Γράφει ο Μανόλης Η. Θεοδοσόπουλος- Λογοθεραπευτής
Η Applied Behaviour Analysis (ΑΒΑ) ή στα Ελληνικά Εφαρμοσμένη Ανάλυση Συμπεριφοράς (ΕΑΣ) είναι μία μέθοδος η οποία στοχεύει να διδάξει βασικές δεξιότητες μάθησης μέσω συνεχών και εντατικών πρακτικών. Η φιλοσοφία αυτής της μεθόδου στηρίχθηκε στις αρχές του συμπεριφορισμού. Σύμφωνα με το συμπεριφορισμό η συμπεριφορά ενός ατόμου διαμορφώνεται μέσω της μάθησης και της συνεχούς διδασκαλίας.
Πιο συγκεκριμένα, η θεωρία αυτή υποστηρίζει ότι μία ‘’λανθασμένη’’ συμπεριφορά μπορεί να αλλάξει εάν το άτομο ενταχθεί σε ένα δομημένο περιβάλλον, κατάλληλο για τον αρχικό διδακτικό στόχο που έχει τεθεί, μέσα στο οποίο -μέσω επαναλαμβανόμενων διδακτικών τεχνικών- θα μπορέσει να τροποποιήσει την συμπεριφορά του. Συμφώνα με αυτές τις αρχές η συμπεριφορά του ανθρώπου βασίζεται στην μάθηση όπου γι’ αυτή χρησιμοποιείται η επιβράβευση και όχι η τιμωρία καθώς επίσης και η αγνόηση για μια ανεπιθύμητη συμπεριφορά. Επιπλέον, σημαντική πτυχή του συμπεριφορισμού είναι η χρήση ενισχυτών. Δηλαδή, η σωστή συμπεριφορά ενισχύεται και επιβραβεύεται. Τέλος, η διορθωτική διδασκαλία και η επιπλέον εξάσκηση –εφόσον χρειάζονται- αποτελούν βασικά στοιχεία του συμπεριφορισμού.
Η ΑΒΑ μπορεί να βοηθήσει κυρίως παιδιά τα οποία έχουν διαγνωστεί με διάχυτη αναπτυξιακή διαταραχή (αυτισμός). Ωστόσο εξαιτίας του προγράμματος και των πρακτικών μπορεί να ωφελήσει και παιδιά με νοητική υστέρηση ή παιδιά με προβληματική συμπεριφορά. Όμως η βιβλιογραφία ασχολείται κατά κύριο λόγο με την επίδραση της μεθόδου στον αυτισμό. Η ΑΒΑ λοιπόν εντάσσεται στα πλαίσια της πρώιμης παρέμβασης.
Θεωρείται ότι για να έχει τα καλύτερα αποτελέσματα πρέπει να εφαρμόζεται σε παιδιά ηλικίας 2 έως 4 ετών. Αν το πρόγραμμα ξεκινήσει αργότερα τότε θα είναι πιο δύσκολο για το παιδί να προσαρμοστεί στις απαιτήσεις της μεθόδου ενώ παράλληλα θα έχει χάσει σημαντικό έδαφος στην ανάπτυξη δεξιοτήτων. Πιο συγκεκριμένα, όταν η παρέμβαση ξεκινήσει πριν την ηλικία των 5 ετών υπάρχουν πολύ μεγαλύτερες πιθανότητες θετικής έκβασης από ότι όταν ξεκινάει σε μεγαλύτερη ηλικία. Παρ’ όλα αυτά δεν συνίσταται σε καμία περίπτωση η αποφυγή της ΑΒΑ σε παιδιά μεγαλύτερης ηλικίας.
Φυσικά η μέθοδος αυτή έχει πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα. Στα πλεονεκτήματα συμπεριλαμβάνεται η δυνατότητα ανάπτυξης αυθόρμητων αντιδράσεων από την πλευρά του παιδιού. Επίσης λόγω των επαναληπτικών διαδικασιών της μεθόδου, το παιδί αναπτύσσει μεγαλύτερη ικανότητα γενίκευσης όσων μαθαίνει. Επιπρόσθετα είναι πιο εύκολη η παγίωση της συμπεριφοράς που διδάσκεται. Άλλο ένα πλεονέκτημα που απορρέει από τις πρακτικές της μεθόδου είναι η δυνατότητα αξιοποίησης της διδασκαλίας η οποία του παρέχει ποικιλία ερεθισμάτων. Τέλος είναι σημαντικό να πούμε ότι η μέθοδος απαιτεί εξατομικευμένο πρόγραμμα παρέμβασης με συνέπεια η μάθηση να επιτυγχάνεται πιο ευχάριστα ενώ τα κίνητρα που κινητοποιούν το παιδί ταιριάζουν στην προσωπικότητά του δίνοντας καλύτερα αποτελέσματα.
Αναφορικά με τα μειονεκτήματα της ΑΒΑ θα μπορούσαμε να αναφέρουμε τα εξής: η καλύτερη εφαρμογή της μεθόδου απαιτεί ένα έμπειρο θεραπευτή, ο οποίος να έχει εκπαιδευτεί με παράλληλη εποπτεία, δεδομένο που αποτελεί μειονέκτημα καθώς δεν είναι όλοι οι θεραπευτές έμπειροι αναφορικά με την ΑΒΑ. Ακόμα έχει δεχτεί αρνητική κριτική επειδή είναι πολύ συγκεκριμένη σε ό,τι αφορά τη διδασκαλία και η πολύχρονη εφαρμογή της μπορεί να κάνει το παιδί να συμπεριφέρεται σαν «ρομπότ». Το πιο σημαντικό ωστόσο, αλλά και αντικειμενικό μειονέκτημα σχετίζεται με τον οικονομικό τομέα αφού η διδασκαλία της ΑΒΑ απαιτεί πολλές ώρες, με αποτέλεσμα τη σημαντική οικονομική επιβάρυνση της οικογένειας.
Για απορίες, σχόλια, παρατηρήσεις μπορείτε να επικοινωνείτε στο [email protected] ή στο
693 60 60 070.
