Γράφει ο Χαρίδημος Α. Παπαδάκης - Νταραμανελίτης

Κάποτε στα μαγαζιά υγειονομικού ενδιαφέροντος ήταν υποχρεωτική η ανάρτηση των εικόνων των βασιλέων, αργότερα η ανάρτηση του πουλιού της χούντας. Ακολούθησε η οικειοθελής ανάρτηση του Ανδρέα Παπανδρέου και του Κωνσταντίνου Καραμανλή μέχρι που κατέληξαν τα μαγαζιά σε πράσινα και μπλε καφενεία.

Μετά την δημοσίευση του βιβλίου του Γιάννη Σπανδάγου, το 1999, «Ρέθυμνο - λιμάνι  και προκυμαία» ο Γιάννης έδινε δωρεάν τις φωτογραφίες της συλλογής του, που με κόπο και χρήμα είχε συλλέξει , σε όποιο τις ζητούσε, σε αντίθεση με ορισμένους συλλέκτες που τις κρατούν καταχωνιασμένες περιμένοντας να βγουν στην σύνταξη για να γράψουν ένα βιβλίο και να δοξαστούν.

Λίγο ο Σπανδάγος, λίγο το κυνήγι του θησαυρού, λίγο το διαδίκτυο ήταν η αφορμή για να δουν το φως πολλές φωτογραφίες του παλιού Ρεθύμνου. Έτσι και οι καφετζήδες άρχισαν και αναρτούσαν στα μαγαζιά τους φωτογραφίες με τοπία του παλιού Ρεθύμνου, με αποτέλεσμα να ομορφαίνουν τα καφενεία, άλλο η φάτσα πολιτικού και άλλο τα διαχρονικά κτίσματα. Το σπουδαιότερο όμως ήταν ότι οι νεότεροι βλέποντας τα κτίσματα ρωτούσαν και άρχισαν να ενδιαφέρονται για την ιστορία της πόλης  και οι τουρίστες να θαυμάζουν το παλιό Ρέθυμνο,

Ένας καταστηματάρχης, που διατηρεί οινομαγειρείο στην παλιά πόλη, έχει το προνόμιο να θυμάται πρόσωπα και πράγματα. Θεωρείται κινητό ληξιαρχείο. Ο άνθρωπος άρχισε και μάζευε φωτογραφίες, που απεικονίζουν παλιούς Ρεθεμνιώτες και τις αναρτούσε στους τοίχους του  μαγαζιού του. Το μαγαζί έγινε στέκι των  Ρεθεμνιωτών. Όταν τον ρώταγες σου εξηγούσε τα πάντα για την φωτογραφία. «Μου την έδωσε ο τάδε, αυτός είναι ο τάδε, αδελφός του τάδε, ξάδελφος του τάδε, που έμενε εκεί» και μάλιστα τους ονομάζει με τα παρατσούκλια τους, μια παλιά ρεθεεμνιώτική συνήθεια. Όσες φορές του ζήτησα φωτογραφία για δημοσίευση μου την έδωσε αμέσως, την ψηφιοποιούσα και την επέστρεφα πίσω. Άνθρωποι της εργατιάς, πλανόδιοι, αθλητές κολυμβητές και όλοι αυτοί που αγωνιζόταν στα πέτρινα χρόνια για ένα πιάτο φαί και αθλούνταν για το Ρέθυμνο αφιλοκερδώς και δεν ανήκαν βέβαια στην αστική τάξη, γέμισαν τους τοίχους του μαγαζιού.

Ανάμεσα σ΄ αυτούς καμάρωναν και αυτοί που ξέχασε η ιστορία «Τα σπουργίτια του Ρεθύμνου», άνθρωποι αδικημένοι από την φύση, που η έλλειψη κοινωνικής πρόνοιας τους ανάγκασε να τριγυρνάνε σους δρόμους, να δουλεύουν ως χαμάληδες, ως παραγγελητές για ένα κομμάτι ψωμί. Τα άτομα αυτά ύμνησε στα ποιήματα του ο Γιώργης Καλομενόπουλος και χρησιμοποίησε μυθιστορηματικά στα βιβλία του ο Ανδρέας Νενεδάκης. Ο διευθυντής της Βικελαίας Βιβλιοθήκης και συγγραφέας Δημήτριος Σάββας έγραψε ένα ολόκληρο βιβλίο για τα άτομα αυτά  με τον επιτυχή τίτλο «Τα σπουργίτια των πεζοδρομίων» αναφερόμενος στο Ηράκλειο, το οποίο εξαντλήθηκε, απ΄ όπου και δανείζομαι μέρος του τίτλου μου. Τα άτομα αυτά τα κορόιδευε η μαρίδα - τα παιδιά, αλήθεια γιατί τα παιδιά είναι τόσο σκληρά με τους αδύναμους; Τα σπουργίτια όμως, παρά του ότι το επίσημο κράτος αδιαφορούσε γι αυτούς, είχαν την προστασία τους από λεβέντες Ρεθεμνιώτες μαγαζάτορες, υπήρχαν βέβαια και οι εξαιρέσεις. Θυμάμαι ενδεικτικά: Οι εστιάτορες Μιχάλης και Χρήστος Σιμιτζής προστάτευαν και τάϊζαν τον Μανούκ και την Μαρί, ο εστιάτορας Παναγιώτης Σιμιτζής το Νικολέλι και τον Φούσκα, ο Αποστόλης και ο Δασκαλογιάννης το Γιωργάκη, το Γάλα τον Μπαλαρή και τον Πέρο. Οι εμπορομανάβηδες όλους. Ο Πετρουλάκης είχε σχεδόν υιοθετήσει τον Πωλ. Οι φουρνάρηδες αδελφοί Σταγάκη και οι υποδηματοποιοί Κουγιτάκηδες το Μπουλιό. Ο προστάτης όμως όλων ήταν ο Μιχάλης ο Καλαϊτζιδάκης - η Μπομπόλα, αλλοίμονο σ΄ αυτόν που πείραζε τα «σπουργίτια» του, αν ήταν μεγάλος τον σκυλόβριζε αν ήταν μικρός τον φοβέριζε και τον απειλούσε ότι θα ενημερώσει τον δάσκαλο κα τότε η παιδαγωγική τιμωρία από τους δασκάλους ήταν ξύλο πολύ ξύλο.

Σε άρθρο της Κρητικής επιθεώρησης της 24^ης  Ιουλίου δημοσιεύτηκε άρθρο από τον ανώνυμο Μ. Θ. Κ. με φωτογραφία του αρχείου Π. Μαμαγκάκη, που παρουσιάζει δυο «σπουργίτια» του Ρεθύμνου. Τα σπουργίτια χαρακτηρίζονται από τον αρθρογράφο ανεπιτυχώς ως «οι άθλιοι του Ρεθύμνου». Ο Βίκτωρ Ουγκώ στο βιβλίο του «Οι άθλιοι» και ο Ιωάννης Κονδυλάκης στο βιβλίο του «Οι Άθλιοι των Αθηνών» ως άθλιους χαρακτηρίζουν τους διαχρονικά Ιαβέρηδες και εκμεταλλευτές των αδυνάμων, ακάτεχων, απροστάτευτων και όχι τους αδύναμους και τα «σπουργίτια», που είναι οι εκμεταλλευόμενοι. Ο αρθρογράφος επιτίθεται στους καταστηματάρχες, θεωρώντας μόδα την ανάρτηση των φωτογραφιών και δεν γράφουν τα ονόματα των απεικονιζόμενων, χαρακτηρίζοντας τους καταστηματάρχες μαγαζάτορες, εντός εισαγωγικών και με έντονα γράμματα, που σημαίνει ειρωνεία και καταλήγει «Κλείνοντας να πω σε όλους τους «μαγαζάτορες» που ακολουθούν την «μόδα» ότι όπως το φίδι της Εδεμ έτσι και αυτοί απειλούν τον «παράδεισο» εκείνων που ακόμα θυμούνται πρόσωπα…χρόνους και χώρους με την ανωνυμία που επιλέγουν!!!».

Εδώ ο Μανός ο Αστρινός έφαγε μια ζωή για να συγκεντρώσει τα ονόματα ατόμων που απεικόνιζαν οι φωτογραφίες του αρχείου του και δεν τα κατάφερε και έχουμε απαίτηση να το κάνει ο κάθε ακάτεχος μαγαζάτορας.

Βαρέθηκα να φωνάζω ότι η ιστορία και οι ψηφίδες της ιστορίας μας ανήκουν σε όλους μας. Ο κάθε ακάτεχος μαγαζάτορας αναρτεί φωτογραφίες στο μαγαζί του από αγάπη στη πόλη του και μόνο. Αντίθετα οι τιμητές της ιστορίας του Ρεθύμνου έχουν ηθική υποχρέωση να αναγράφουν στα βιβλία και τα άρθρα τους τα ονόματα και τις πηγές τους, έγγραφα, φωτογραφίες κ. λ. π, και αφού τα χρησιμοποιήσουν να τα επιστρέφουν στους ακάτεχους κατόχους τους που μόνο συναισθηματική αξία έχουν γι΄αυτούς.

Ο ανώνυμος αρθρογράφος ενώ την 24^η Ιουλίου κατηγορεί τους αστούς και φωτογραφίζει με το άρθρο του κατηγορώντας συγκεκριμένο ιδιοκτήτη μαγαζιού - οινομαγειρείου της παλιάς πόλης για τις φωτογραφίες, αντίθετα σε νεότερο άρθρο της επομένης 25^ης Ιουλίου 2013 εξυμνεί τους ιδιοκτήτες ψαροταβέρνας της παραλίας, όπου δηλώνει, σαν μεγαλοαστός, ότι θα πάει να φάει ψάρια, σε δύσκολους καιρούς, που οι νεόπτωχοι Ρεθεμνιώτες ξεχάσαμε το χρώμα του μπαρμπουνιού. Σύμπτωση;