελεί μόνο τους πνεύμονες. Όλα τα άλλα ζωτικά όργανα βρίσκονται πίσω από την αγάπη του προσωπικού και την δουλειά που κάνουν για την διατήρηση και την εξέλιξη της ύπαρξης αυτής. Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, γεγονός πως το Πανεπιστήμιο Κρήτης κατέχει μία από τις καλύτερες Βιβλιοθήκες της Ευρώπης.
