Της Βλασίας Μιχαηλίδου – Τριπολιτάκη
Φιλολόγου, Ιστορικού M.Sc.
Οι εκδηλώσεις που πραγματοποιούνται, για να τιμηθεί η εθνική επέτειος της 25ης Μαρτίου, δίνουν συχνά λαβή για αντιπαραθέσεις σχετικά με το περιεχόμενο των εκδηλώσεων αυτών. Αφορμή για το σημερινό αφιέρωμα είναι το μήνυμα φίλης, με το οποίο μου εξέφραζε τη δυσαρέσκειά της για την αφαίρεση της σκηνής με το κρυφό σχολείο από το θεατρικό έργο της σχολικής γιορτής, με το επιχείρημα ότι πρόκειται για μυθοπλασία.
Αναζητώντας τα αίτια της εμμονής κάποιων «προοδευτικών μυαλών» να διαφωτίσουν τα παιδιά μας, θα βρούμε όλη αυτή τη μεθοδευμένη προσπάθεια για αλλοίωση της εθνικής μας ταυτότητας. Οι ίδιοι αποκομμένοι από τις βαθιές ρίζες της ελληνικής παράδοσης, προκειμένου να υπηρετήσουν επιλογές της παγκοσμιοποιημένης νέας οικονομικής και πολιτικής τάξης, υπονομεύουν θεμελιώδη πολιτιστικά στοιχεία κι ηθικές αξίες, που παραδόθηκαν από γενιά σε γενιά ως γνήσια ελληνικά γνωρίσματα. Παραβλέπουν επιδεικτικά ιστορικές μαρτυρίες, διαστρεβλώνοντας αλήθειες και γεγονότα, που σμίλευσαν στους αιώνες τον εθνικό μας χαρακτήρα.
Με το επιχείρημα πως η ιστορία αναθεωρείται και προσαρμόζεται στα νέα δεδομένα που αποκαλύπτει η επιστημονική έρευνα, ο καθ. Βασ. Κρεμμύδας με το τελευταίο πόνημά του επιχειρεί να καταρρίψει όλους τους μύθους που αφορούν την Επανάσταση του ’21. Σύμφωνα με τα γραφόμενά του, ο θρύλος της Λαύρας εντάσσεται στις μεταγενέστερες προσπάθειες να συνδεθεί η θρησκευτική με τη νεοαναδυόμενη εθνική ταυτότητα, ενώ το κρυφό σχολειό ήταν το «σπουδαστήριο», που λειτουργούσε σε κάποια μοναστήρια, όπου οι εγγράμματοι μοναχοί δίδασκαν γραφή κι ανάγνωση στους νεότερους, μαζί με τα ιερά κείμενα. Τα καλογεροπαίδια, λοιπόν, βρίσκονταν στο κρυφό σχολειό, ενώ όλα τα άλλα ελληνόπουλα, χωρίς πρόβλημα μάθαιναν γράμματα στα πολλά δημόσια σχολεία, που λειτουργούσαν επί τουρκοκρατίας. ‘Άλλωστε, δεν υπήρχε ανάγκη να γίνει τίποτα στα κρυφά, αφού υπήρχε ελευθερία από τους Οθωμανούς, οι οποίοι το μόνο που νοιάζονταν ήταν να εισπράττουν φόρους. Το πλήθος έργων που κατασκεύασαν οι Τούρκοι, δρόμοι, σχολεία, αγορές, συνέβαλαν στην άνθιση των τοπικών κοινωνιών, ενώ η θετική εικόνα συνύπαρξης Ελλήνων και Τούρκων επισφραγιζόταν με γάμους, μετά τον εξισλαμισμό των πρώτων. Αυτά είναι τα στοιχεία που παραθέτουν οι ιστορικοί της αποδόμησης, επιδιώκοντας την «αναβάθμιση» της ιστορικής παιδείας των αυριανών πολιτών της χώρας μας.
Προφανώς, θεωρούν ασήμαντες τις μαρτυρίες του Αδ. Κοραή για την τουρκική βαναυσότητα: «Οι ταλαίπωροι Γραικοί δεν είναι πλέον κύριοι μήτε κτημάτων, μήτε τέκνων, μήτε των ιδίων αυτών γυναικών.» (Αδελφική Διδασκαλία, 1798). «Τους ιερούς ημών ναούς μετέβαλον εις τζαμία, και μη αρκούμενοι εις το να μας στερούσι τα αναγκαία μέσα του να συστήσωμεν σχολεία εις ανατροφήν και φωτισμόν των ημετέρων τέκνων, μας αρπάζουσιν από τους πατρικούς κόλπους και αυτά τα τέκνα, δια να τα κατηχώσιν εις την θρησκείαν του Μωάμεθ, ή να τα μεταχειρίζωνται….. εις τας ασελγείς και παρανόμους αυτών ηδονάς.» (Σάλπισμα Πολεμιστήριον, 1801). Τις μαρτυρίες αυτές επιβεβαιώνουν πολλοί ξένοι επισκέπτες και περιηγητές της εποχής, όπως ο François Richard, ο Sir Paul Rycaut, o Thomas Smith, ο Σατωμπριάν κ.ά
Ο Κανέλλος Δεληγιάννης, μιλώντας για πατέρα του, τον πανίσχυρο προεστό της Πελοποννήσου Ιωάννη Δεληγιάννη, λέει πως ήταν «άνευ παιδείας, καθότι τότε δεν υπήρχον εις την Πελοπόννησον Ελληνικά Σχολεία». Πολύ σημαντική είναι κι η μαρτυρία του Φωτάκου, υπασπιστού του Κολοκοτρώνη, στα Απομνημονεύματά του: «Μόνοι των οι Έλληνες εφρόντιζαν δια την παιδείαν […]Εν ελλείψει δε διδασκάλου ο ιερεύς εφρόντιζε περί τούτου. Όλα αυτά εγίνοντο εν τω σκότει και προφυλακτά από τους Τούρκους»
Η βιαιότητα των μουσουλμάνων, ο φόβος των γενίτσαρων, το υπέρογκο ποσό, που ζητούσαν πολλοί τοπικοί διοικητές, για να δώσουν την απαιτούμενη άδεια ίδρυσης σχολείου, υπαγόρευσαν την ανάγκη λειτουργίας του κρυφού σχολειού. Για τους λόγους αυτούς, αναφέρει χαρακτηριστικά ο καθηγητής της Φιλοσοφικής Φίλιπ. Ιωάννου, όταν παρέδιδε το 1849 την πρυτανεία στο διάδοχό του, πως η ελληνική νεολαία επί τουρκοκρατίας «εδιδάσκετο λαθραίως εν υπογείοις και εν ταις οπαίς της γης, τον τύραννον διαφεύγουσα».
Υπάρχουν πολλές μαρτυρίες για τη δραματική κατάσταση της ελληνικής παιδείας την περίοδο της τουρκοκρατίας. Ενδεικτικά αναφέρθηκαν κάποιες, για να επισημανθεί πως η ιστορία συχνά γίνεται εργαλείο προπαγάνδας για απώτερους σκοπούς, που αφορούν την πραγματικότητα που βιώνει ο κάθε ιστορικός. Αυτό που μπορούν να κάνουν οι αναγνώστες, για να πλησιάσουν την ιστορική αλήθεια, είναι να προβληματίζονται και να διασταυρώνουν απόψεις. Πρόσφατα παρακολουθήσαμε τη δικαστική εξέλιξη μίας απίστευτης προπαγάνδας, που αφορούσε τη γερμανική κατοχή στο νησί μας. Ένας ιστορικός με ξεκάθαρα υστερόβουλα κίνητρα βραβεύτηκε, δικάστηκε, αθωώθηκε, ενώ ακόμα ζουν μάρτυρες της γερμανικής θηριωδίας.
Το ίδιο συμβαίνει και με τους αναθεωρητές ιστορικούς που ερμηνεύουν τον ελληνικό Αγώνα του ’21 ως επικράτηση της νεωτερικότητας έναντι της Παράδοσης. Θέλουν ο σημερινός λαός να λησμονήσει τα λόγια του Γέρου του Μωριά, που διατράνωνε πως η επανάσταση του 1821 έγινε «για του Χριστού την πίστη την αγία και της πατρίδος την ελευθερία». Τώρα, όμως, που η τρομοκρατία του Ισλάμ απειλεί τη διαλυμένη Ευρώπη, η μόνη χώρα που δεν βιώνει αυτόν τον τρόμο, παρά το πλήθος των μουσουλμάνων που βρίσκονται σ΄ αυτήν, είναι η ορθόδοξη Ελλάδα, που οι πολίτες της κάνουν πράξη τα λόγια του Χριστού για προσφορά, που μένουν πιστοί στο πανάρχαιο έθιμο της φιλοξενίας, που αγωνίζονται παρά τις τόσες αντιξοότητες να κρατήσουν ψηλά το λάβαρο του ανθρωπισμού. Γιατί, τελικά, στον αδυσώπητο πόλεμο, που διεξάγεται με σκοπό την υποδούλωση της πατρίδας μας, ο μόνος τρόπος, για να διατηρήσουμε την εθνική ανεξαρτησία μας, είναι να υπερασπίσουμε την πίστη και τον πολιτισμό μας.
