Ένας πάντα ανήσυχος και δραστήριος άνθρωπος…

Γράφει ο ΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΟΥΔΑΚΗΣ

Δεν ήταν διάσημος, δεν είναι διάσημος. Ήταν και είναι ένας ανήσυχος, δημιουργικός και δραστήριος άνθρωπος, έχοντας υπάρξει από εφευρέτης πατεντών και αθλητής, μέχρι κατασκευαστής λυρών τα τελευταία χρόνια, κι ενώ σήμερα είναι 75 ετών. Ο λόγος για το συντοπίτη μας, Σταμάτη Δασκαλάκη από τη Μικρή Γωνιά, τον οποίο οι παλαιότεροι Ρεθεμνιώτες θα τον θυμούνται, καθώς διατηρούσε τρία καταστήματα με ενοικιαζόμενες μοτοσυκλέτες στο Ρέθυμνο, με την επωνυμία «ΜΟΤΟ ΚΡΗΤΗ», δύο στον Πλατανιά και ένα στον Πλάτανο στην Παλιά Πόλη. Μάλιστα, το κατάστημα στον Πλάτανο αρχικά το λειτουργούσε ως καθαριστήριο. Βρεθήκαμε, λοιπόν, πριν λίγες μέρες στο σπίτι του στη Γωνιά του π. Δ. Λαππαίων, ορμώμενοι κυρίως από την πληροφορία για ένα άνθρωπο ευρεσιτέχνη, ο οποίος βρίσκεται στην αφάνεια. Ακολουθεί, λοιπόν, η ιστορία ενός ανθρώπου, που δε σταμάτησε να είναι δημιουργικός, παρά την πικρία του ότι θα μπορούσε να φανεί χρήσιμος…

*Ευχαριστούμε τον κ. Δημήτρη Λαχνιδάκη, Αντιδήμαρχο Αθλητισμού, που μας έφερε σε επαφή με τον κ. Δασκαλάκη.

Οι ευρεσιτεχνίες του, αλλά και η πικρία του…

Η περιήγησή μας στο χώρο του κ. Σταμάτη ξεκίνησε από τα πολλά διπλώματα που ήταν αναρτημένα στον τοίχο του καθιστικού του σπιτιού του, στα οποία την πρωτοκαθεδρία είχαν τα διπλώματα για τις αναγνωρισμένες ευρεσιτεχνίες του. Σε ό, τι αφορά την πρώτη του πατέντα ανέφερε τα εξής: «Ασχολήθηκα με τις πατέντες για πάρα πολλά χρόνια. Η πρώτη μου πατέντα ήταν το 1980, ένα μηχανάκι που αλέθει τα σταφύλια (Μηχάνημα Συνθλίψεως Στάφιλων). Το μηχανάκι λοιπόν που βρίσκεται στο εμπόριο χρόνια τώρα, που το παίρνει ο αγρότης, αλέθει τα σταφύλια και παίρνει το μούστο είναι ευρεσιτεχνία δικιά μου. Είναι αναγνωρισμένο από το Υπουργείο (Εμπορίου)».

Νωρίτερα, το 1979, του αναγνωρίστηκε από το Υπουργείο Εμπορίου, κατοχυρώνοντάς τη και πάλι ως δική του ευρεσιτεχνία ένα «Σύστημα Ακινητοποίησης Οχήματος». Τι ακριβώς είναι όμως αυτό; Μας λέει, λοιπόν, ο κ. Σταμάτης: «Την περίοδο εκείνη είναι ένα αυτοκίνητο σταματημένο στα Χανιά, στο λιμάνι. Κατεβαίνει ο οδηγός του να ρωτήσει για εισιτήρια και αφήνει μέσα τη γιαγιά και δύο παιδάκια, χωρίς να δέσει το χειρόφρενο. Το αμάξι ήταν σε κατηφορική κλίση και έπεσε στη θάλασσα. Δε θυμάμαι τι ακριβώς απέγινε, αν σκοτώθηκαν. Από εκεί ορμώμενος σκέφτηκα γιατί να μην έχει το αμάξι ένα αυτόματο ‘‘δέσιμο’’, ώστε φεύγοντας ο οδηγός από αυτό, να ‘‘δένει’’ αυτόματα. Σκέφτηκα ένα σύστημα και το εφάρμοσα στο δικό μου αυτοκίνητο, γιατί πάντα όταν έκανα μια εφεύρεση τη δοκίμαζα πειραματικά πρώτα εγώ, καθώς από τη θεωρία ως την πράξη απέχει αρκετά. Το δοκίμασα λοιπόν στο αυτοκίνητο, είδα το αποτέλεσμα και από τότε το κατοχύρωσα. Αυτή η ευρεσιτεχνία έχει βραβευτεί και από τη Γερμανία».

Η τρίτη ευρεσιτεχνία, που κατοχύρωσε ήταν ένα «Σύστημα Εξοικονόμησης Ενέργειας», το οποίο εφαρμόζεται σε μηχανές εσωτερικής καύσεως, όπως μας είπε, η οποία μπορεί να αποδώσει πολύ λιγότερη κατανάλωση καυσίμου, έως και 45%. «Μηχανές εσωτερικής καύσεως είναι αυτές που χρησιμοποιούνται πχ στα αυτοκίνητα, με κύλινδρο, πιστόνια και τέτοια πράγματα», διευκρίνισε ο κ. Σταμάτης.

Για τις ευρεσιτεχνίες του δε, βραβεύτηκε δύο φορές. Η μία ήταν όταν τον κάλεσαν στο Πολεμικό Μουσείο στην Αθήνα, όπου και βραβεύτηκε από την «Ελληνική Εταιρία Ερευνών και Εφευρέσεων» και η δεύτερη όταν του απονεμήθηκε γερμανικό δίπλωμα για το «Σύστημα Ακινητοποίησης Οχήματος», όπως προαναφέρθηκε.

Ωστόσο, μας εξέφρασε την πικρία του για το ότι το κράτος έχει αδιαφορήσει: «Χωρίς αυτά που έχω κατοχυρώσει, έχω και ένα σωρό άλλα, τα οποία ούτε τα κατοχύρωσα, ούτε τα κατοχυρώνω. Ο λόγος είναι ο εξής: Αδιαφορία του κράτους. Το να κατοχυρώσεις μια ευρεσιτεχνία είναι εύκολο. Το να τη χρησιμοποιήσεις και να βγει στο εμπόριο, εκεί είναι η δυσκολία. Θέλει προβολή, έχει κόστος και τι δε θέλει. Αδιαφορεί λοιπόν το κράτος, εγώ δεν έχω δύναμη να προχωρήσω και έμεινα με τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας. Μου στερήθηκε η δυνατότητα να φανώ χρήσιμος».

Από πού όμως προέκυψε η γνώση, το ταλέντο ή η ικανότητα -όπως θέλετε πείτε το- του κ. Σταμάτη; Όπως μας είπε, είναι αυτοδίδακτος: «Εγώ το έχω χόμπι και ψάχνομαι. Η έμπνευση έρχεται μόνη της, δεν την ψάχνεις.  Λες, ‘‘αυτό το πρόβλημα υπάρχει, τι λύσεις υπάρχουν;’’ Και σου έρχεται στο μυαλό η λύση. Θέλει τεχνική ικανότητα βέβαια. Έχω διαβάσει πολύ, αλλά δεν έχω σπουδάσει κάτι σχετικό. Μόνο στο στρατό έβγαλα μια σχολή Μηχανικών Αυτοκινήτων και ορμώμενος από εκεί, διαβάζοντας και βιβλία, έχω γνώσεις».

Στη συνέχεια της κουβέντας μας ο κ. Σταμάτης επανέλαβε την πικρία του, που όμως δεν τον έχει πτοήσει: «Με το θέμα των ευρεσιτεχνιών έχω σταματήσει να ασχολούμαι, το έχω μέσα μου, το ψάχνω, αλλά να τρέχω να κατοχυρώνω μια ευρεσιτεχνία, να ξοδεύομαι και να ψάχνω χορηγούς, δεν μπορώ να το κάνω, έχω κουραστεί».

Η τελευταία του ευρεσιτεχνία και άλλες πατέντες…

Τελευταία του ευρεσιτεχνία, την οποία έχει κρατήσει μέχρι στιγμής για τον εαυτό του, είναι ένας ανελκυστήρας, ο οποίος έχει τελείως διαφορετική τεχνική από τα ασανσέρ που υπάρχουν, καθώς η λειτουργία του δεν περιλαμβάνει συρματόσχοινα, τροχαλίες και τα συναφή, ούτε έχει να κάνει με εκείνα που έχουν υδραυλικό σύστημα ή με αυτά που λειτουργούν με συμπιεσμένο αέρα. Για του λόγου το αληθές, μας έκανε μια επίδειξη της λειτουργίας του νέου αυτού ανελκυστήρα, στο δείγμα που έχει κατασκευάσει, επισημαίνοντας σχετικά: «Είναι τελείως διαφορετικό από τα συστήματα που υπάρχουν μέχρι σήμερα. Αυτό το τονίζω και το λέω και το ξαναλέω. Αυτό που σας δείχνω είναι ενδεικτικό. Το μυστικό είναι πως η ηλεκτρική ενέργεια μετατρέπεται σε κινητική, αλλά έχει και άλλα τεχνικά θέματα μέσα, δεν είναι μόνο ο ηλεκτρισμός. Τα τεχνικά χαρακτηριστικά του δεν μπορώ να τα αποκαλύψω, αλλά δεν έχει τίποτα απ’ ό, τι χρησιμοποιείται έως σήμερα. Είναι κάτι το ιδιαίτερο, το μοναδικό. Είναι μία καινούρια ιδέα, που δεν υπάρχει στην αγορά μέχρι σήμερα. Αν υπάρχει, να έρθει κάποιος να μου το πει».

Στην ερώτησή μας για το αν έχει σκοπό να δώσει αυτήν του την ιδέα, απάντησε: «Μόνο αν ενδιαφερθεί κανείς. Αν είναι κάποιο εργοστάσιο που κατασκευάζει ανελκυστήρες, να έρθουν εδώ να τους τα πω όλα».

«Αλλά, πάντα τελειώνω με ένα ‘‘αλλά’’. Δεν έχω εγώ τώρα όρεξη να συνεχίσω, να λέω ότι έχω μια πατέντα κλπ., όταν έχω απογοητευτεί από τα προηγούμενα. Παρόλα αυτά δε σταμάτησα να δημιουργώ». Χαρακτηριστικό είναι ότι στο σπίτι του έχει φτιάξει πατέντες, όπως μία σκάλα που αναδιπλώνεται στο μπαλκόνι ή ένα τύπου ενεργειακό τζάκι, μια πατέντα με σωλήνες που προσφέρει θέρμανση στο υπνοδωμάτιο του, το οποίο εφάπτεται στον τοίχο, όπου έχει κατασκευαστεί το τζάκι.

Το ερέθισμα…

Το «10 με τόνο», που είχε λάβει στο δημοτικό, ήταν ένα δυνατό σημάδι που του έλεγε ότι έχει ικανότητες από μικρός, όπως μας είπε, δείχνοντάς μας και το αντίστοιχο αριστείο, ενώ μας έδειξε και ένα γερμανικό μπιτόνι για λάδι, που σήμαινε πολλά για αυτόν, εξηγώντας μας το γιατί: «Όταν πήγα στο γυμνάσιο, για να καταλάβετε και την κρίση που υπήρχε τότε, ο πατέρας μου ξόδεψε μια κανίστρα λάδι. Σε όλη την πορεία της ζωής μου το έλεγα. Αυτή η κανίστρα με έστειλε στο γυμνάσιο και μου το έλεγε ο πατέρας μου συνέχεια. Δεν είναι η ίδια η κανίστρα εκείνη, όταν βρέθηκα στη Γερμανία προ λίγα χρόνια σαν τουρίστας την πήρα, γιατί μου θύμιζε αυτό το πράγμα, όπως και τη γερμανική κατοχή, την οποία έζησα σαν παιδί, στην πείνα και τη δυστυχία».

Ο αθλητισμός, μια σημαντική πτυχή της ζωής του

Πέρα από τις ευρεσιτεχνίες ένα σημαντικό κεφάλαιο στη ζωή του κ. Σταμάτη αποτέλεσε ο αθλητισμός, καθώς όπως μας είπε και ο ίδιος: «Ό, τι είμαι τώρα, το οφείλω στον αθλητισμό». Ακολουθεί η αναδρομή του στα νεανικά χρόνια και την αθλητική του δραστηριότητα:

«Είχα κατέβει στο Ρέθυμνο και είχα γραφτεί στην ομάδα του Ατρομήτου Ρεθύμνου σαν ποδοσφαιριστής. Όμως σε ένα αγώνα με τα παιδιά εδώ, είχα χτυπήσει το πόδι μου και μετά δεν μπορούσα να ασχολούμαι πολύ με το ποδόσφαιρο. Σε μία προπόνηση, λοιπόν, του Ατρομήτου στη Σοχώρα, έχουν έρθει ο πρόεδρος του Ατρομήτου, ο Κουτσουράκης ο Χαράλαμπος μαζί με αθλητές στίβου. Γίνονταν αγώνες προκριματικοί για το ποιοι θα πάνε στα Βενιζέλεια στα Χανιά. Ζητάω κι εγώ από τον πρόεδρο της ομάδας να μου επιτρέψει να συμμετέχω στους προκριματικούς. Μου λέει ο πρόεδρος, ‘‘Μα εσύ μωρέ είσαι ποδοσφαιριστής. Τι δουλειά έχεις με το στίβο;’’, του λέω εγώ, ‘‘Θα μ’ αφήσεις να συμμετέχω;’’, μου απαντά, ‘‘Μα δεν έχεις τα κατάλληλα παπούτσια να τρέξεις!’’, φορούσα ποδοσφαιρικά. Του λέω, ‘‘Όπως είμαι θα τρέξω!’’.

Ήμουν σε ηλικία 17 χρονών περίπου. Πάμε λοιπόν στην αφετηρία για να τρέξουμε 3χλμ. Δίνει το σύνθημα και φεύγουμε και έρχομαι πρώτος από τους αθλητές του στίβου. Μου λέει ο Κουτσουράκης, ‘‘Εσύ είσαι καλός!’’.

Πάμε στα Χανιά σε ένα ξενοδοχείο, εγώ ήμουνα και μικροκαμωμένος, 55 κιλά και του λέει ο ξενοδόχος, ‘‘Τούτονε ήντα τον έφερες;’’ και του λέει ο πρόεδρος, ‘‘Αύριο θα τον δεις στους αγώνες!’’. Λαμβάνω λοιπόν μέρος στο Βενιζέλειο δρόμο, είναι κι αθλητές από την Αθήνα κι είναι κι ο Γλέζος, ο οποίος είναι βαλκανιονίκης, τον οποίο ακολουθούσα κατά πόδας. Ήταν ανήφορος από το γήπεδο των Χανίων να ανέβεις στους τάφους των Βενιζέλων και μετά γύριζες στο γήπεδο των Χανίων. Διακρίθηκα εκεί, πήρα ένα κύπελλο και πάω στο ξενοδοχείο το βράδυ. Μου λέει ο ξενοδόχος, ‘‘Μα κύπελλο πήρες;’’ και του λέει ο πρόεδρος μου, ‘‘Δε σου το ’λεγα;’’.

Ε, αυτή ήταν η αρχή που μπήκα στο στίβο. Είδανε ότι ήμουνα καλός και μετά με πήρε ο Γιάννης ο Χαλκιαδάκης ή Χαλκιούς και με προπονούσε. Διακρινόμουν στους τοπικούς αγώνες πάντα.

Η σημαντικότερη διάκρισή μου ήταν στους Πανελλήνιους Αγώνες Στίβου στην Αθήνα, στο Καλλιμάρμαρο στα 5χλμ, με 15:22 ρεκόρ, δεύτερος επαρχιώτης, ο χρόνος μου αναγνωρίστηκε και σαν παγκρήτιο ρεκόρ. Μεγάλη διάκριση! Περίπου θα ήμουν 20-21 χρονών.

Δεύτερη καλύτερη μου διάκριση ήταν όταν ήμουν στρατιώτης στη Θήβα, στο ΚΕΠΒ, όταν συμμετείχα στα 5χλμ στους Παμβοιωτικούς Αγώνες και ήρθα πρώτος!

Μια άλλη διάκριση ήταν στους στρατιωτικούς αγώνες στη Χαλκίδα, από την Αρτάκη 8χλμ, για το ποιοι θα μπούνε στη Μεικτή Ενόπλων. Από τη μεικτή μετά έμπαιναν στην Εθνική Ενόπλων. Έρχομαι τρίτος και προκρίνομαι με δύο Αθηναίους του Παναθηναϊκού. Προκρίνομαι, κάθομαι στη Χαλκίδα στη σχολή Αξιωματικών δύο μήνες, αλλά μετά ήρθε μία διαταγή για όσους ήταν νεοσύλλεκτοι να γυρίσουν στις μονάδες τους. Και έτσι έχασα την ευκαιρία να μπω στην Εθνική Ενόπλων.

Αυτή ήταν η πορεία μου στον αθλητισμό και να σκεφτείτε ότι δεν είχαμε βοήθεια από πουθενά. Μετά τον στρατό είχα συμμετάσχει στους Αρκάδιους Δρόμους. Μετά ασχολήθηκα με δουλειές, έκανα και μετανάστης στη Γερμανία 9 χρόνια, μετά το στρατό, από το 1963 μέχρι το 1971. Είχα άλλες δραστηριότητες και σταμάτησα τον αθλητισμό».

Και οργανοποιός…

Μετά από χρόνια δουλειάς ήρθε η εποχή να σταματήσει και εδώ κι εννιά χρόνια ο κ. Σταμάτης είναι συνταξιούχος, όμως αυτό δεν τον έκανε να πάψει να είναι δραστήριος. Όπως μας είπε: «Είχα μάθει να εργάζομαι, είχα ενέργεια μέσα μου, δεν μπορούσα να κάτσω. Ήρθα εδώ πέρα, λοιπόν, έφτιαξα αυτό το σπιτάκι, γιατί πάντα ονειρευόμουν να γυρίσω στο χωριό.  Έλεγα, ‘‘Τι να κάνω τώρα;’’, ένιωθα δύσκολα, ένιωθα ανενεργός, ασχολιόμουν με τον κήπο, αλλά δε με γέμιζε τίποτα».

Τι είναι αυτό λοιπόν που αναπτέρωσε το ενδιαφέρον του κ. Σταμάτη για επιστροφή στη δράση και τη δημιουργικότητα; «Προ τέσσερα χρόνια, λοιπόν, είμαι στην αδερφή μου, κάτι συζητούσαμε και της λέω ‘‘πλήττω, δεν μπορώ να κάθομαι’’. ‘‘Ε και τι να κάνεις;’’, μου λέει. Είπα να ξεκινήσω να φτιάξω μια λύρα. Μου λέει η αδερφή ‘‘μα ξέρεις;’’. Της λέω ‘‘Τι θα πει ξέρω και δεν ξέρω, θα ξεκινήσω και θα δω το αποτέλεσμα. Αλλά δεν έχω ξύλο’’ και μου λέει ‘‘Εδώ έχουμε ένα κομμάτι κορμού καρυδιάς και είναι ίσαμε 15 χρονών ξερός’’. Παίρνω, λοιπόν, το ξύλο, πάω στο μαραγκό και του είπα να μου το κόψει. Δε μου έδειξε κανείς τίποτα για το πώς φτιάχνεται. Παίρνω το ξύλο, σχεδιάζω μια λύρα πάνω, παίρνω ένα μηχάνημα που κόβει, κορδέλα, ξεγυρίζω τη λύρα και ξεκινώ. Φτιάχνω, λοιπόν, την πρώτη λύρα και βλέπω ότι κάτι έγινε. Είπα ‘‘Εδώ έχει ψωμί η δουλειά’’, ενδιαφέρον εννοώ. Και ξεκίνησα και κάνω λύρες».

Μας έδειξε το μικρό του «εργαστήρι» στο πίσω μπαλκόνι του σπιτιού, με τα απαραίτητα σύνεργα και μηχανήματα για τη δημιουργία τη λύρας. Μέσα, κρεμασμένες στο σύνθετο του σπιτιού του, η πρώτη του και η τελευταία του δημιουργία, πλαισιώνουν τις υπόλοιπες λύρες που κοσμούν το χώρο.

Την ημέρα της συνάντησή μας στο σπίτι βρέθηκαν φίλοι του εκεί. Μέσα σε αυτούς, ήταν ο γνωστός λαουτιέρης Γιάννης Γουνάκης, από τον οποίο ζητήσαμε να δοκιμάσει πώς ακούγεται στο έμπειρο «μουσικό» αυτί του ο ήχος από την τελευταία δημιουργία του ερασιτέχνη οργανοποιού Σταμάτη Δασκαλάκη. Φυσικά ο γνωστός μουσικός ήξερε να παίζει και λύρα και το αποτέλεσμα της ολιγόλεπτης δοκιμής της τον δικαίωσε και μας δικαίωσε, παρά τη μικρή μας σχέση με τη μουσική. Ο κ. Γουνάκης μάλιστα επεσήμανε στο «Ρ»: «Και παιχτικά είναι πολύ καλές οι λύρες, κάθε μια έχει τη δική της χάρη. Ο Σταμάτης δεν έχει δουλέψει σαν οργανοποιός, αλλά σαν ιδέα». Μάλιστα, ο κ. Γουνάκης υπογράμμισε πως ο πατέρας του κ. Σταμάτη, Μιχάλης Δασκαλάκης ή «Ρεσπέρης» και ο Βαγγέλης Καλαϊτζάκης ήταν από τους δασκάλους του μεγάλου Ροδινού.

Επιστρέφοντας στις λύρες του κ . Σταμάτη, όπως μας είπε, αυτές δεν μοιάζουν κατασκευαστικά με τις υπόλοιπες και δεν έχει αντιγράψει το οτιδήποτε κάτι που μπορεί να διαπιστώσει ένα έμπειρο από όργανα μάτι. «Αν δεις λύρα μου θα πεις αυτή είναι του Σταμάτη. Αυτό ήθελα να κάνω εγώ. Να έχουν ένα χαρακτηριστικό δικό μου», ανέφερε σχετικά.

Στην ερώτησή μας αν έχει πουλήσει καμία λύρα τα λίγα αυτά χρόνια που κατασκευάζει, μας απάντησε πως δεν έχει πουλήσει καμία, αλλά έχει χαρίσει 10! Όπως μας είπε: «Όταν δω ένα παιδάκι κι έχει ταλέντο και ενδιαφέρεται, του λέω ‘‘Πάρε μια λύρα’’».

Ωστόσο, ένα μικρό προβληματάκι υγείας από τη σκόνη που βγάζει το ξύλο, τον έχει «φρενάρει» στο κομμάτι της δημιουργίας του πλέον δημοφιλούς κρητικού μουσικού οργάνου, όμως θα συνεχίσει να παράγει, όπως υποστηρίζει.

Αντί επιλόγου

Αυτή λίγο πολύ ήταν η ιστορία του ασταμάτητα ενεργού Σταμάτη Δασκαλάκη. Κλείνοντας, του ζητήσαμε να μας δώσει το μήνυμά του στους νεότερους ανθρώπους και εκείνος με έμφαση αποκρίθηκε: «Το μήνυμά μου για τα νέα παιδιά είναι να δημιουργούν, να έχουν ενέργεια και να μην ασχολούνται πολύ με τα κομπιούτερ. Υπάρχουν τόσα πολλά να ασχοληθούν. Και το κομπιούτερ καλό είναι αλλά όχι από το πρωί μέχρι το βράδυ. Ο άνθρωπος πρέπει να είναι δραστήριος, να προσπαθεί, να προσπαθεί και να πάντα να προσπαθεί, να μην εγκαταλείπει ποτέ. Εγώ είμαι 75 χρονών και πολλές φορές νιώθω πιο νέος από τα νέα παιδιά. Περνάμε μια κρίση, αλλά μην κλαίμε από το πρωί μέχρι το βράδυ. Με το κλάμα δε βγαίνει τίποτα. Η απάντηση είναι η δημιουργικότητα». Έτσι απλά…