ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ
www.ret-anadromes.blogspot.com
- Ονομασία του χωριού
Τοπική παράδοση αποδίδει την ονομασία του χωριού σε μιαν αρχόντισσα Μαρία, άρα προέρχεται από βαπτιστικό όνομα γυναίκας. Την ίδια άποψη διατυπώνει και ο Εμμ. Λαμπρινάκης[1]. Άλλη λαϊκή παράδοση κάνει λόγο για μια βοσκοπούλα ή, ίσως, και αρχόντισσα σπουδαία, με το όνομα «Μαριώ», από τα Σφακιά- πιστεύεται, γενικότερα, ότι οι κάτοικοι του χωριού την καταγωγή τους έλκουν από τα Σφακιά, από τον οικισμό της Κάππαρης[2]. Η εν λόγω, λοιπόν, βοσκοπούλα είχε, λένε, πολλά αδέλφια και κάθε φορά που την επισκέπτονταν συνήθιζαν να λένε: «πάμε στου Μαριού!». Από τη φράση αυτήν- σύμφωνα με την εν λόγω παράδοση- λέγεται, προήλθε η ονομασία του οικισμού.
Τραγουδά, λοιπόν, η σχετική παράδοση για την εν λόγω Μαριώ που χάρισε το όνομά της στο χωριό:
Πως βοσκοπούλα ήτονε, γι’ αρχόντισσα σπουδαία
και ήλθεν εις τον τόπο μας, απ’ τω Σφακιώ τα μέρη.
Μαρία την ελέγασι, αυτήν την παινεμένη,
μα τα πολλά τ’ αδέλφια της, Μαργιώ της εφωνάζαν,
ωσάν ερχόντουσαν συχνά, απ’ τω Σφακιώ τη μπάντα.
Μαριώ γιατ’ ήτονε γι’ αυτούς, η πολυχαϊδεμένη
της μάνας τους μονάκριβη μοναχοθυγατέρα[3].
Η Χρυσ. Τσικριτσή- Κατσιανάκη, ετυμολογεί το μακροτοπωνύμιο από οικογενειακό μητρώνυμο (Κωνσταντης Μαργιού, σε έγγραφο του 1749 στις Αρχάνες) και το ορθογραφεί ως Μαργιού (με [γ])[4]. Η ορθή, πάντως, του χωριού γραφή είναι «Μαριού» χωρίς [γ] (απόφαση Υπουργείου Εσωτερικών 702/ 1957).
- Εκκλησίες του χωριού
Ο καθεδρικός ναός της Αγίας Τριάδος Μαριού έχει να επιδείξει τέμπλο αριστουργηματικό, πανομοιότυπο με αυτό του Μητροπολιτικού ναού Ρεθύμνου (1861)[5].
Στο χωριό υπάρχει και ναός του αγίου Ονουφρίου (η μνήμη του 11 Φεβρ.),
Στο χωριό λειτουργεί το Ενοριακό Κέντρο «Ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός», καρπός ευλάβειας, ιερού ζήλου και ακάματης θέλησης του Εκκλησιαστικού Συμβουλίου της Ενορίας και του εφημερίου του χωριού ιεροδιδασκάλου π. Εμμ. Σταυγιανουδάκη. Πνευματικό στολίδι του χωριού και της ευρύτερης περιοχής φιλοδοξεί να καλλιεργήσει τα ήθη και τα έθιμα του τόπου, την πολιτιστική και κοινωνική ζωή και την ενημέρωση γύρω από τα διάφορα θέματα της σύγχρονης εκκλησιαστικής και ενοριακής ζωής.
- Σχολείο
Το σχολείο στο Μαριού ανεγέρθη το έτος 1924 με κρατική δαπάνη. Σχολείο, πάντως, λειτουργούσε στο Μαριού και προηγουμένως, από τα τέλη του 19ου αιώνα, ως γραμματοδιδασκαλείο, που καταργείται το έτος 1900 και προάγεται το 1909 σε τριτοβάθμιο. Τελευταίο έτος λειτουργίας του σχολείου ήταν το 1996- 97, οπότε, από το επόμενο σχολικό έτος (1997- 98), λειτούργησε για πρώτη φορά το εξαθέσιο δημοτικό σχολείο του Πλακιά, που απορρόφησε τους μαθητές του Μαριού, καθώς και των λοιπών γειτονικών χωριών (Μύρθιου, Ασώματου, Γιαννιού, Λευκογείων και Σελλιών).
- Οικογένειες του χωριού- Μορφές
Έχει γύρω στις πενήντα οικογένειες ανάμεσα στις οποίες κυριότερες των Σαριδάκηδων, Σταυγιαννουδάκηδων, Ορφανουδάκηδων, Βιολάκηδων Φραγκιαδάκηδων, Μαστοράκηδων.
Ο Εμμ. Ψιλλάκης (1880- 1950) διετέλεσε Νομάρχης Λέσβου και Αναπληρωτής Διοικητής Κρήτης.
- Πολιτισμός- Ασχολίες των κατοίκων- Προϊόντα του χωριού
Οι κάτοικοι ασχολούνται με την κτηνοτροφία και τη γεωργία και τελευταία και με τον τουρισμό. Είναι άνθρωποι φιλόξενοι, φιλοπρόοδοι κι εξαιρετικά περήφανοι για τη σφακιανή τους καταγωγή. Αιώνες τώρα ζούνε στον τόπο τους, βιώνοντας ευλαβικά την προτροπή του ποιητή:
Γάμος: Αστράφτει από χαρά και γέλιο το χωριό
κι αντιλαλεί το νυφικό τραγούδι πέρα ως πέρα
Θάνατος: Όλοι θλιβεροί κι απ’ το καμπαναριό
κατάμαυρο η καμπάνα μας τον βάφει τον αέρα.
Διαθέτει Πολιτιστικό και Εξωραϊστικό Σύλλογο, με σημαντική δράση στο χωριό[6].
Κυριότερα προϊόντα του χωριού είναι το λάδι, τα κτηνοτροφικά, τα οπωροκηπευτικά και το χαρούπι.
Αρχαιολογικές θέσεις
Σε χώρο 1500 μ. Ανατ. του οικισμού, στους πρόποδες της Κουρούπας, εντοπίστηκε ΠΜ- ΜΜ- ΥΜ εγκατάσταση με υπολείμματα μεμονωμένων οικιών[7].
[1] Ε. Σ. Λαμπρινάκη, Γεωγραφία της Κρήτης, Ρέθυμνα 1890, 67.
[2] Σώζεται ενδιαφέρουσα παράδοση ότι ένας από τους αδελφούς Σακοράφηδες (μια από τις παλιότερες οικογένειες του χωριού), που ήταν πρακτικός γιατρός, έσωσε το πόδι του τότε Τούρκου Διοικητή, ο οποίος, ως αντάλλαγμα, του παραχώρησε μερικά χωράφια που και ο ίδιος τα είχε αρπάξει αυθαίρετα από τους χριστιανούς. Στα χωράφια αυτά δημιουργήθηκε από τους Σακοράφηδες ο εν λόγω οικισμός Κάππαρη. Οι απόγονοι των Σακοράφηδων πούλησαν τα κτήματα στην Ι. Μονή Πρέβελη, από την οποία οι κάτοικοι του χωριού τα ξαναγόρασαν στο τέλος της δεκαετίας του ’50 [Κρήτη, Το Αφιέρωμα, τ. 25 (τοπικές ιστορίες), 57. Βλ. και το εισαγωγικό μας σχόλιο].
[3]«Έπιασαν το στόχο οι Μαργιανοί», εφημ. Ρεθεμνιώτικα Νέα 1/2/2006 (στήλη «Καθημερινά»).
[4] Χρ. Ζ. Τσικριτσή- Κατσιανάκη, Συμβολή στη μελέτη των τοπωνυμίων της Κρήτης, Αμάλθεια 6 (1975), 62.
[5] Καμηλάκης Κ. Χαράλαμπος, Ο Μητροπολιτικός ιερός ναός Τα Εισόδια τηςΘεοτόκου Ρεθύμνου και τα περί αυτόν κτίσματα, Ρέθυμνο 1999, 152, υποσ. 290.
[6] Βλ. «Πρόγραμμα στόχων Πολιτιστικού και Εξωραϊστικού Συλλόγου Μαριού- Δήμου Φοίνικα», Ρέθεμνος 26- 27/11/2005 και Αιμοδοσία από τον Πολιτιστικό Σύλλογο Μαριού.
[7]Χάρη Κ. Στρατιδάκη, «Αρχαιολογικές θέσεις στο Ν. Ρεθύμνης από τα νεολιθικά ως και τα ρωμαϊκά χρόνια», Κρητολογικά Γράμματα 9/10 και 11(1994-1995), 313.
