Γράφει ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΑΤΑΡΑΚΗΣ
Δε σπούδασα οικονομικά για να μπορώ να διατυπώνω τεκμηριωμένες απόψεις εναλλακτικών σεναρίων εξόδου από την οικονομική κρίση αλλά σπούδασα την τεχνική επιστήμη του πολιτικού μηχανικού, που μου έδωσε τα εφόδια να κρίνω με τη δέουσα προσοχή εφαρμοσμένες οικονομικές πολιτικές αλλά και απόψεις ώστε να διαμορφώνω προσωπική άποψη. Το ελληνικό φαινόμενο της εύκολης καταγγελτικής και απαξιωτικής κριτικής από τον οποιονδήποτε για το οτιδήποτε αφ΄ενός μεν δείχνει έλλειψη αυτογνωσίας, αφ΄ετέρου δε συνεχίζει να επιβεβαιώνει το ότι στην Ελλάδα “ότι δηλώσεις, είσαι”.
Ο Βαρουφάκης στην εφαρμοσμένη οικονομική πολιτική φέρεται να επιχείρησε να κινηθεί στα πλαίσια της “θεωρίας των παιγνίων”(*), σε σχέση με τον τρόπο λήψης αποφάσεων σε καταστάσεις σύγκρουσης και συνεργασίας, στην οποία και ειδικεύεται σαν γνωστικό αντικείμενο.
Πολλοί ακόμα και σήμερα ασκώντας κριτική, εκ του αποτελέσματος μιας πολιτικής που δεν ολοκληρώθηκε, αγνοούν την παραπάνω “θεωρία των παιγνίων” ή το χειρότερο την απαξιώνουν από άγνοια, κατατάσσοντας την, σε θεωρία παιδικών παιγνίων τύπου “Γκρινιάρη”.
Η αλήθεια είναι ότι η «θεωρία των παιγνίων» είναι μια μεθοδολογία η οποία χρησιμοποιείται, μεταξύ άλλων και στη σύγχρονη οικονομία και μελετά τη συμπεριφορά των «παικτών» που ακολουθούν μια στρατηγική αλληλεπίδρασης. Φυσικά ο παίκτης μπορεί να είναι μια επιχείρηση, ένα κράτος, μια ομάδα ή ένα κόμμα και μια κυβέρνηση. Εφαρμόζεται κυρίως για τη λήψη αποφάσεων για στρατηγικές συμμαχίες και το κύριο χαρακτηριστικό της είναι ότι κάθε «παίκτης» αλληλεπιδρά με τον/τους υπόλοιπους. Πολύ απλά οι αποφάσεις και οι επιλογές του παίκτη, εξαρτώνται από τις αποφάσεις και τις επιλογές των υπολοίπων. Οι παίκτες δεν είναι υποχρεωτικά «αντίπαλοι» μεταξύ τους, αλλά μπορεί να είναι και συνεργάτες, που έχουν όμως σαν σκοπό να πετύχουν το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα ο καθένας για τον εαυτό του ή την ομάδα του. Η θεωρία των παιγνίων εφαρμόζεται στην πολιτική, την οικονομία, την ψυχολογία, τις πολιτικές επιστήμες, τη διοίκηση επιχειρήσεων και σε άλλους κλάδους, όταν πρέπει να χαραχθεί μια πολιτική ή μια στρατηγική.
Στη δικιά μας περίπτωση ο βασικός παίκτης ήταν το ελληνικό κράτος από τη μια και ένας συνασπισμός, από την άλλη.
Οι δυο πλευρές – παίκτες βρέθηκαν αντιμέτωποι και ακολούθησαν τις συνεργατικές στρατηγικές που υπαγορεύει η ζώνη του ευρώ.
Ο κάθε παίκτης προσπάθησε να εμποδίσει τον αντίπαλό του να αποκτήσει πλεονεκτήματα που θα περιόριζαν τα κέρδη του, επομένως, οι ενέργειες του κάθε παίκτη εξαρτώνταν άμεσα από τη στρατηγική που θα επέλεγε ο αντίπαλος.
Στη πράξη η κάθε πλευρά στην πρώτη της κίνηση προσπαθεί να σχηματίσει μία "συμμαχία" διαρκείας ή περιορισμένου χρόνου.
Υπό αυτές τις έννοιες, η Γερμανία έσπευσε να συγκροτήσει συμμαχίες με τις χώρες σε κρίση χρέους (Ισπανία, Πορτογαλία) εναντίον της Ελλάδας, ενώ η Ελλάδα επιχείρησε να προσεγγίσει την Ιταλία και την Γαλλία.
Δυστυχώς στη δεύτερη κίνηση του στρατηγικού παιγνιδιού τόσο η Γαλλία όσο και η Ιταλία δεν δημιούργησαν συμμαχικό μέτωπο με την Ελλάδα γιατί η Γερμανία έκλεισε με νόημα το μάτι σε αυτές για τις δημοσιονομικές εκτροπές τους.
Το δημοψήφισμα έγινε, ο λαός υπερψήφισε το ΟΧΙ, χωρίς να βάζω το χέρι μου στη φωτιά εάν όλο το ποσοστό του ΟΧΙ ήταν έτοιμο να υποστεί τις συνέπειες στην περίπτωση που η κυβέρνηση το έκανε πράξη, προχωρώντας τις συζητήσεις για νέα συμφωνία, εν μέσω επιβαλλόμενης οικονομικής ασφυξίας. Συνέπειες που προφητικά είχε προειδοποιήσει ο Βαρουφάκης, πριν ασχοληθεί με την πολιτική, με επιστολή του προς τον Τσίπρα περί “δακρύων και αίματος” εάν η σύγκρουση φτάσει στα άκρα.
Αυτό όμως δεν έγινε ποτέ γιατί το ΟΧΙ μεταφράστηκε στην πράξη με ΝΑΙ για να “τηρήσει” την υπόσχεση του ο Τσίπρας ότι μένουμε στην Ε.Ε. πάση θυσία (βλ 3ο μνημόνιο) κι έτσι σταμάτησε απότομα το Παίγνιο, στρίβοντας το ελληνικό όχημα έξω από το δρόμο αποφεύγοντας τη σύγκρουση, με συνοδηγό τον Δραγασάκη.
Όσο θωρακισμένη οικονομικά κι αν είναι η Ε.Ε. από την έξοδο μιας μικρής σε οικονομικό μέγεθος χώρας μέλους της, οι συνέπειες συνοχής και ολοκλήρωσης πάντα παραμένουν απρόβλεπτες με ότι αυτό συνεπάγεται και για τους οικονομικά ισχυρούς.
Γι αυτό, τα αντιθέτως κινούμενα αυτοκίνητα θα πρέπει να αποφεύγουν τη σύγκρουση όχι λόγω της αναγκαστικής εκτροπής το ενός αλλά από το οικειοθελές σταμάτημα και των δύο, έστω λίγο πριν τη σύγκρουση. Τότε θα έχουν μεγιστοποιήσει τα δυνατά θετικά αποτελέσματα για λογαριασμό τους με δεδομένο ότι οι “παίκτες-οδηγοί” δε θεωρούνται αντίπαλοι αλλά συνεργάτες εντός της Ε.Ε.
Υ.Γ.
Εμείς πάντως για να αποφύγουμε τη σύγκρουση (ούτε ο Βαρουφάκης την επιθυμούσε) βγήκαμε από το δρόμο άρον άρον, πετώντας το ΟΧΙ από το παράθυρο...για καλό και για κακό.
(*)Τη δεκαετία του ’50 ο μαθηματικός Τζον Νας, ανέπτυξε τη μεθοδολογία του για τη “θεωρία των παιγνίων”. Ο Τζον Νας έδειξε ότι σε κάθε στατικό παιχνίδι με ένα πεπερασμένο σύνολο στρατηγικών, υπάρχει τουλάχιστον μια κατάσταση ισορροπίας, που αντιστοιχεί σε επιλογές στρατηγικής, οι οποίες παρέχουν τη βέλτιστη ανταπόδοση και για τους δύο παίκτες.
