Βαρύ το αποτύπωμα των πυρκαγιών στο νότιο Ρέθυμνο, όπου κάηκαν 50.120 στρέμματα, εκ των οποίων το 58% είχε πληγεί και στο παρελθόν. Σημαντικές οι επιπτώσεις σε προστατευόμενες περιοχές Natura και στο οικοσύστημα του Πρέβελη.
Η μεγαλύτερη έκταση που έχει καταγραφεί από δασικές πυρκαγιές στην Κρήτη τα τελευταία είκοσι χρόνια κάηκε το 2026, σύμφωνα με τα επιστημονικά στοιχεία της φετινής αντιπυρικής περιόδου. Συνολικά 78.880 στρέμματα παραδόθηκαν στις φλόγες, καταγράφοντας αρνητικό ρεκόρ από το 2006 και φέρνοντας το νησί στη δεύτερη θέση πανελλαδικά, μετά την Αττική.
Ιδιαίτερα βαρύ είναι το αποτύπωμα για τον νομό Ρεθύμνου, καθώς οι δύο μεγάλες πυρκαγιές που εκδηλώθηκαν διαδοχικά στο νότιο τμήμα του στα τέλη Ιουλίου κατέκαψαν συνολικά 50.120 στρέμματα. Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι σχεδόν έξι στα δέκα στρέμματα της συγκεκριμένης έκτασης είχαν καεί τουλάχιστον μία φορά κατά την προηγούμενη εικοσαετία.
Τα στοιχεία περιλαμβάνονται στην «Ανασκόπηση Αντιπυρικής Περιόδου 2026», η οποία συντάχθηκε από την Πυρομετεωρολογική Ομάδα FLAME του METEO/Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, το WWF Ελλάς και το FireWatch, Παρατηρητήριο για τις Δασικές Πυρκαγιές.
Αξιοσημείωτο είναι ότι η μεγάλη καταστροφή στην Κρήτη σημειώθηκε σε μια χρονιά κατά την οποία η μέση πυρομετεωρολογική επικινδυνότητα στο νησί ήταν χαμηλότερη από την αναμενόμενη. Το γεγονός αυτό αναδεικνύει τον καθοριστικό ρόλο που μπορούν να διαδραματίσουν ορισμένα ακραία καιρικά επεισόδια στην εξάπλωση μιας πυρκαγιάς.
Οι δύο μεγάλες φωτιές στο νότιο Ρέθυμνο
Η πρώτη μεγάλη πυρκαγιά εκδηλώθηκε στην Κρύα Βρύση στις 29 Ιουλίου, στις 13:25, επηρεάζοντας έκταση 42.210 στρεμμάτων. Την επόμενη ημέρα, στις 30 Ιουλίου, ακολούθησε η φωτιά στην περιοχή της Πρέβελης, η οποία κατέκαψε επιπλέον 7.910 στρέμματα.
Οι δύο πυρκαγιές άφησαν πίσω τους εκτεταμένες ζημιές στο φυσικό περιβάλλον, ενώ η πρώτη σημαδεύτηκε από τον θάνατο δύο επαγγελματιών πυροσβεστών. Στη δεύτερη χρειάστηκε να απομακρυνθούν προληπτικά πολίτες από την περιοχή της παραλίας της Πρέβελης διά θαλάσσης, με τη συνδρομή του Λιμενικού και ιδιωτικών σκαφών προς την Αγία Γαλήνη.
Σύμφωνα με την επιστημονική ανασκόπηση, ως αιτία για την πυρκαγιά της Κρύας Βρύσης καταγράφεται το δίκτυο ηλεκτροδότησης, ενώ για το περιστατικό του Πρέβελη τα αίτια παρέμεναν άγνωστα κατά τον χρόνο σύνταξης της έκθεσης.
Καθοριστικός παράγοντας στην εξάπλωση των πυρκαγιών ήταν οι ιδιαίτερα ισχυροί άνεμοι. Στην περιοχή της Κρύας Βρύσης οι μέσες ταχύτητες έφτασαν τα 50 με 52 χιλιόμετρα την ώρα, ενώ στον Πρέβελη κυμάνθηκαν μεταξύ 45 και 50 χιλιομέτρων την ώρα. Στον πυρομετεωρολογικό σταθμό στο Μαριού καταγράφηκαν ακόμη μεγαλύτερες εντάσεις, με τις ριπές να αγγίζουν τα 145 χιλιόμετρα την ώρα.
Επιπλέον, τις προηγούμενες ημέρες είχαν καταγραφεί συνθήκες έντονης ατμοσφαιρικής ξηρασίας, οι οποίες επιβάρυναν την ήδη δύσκολη κατάσταση.
Ανησυχία για την επαναλαμβανόμενη καύση εκτάσεων
Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα της ανασκόπησης αφορά την επανάληψη των πυρκαγιών στις ίδιες περιοχές. Από τα 50.120 στρέμματα που κάηκαν στο νότιο Ρέθυμνο, τα 28.940 είχαν πληγεί και από προηγούμενες φωτιές μέσα στα τελευταία είκοσι χρόνια. Το ποσοστό αυτό αντιστοιχεί στο 58% της συνολικής έκτασης.
Η επαναλαμβανόμενη καταστροφή της βλάστησης σε σύντομο χρονικό διάστημα δημιουργεί σοβαρά προβλήματα στη φυσική αναγέννηση των οικοσυστημάτων. Παράλληλα, η απώλεια της φυτοκάλυψης αυξάνει τον κίνδυνο διάβρωσης, ιδιαίτερα σε περιοχές με έντονο ανάγλυφο και μεγάλες κλίσεις, όπως συμβαίνει σε αρκετά σημεία του νότιου Ρεθύμνου.
Ενδεικτικό της περιβαλλοντικής σημασίας των εκτάσεων που επηρεάστηκαν είναι ότι περίπου το 53% χαρακτηρίζεται ως δασική περιοχή, σύμφωνα με τον δασικό χάρτη.
Πλήγμα σε Natura και Πρέβελη
Σημαντικές ήταν οι επιπτώσεις και σε περιοχές με ιδιαίτερη οικολογική αξία. Οι πυρκαγιές επηρέασαν 4.570 στρέμματα της προστατευόμενης περιοχής Natura 2000 του Κουρταλιώτικου φαραγγιού και του Πρέβελη. Παράλληλα, κάηκαν 2.300 στρέμματα του Καταφυγίου Άγριας Ζωής του Πρέβελη, δηλαδή το 62,3% της συνολικής του έκτασης.
Η ευρύτερη περιοχή αποτελεί σημαντικό φυσικό καταφύγιο για σπάνια αρπακτικά πτηνά, όπως ο γυπαετός, το όρνιο, ο χρυσαετός και ο σπιζαετός, ενώ φιλοξενεί ιδιαίτερη χλωρίδα και σημαντική παραποτάμια βλάστηση.
Ξεχωριστή σημασία έχει και το φοινικόδασος του Πρέβελη, ένα από τα δύο εναπομείναντα δάση του ενδημικού φοίνικα του Θεόφραστου. Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι αρκετά είδη φυτών διαθέτουν δυνατότητα φυσικής αναγέννησης, ωστόσο η αποκατάσταση του οικοσυστήματος δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την επανεμφάνιση της βλάστησης. Απαιτείται συστηματική παρακολούθηση, με έμφαση στη διάβρωση και στη διατήρηση των φυσικών ενδιαιτημάτων.
Η συνολική εικόνα στην Κρήτη και την Ελλάδα
Ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα μετεωρολογικά δεδομένα της χρονιάς. Παρά το γεγονός ότι το συνολικό ύψος βροχής στην Κρήτη κατά την αντιπυρική περίοδο έφτασε το 339% της κλιματικής τιμής αναφοράς, περίπου τα τρία τέταρτα των βροχοπτώσεων σημειώθηκαν μετά τις 20 Σεπτεμβρίου. Συνεπώς, οι βροχές αυτές δεν είχαν αποτρέψει τις καταστροφικές πυρκαγιές του Ιουλίου. Η μέση θερμοκρασία της περιόδου ήταν, μάλιστα, κατά 0,2 βαθμούς χαμηλότερη από την κλιματική τιμή αναφοράς.
Σε πανελλαδικό επίπεδο, οι χαρτογραφημένες καμένες εκτάσεις ανήλθαν σε 353.960 στρέμματα, περίπου 29% κάτω από τον μέσο όρο της περιόδου 2006 έως 2025. Ωστόσο, μόλις 12 μεγάλες πυρκαγιές ευθύνονται για το 80% περίπου της συνολικής καταστροφής.
Πρώτη σε καμένες εκτάσεις ήταν η Αττική με 136.310 στρέμματα, ακολούθησε η Κρήτη με 78.880 και τρίτη η Στερεά Ελλάδα με 76.590 στρέμματα.
Η αντιπυρική περίοδος του 2026 έκλεισε με έντεκα ανθρώπινες απώλειες σε όλη τη χώρα και σημαντικές επιπτώσεις σε έξι προστατευόμενες περιοχές. Για την Κρήτη, ωστόσο, και ιδιαίτερα για το νότιο Ρέθυμνο, τα στοιχεία αποτυπώνουν μια εξαιρετικά δύσκολη χρονιά, με την ανάγκη προστασίας και αποκατάστασης των πληγεισών περιοχών να παραμένει ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα της επόμενης περιόδου.
