Αναθυμήθηκα τον Μ. Σπαθάκη, παρακολουθώντας από τον τύπο και το Διαδίκτυο τα αναφερόμενα στις εκδηλώσεις που προγραμματίζονται φέτος για τα 100 χρόνια από την Ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα. Τόσο τα ρεπορτάζ όσο και το Δελτίο Τύπου της Κεντρικής Οργανωτικής Επιτροπής αναφέρονται στην ανάγκη να υπάρξει ποιότητα στις εκδηλώσεις και καταλήγουν με την εξής, κατά λέξη, φράση: Το μήνυμα της Ένωσης πρέπει να περάσει στα νέα παιδιά και η νεολαία να γνωρίσει καλύτερα την ιστορία του τόπου μας.
Πριν συνδέσω τον πρόλογο με το ξεχασμένο ιστορικό πρόσωπο του τίτλου και πριν σχολιάσω τα περί «ιστορικής γνώσης», να υπενθυμίσω ότι η ουσιαστική απελευθέρωση της Κρήτης δεν παραπέμπει στο 1913, αλλά, μάλλον, στο 1899. Ήταν το καλοκαίρι εκείνης της χρονιάς που η «εξουσία» παραδόθηκε στους εντεταλμένους από την Κρητική Πολιτεία Νομάρχες. Στο Ρέθυμνο, για παράδειγμα, αυτό έγινε με τρόπο πανηγυρικό στις 10 το πρωί της 12ης Ιουλίου 1899. Ο Ρώσος συνταγματάρχης Χιόστακ παρέδωσε την πολιτική εξουσία στον Λασιθιώτη φιλόλογο Βορεάδη, ενώ υψωνόταν για πρώτη φορά στο Διοικητήριο της πόλης η σημαία της Κρητικής Πολιτείας.
Για τα Χανιά – την πρωτεύουσα – επιλέχτηκε ως πρώτος Νομάρχης ένας βουλευτής Ρεθύμνου, ο μουσουλμάνος Μεχμέτ Σπαθάκης. Και θα ήταν ενδιαφέρον να γνωρίζαμε πόσοι από τους ενημερωμένους συμπολίτες μας τυχαίνει να έχουν υπόψη τους αυτή την ιστορική λεπτομέρεια. Από μέρους μου, οφείλω να ομολογήσω ότι συνειδητοποίησα το γεγονός με μεγάλη καθυστέρηση.
Και επειδή γίνεται λόγος για γνώση της τοπικής μας ιστορίας, θα αναφέρω μια ακόμη περίπτωση δικής μου άγνοιας: Ο χρονολογικά δεύτερος Νομάρχης Ρεθύμνου είναι, όπως γνωρίζομε, κάποιος Γεώργιος Μαρής, που μας ήρθε από τη Νομαρχία Ηρακλείου. Παρά τις προσπάθειές μου, δεν έχω βρει για την ώρα κανένα βιογραφικό στοιχείο του. (Μακάρι. η αδυναμία μου να αποδειχτεί αδικαιολόγητη).
Όπως διαβάζω, ανάμεσα στις εκδηλώσεις που προγραμματίζονται περιλαμβάνονται και εκθέσεις με ντοκουμέντα που θυμίζουν την εποχή. Ατυχώς για μένα, χάνεται η ευκαιρία να δείξω στους συμπολίτες μου αυτά που επί 50 χρόνια μάζευα. Και πρέπει να πω ότι πολλά απ’ αυτά παραπέμπουν στο ιστορικό γεγονός που φέτος γιορτάζουμε. Περιορίζομαι να αναφέρω το φωτογραφικό αρχείο του εντεταλμένου Ρώσου υπολοχαγού Π.Ο. Ιβανόβ με πρωτότυπες φωτογραφίες από τη ζωή των Ρώσων στο Ρέθυμνο (βλ. Κρητ. Επιθ/ση, 24/12/1992).
Γ.Π. Εκκεκάκης
