Της Βλασίας Μιχαηλίδου – Τριπολιτάκη
Φιλολόγου, Ιστορικού M.Sc.
Εκπαιδεύτριας Α.μ.Ε.Α.
Κατηχήτριας Ι.Ν. Αγ. Τεσσάρων Μαρτύρων
Μια φράση που χρησιμοποιούμε συχνά εμείς οι γονείς, όταν πρόκειται να εμπιστευτούμε το αγγελούδι μας σε κάποιον, αλλά, δυστυχώς, δεν εκφράζει ούτε στο ελάχιστο τη σύγχρονη γονεϊκή στάση σε πολλά θέματα που αφορούν την ανατροφή των παιδιών. Οι σημερινοί γονείς εξουθενωμένοι σε έναν ανελέητο αγώνα επιβίωσης, μοιάζουν να έχουν “αλληθωρίσει”, όσον αφορά τις ανάγκες των παιδιών, κι εκείνα χαμένα στη δίνη μίας ανέλπιδης κοινωνικής πραγμάτωσης, παγιδευμένα στα δίχτυα μίας σαγηνευτικής τεχνολογίας, αναλώνουν τα όνειρα και το δυναμισμό τους σε ανούσιες διασκεδάσεις, σε αταίριαστα για την ηλικία τους δρώμενα.
Η φράση, που αποτυπώθηκε ως κραυγή διαμαρτυρίας σε τοίχο «πού θα πλήξεις πάλι απόψε;», φωτίζει ένα μέρος μόνο από την πληγωμένη ψυχή της σημερινής νεολαίας, που η κοινωνία στράγγιξε τις ελπίδες της, έθαψε τα όνειρά της και στη θέση τους άφησε την πλήξη και την απογοήτευση. Γι’ αυτήν την κατάσταση, όμως, δε ευθύνεται η οικονομική κρίση που μαστίζει την Ελλάδα την τελευταία πενταετία, οι κυβερνήσεις με τους λανθασμένους πολιτικούς χειρισμούς, οι ξένοι καπηλευτές του εθνικού μας πλούτου, αλλά ο εγωισμός μας.
Στη φιλαυτία και την αδιαφορία των γονιών θα πρέπει, καταρχήν, να αποδώσουμε την αποκαρδιωτική εικόνα που παρουσιάζουν οι νέοι μας από την αρχή της εφηβείας: 1 στους 10 μαθητές 14-18 χρονών έχει δοκιμάσει οποιασδήποτε παράνομη ουσία. 1 στους 4 μαθητές 14-18 χρονών καπνίζει καθημερινά, περίπου οι μισοί από αυτούς καπνίζουν πάνω από 10 τσιγάρα την ημέρα, 3 στους 10 μαθητές καταναλώνουν συχνά αλκοόλ - τουλάχιστον μια με δύο φορές την εβδομάδα.
Και δεν είναι μόνο το αλκοόλ και το τσιγάρο οι μοναδικές επικίνδυνες ουσίες που δηλητηριάζουν τη σημερινή νεολαία. Το πιο επικίνδυνο ναρκωτικό του 21ου αιώνα είναι το διαδίκτυο, όπως αποφάνθηκε σε ανύποπτο χρόνο ο σπουδαίος σημειολόγος Ουμπέρτο Έκο. Οι νέοι δημιουργούν τη διαδικτυακή τους ταυτότητα, για να συνδεθούν με χρήστες από όλο τον κόσμο, αλλά δεν μπορούν να επικοινωνήσουν με το διπλανό τους. Περνούν ατελείωτες ώρες μπροστά σε διαδικτυακά παιχνίδια, εμφανίζοντας μορφές ψυχοσωματικής εξάρτησης, ανάλογες με τα χαρακτηριστικά άλλων αναγνωρισμένων ψυχικών ασθενειών ( όπως είναι η εξάρτηση από τα ναρκωτικά): εθισμό, σύνδρομο στέρησης, απομόνωση, χαμηλή σχολική επίδοση, παραμέληση της σωματικής υγιεινής, αϋπνία, κόπωση, έλλειψη ενδιαφέροντος για τον εαυτό του και τους άλλους, επιθετική συμπεριφορά, τάσεις αυτοκτονίας.
Ο κυβερνοεθισμός έχει οδηγήσει περισσότερα από 350 παιδιά την τελευταία διετία στο ειδικό τμήμα που έχει δημιουργηθεί στο νοσοκομείο Παίδων Αγλαΐα Κυριακού για την απεξάρτηση των παιδιών και των εφήβων από το Διαδίκτυο, με συμπτώματα σοβαρής εξάρτησης από το Διαδίκτυο. Μάλιστα, όπως επισήμανε η κυρία Άρτεμις Τσίτσικα, παιδοψυχίατρος της Μονάδας, το 20% αυτών των παιδιών είχαν εγκαταλείψει το σχολείο λόγω του εθισμού στο Ίντερνετ, ενώ ορισμένα εξ αυτών, βαριά εθισμένα, χρειάστηκε ακόμη και να νοσηλευτούν στο νοσοκομείο Παίδων.
Στη θλιβερή αυτή πραγματικότητα προστίθενται κι άλλα νούμερα αποτροπιασμού: 40.000 εκτρώσεις το χρόνο στην Ελλάδα αποφασίζονται από κορίτσια κάτω των 18 ετών, σύμφωνα με το Ινστιτούτο Ψυχικής και Σεξουαλικής Υγείας. 1 στα 4 κορίτσια ηλικίας 14 έως 17 ετών έχει κάνει έκτρωση, σύμφωνα με έρευνα του Αρεταίειου Νοσοκομείου.
Τα παιδιά μας δηλητηριάζονται καθημερινά, κακοποιούν το σώμα τους ή πέφτουν θύμα κακοποίησης κι εμείς στεκόμαστε θεατές, κάποιες φορές μάλιστα έκπληκτοι, της ψυχοσωματικής καταρράκωσής τους, της καταβύθισης στο υπαρξιακό τους κενό. Οι ρίζες της παθολογίας αυτής βρίσκονται, καταρχήν, μέσα στον καθένας μας. Και δεν εννοώ, φυσικά, την κληρονομικότητα, τα στοιχεία που πήραμε ως καταβολή και στα όποια πολλοί, ακόμα, και ειδικοί επιστήμονες, σπεύδουν να αποδώσουν δύσκολους χαρακτήρες, ιδιαίτερες συμπεριφορές. Εννοώ, όλους εμάς, τους γονείς και εκπαιδευτικούς, το περιβάλλον με το οποίο το παιδί έχει δούναι και λαβείν.
Οι γονείς στη σημερινή κοινωνία, με την οικονομική κρίση, την ηθική απαξίωση, τις νευρώσεις, κινούνται σε δύο άκρα, της συστηματικής απουσίας από τα γεγονότα και τα πρόσωπα που σημαδεύουν τη ζωή των παιδιών τους και από την άλλη, της υπερπροστασίας, που στραγγαλίζει την προσωπικότητα του παιδιού, το καθιστά ανεύθυνο και το οδηγεί σε εξίσου ακραίες επιλογές, ως αντίδραση της υπερβολής που βίωνε συνεχώς. Και στις δύο αυτές ακραίες συμπεριφορές των γονιών κοινός παρονομαστής αποτελεί η ιδιοτέλεια κι ο εγωισμός, που τους καθιστούν ανίκανους να σταθούν με αγάπη δίπλα στα παιδιά τους, να σεβαστούν την ελευθερία τους, αλλά να θέσουν και όρια κοινά αποδεκτά, να αφουγκραστούν τις ανάγκες τους, να στηρίξουν τα όνειρά τους, να ενθαρρύνουν τις ικανότητές τους, αλλά και να τα αποτρέψουν από επιπόλαιες επιλογές, να ανιχνεύσουν τα σημάδια ενός παιδικού τραύματος εγκαίρως, να συζητήσουν με ηρεμία και κατανόηση. Επιπλέον, όταν 1 στους 2 γάμους διαλύονται μετά από λίγα χρόνια συμβίωσης, ή δημιουργούνται ολοένα και περισσότερες μονογονεϊκές οικογένειες, πώς είναι δυνατόν να ανατραφούν παιδιά με συγκροτημένο χαρακτήρα, με συναισθηματική νοημοσύνη, που να σέβονται, να εκτιμούν, να κατανοούν, να αναλαμβάνουν ευθύνες;
Δεν είναι, όμως, μόνο η ανικανότητα των σημερινών γονιών να περιβάλλουν τα παιδιά με αισθήματα αγάπης και ασφάλειας, που οδηγεί τους εφήβους στην παραβατικότητα και τις επικίνδυνες εξαρτήσεις, είναι και το εκπαιδευτικό σύστημα στη χώρα μας, που τις τελευταίες δεκαετίες ολισθαίνει προς το χειρότερο, έχοντας κι ως αρωγό τις σύγχρονες τεχνολογίες. Είναι, άραγε, το σημερινό ελληνικό σχολείο ικανό να μπορεί να «διαβάσει» και να σεβαστεί τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του κάθε παιδιού, τις ευαισθησίες, τις ελλείψεις του, να μπορεί να επενδύει στα ιδιαίτερα ταλέντα του κι ενδιαφέροντά του; Αχανής ύλη, ψυχοφθόρες εξετάσεις που απομυζούν τα καλύτερα χρόνια των παιδιών, χωρίς να τους προσφέρουν ουσιαστική γνώση. Γι’ αυτό ερωτώνται τα παιδιά στις εθνικές παρελάσεις τι εορτάζουμε σήμερα, για να πάρουμε την αποκαρδιωτική απάντηση: το Όχι του Μεταξά στους Τούρκους! Από την άλλη, όμως, γνωρίζουν από την ηλικία των 5 ετών να χρησιμοποιούν με ευχέρεια i-pad και tablets. Και μετά απορούμε, γιατί στους εφήβους το κινητό και ο υπολογιστής μονοπωλεί το ενδιαφέρον τους, ζώντας σε μία κοινωνική απομόνωση, «παρέα» με χιλιάδες κυβερνοφίλους.
Κι όσον αφορά το περιεχόμενο των σχολικών εγχειριδίων, σημειώνω μία παρατήρηση, ενδεικτική του τρόπου σκέψης των συντακτών τους. Πριν από δύο περίπου μήνες η ελληνική κοινωνία παρακολουθούσε έκπληκτη την εξέλιξη την εξαφάνιση της 13χρονης Χριστίνας στα Σπάτα με τον 23χρονο Αλβανό. Τελικά, το «ζευγάρι» βρέθηκε στη Βόρεια Ελλάδα και, όσο κι αν κάποιοι αγανακτούν με την αταίριαστη αυτή συνύπαρξη, που εντάσσεται στα πλαίσιο της εφηβικής παραβατικότητας, ένα τεράστιο μερίδιο ευθύνης ανήκει στο ίδιο το Υπουργείο Παιδείας, που με συγκεκριμένη διδακτική ενότητα ενισχύει τέτοιες επικίνδυνες συμπεριφορές.
Κι αναφέρομαι σε ενότητα του τετραδίου εργασιών της Νεοελληνικής Γλώσσας της Ά Γυμνασίου (Ενότητα 2η, σελίδα 16, κείμενο 6 [Οσάκις] ) που οι μαθητές καλούνται μέσα από ένα κείμενο της Ρούλας Κακλαμανάκη να κάνουν κάποιες ασκήσεις για το μήνυμα που περνάει στα 13χρονα το κείμενο, που μιλάει για τον Σάκη τον ηλεκτρολόγο (20-25 χρονών) που τα έφτιαξε με μια 15χρονη μαθήτρια την Αλέκα και αποτέλεσε τον πρώτο έρωτα της τάξης της. (παρατήρηση του συναδέλφου θεολόγου Ιωάννη Μπεϊνά.) Όταν, όμως, διδάσκουμε στα 13χρονα ότι μπορούν να φλερτάρουν με κάποιο 10 χρόνια μεγαλύτερό τους, χωρίς να υπάρχει τίποτα μεμπτό, τότε γινόμαστε συνένοχοι στις εκτρώσεις που ξεκινάνε από την νεαρή εφηβική ηλικία, για τις «κοπάνες» από το σπίτι κι από το σχολείο.
Εξοικειωμένα τα παιδιά με τέτοιου είδους αναγνώσματα δεν είναι τυχαίο πως τα βιβλία που κάνουν θραύση τους τελευταίους μήνες σε δεκάχρονα είναι το «ημερολόγιο μίας ξενέρωτης» για τα κορίτσια και το «ημερολόγιο ενός σπασίκλα», το αντίστοιχο best seller στα αγόρια! Οι τίτλοι είναι αποκαλυπτικοί της πνευματικής κατάστασης των νέων που η εκπαίδευση του έθνους μας έχει καλλιεργήσει τα τελευταία χρόνια. Οφείλουμε, λοιπόν, ως εκπαιδευτικοί να αντισταθούμε σ΄ αυτή τη λαίλαπα των ευτελών αναγνωσμάτων, θεαμάτων και ακροαμάτων που κατακλύζουν τη νεολαία μας, να εξοστρακίσουμε τη λατρεία του ηλεκτρονικού παιχνιδιού, το εικονόπληκτο διαδίκτυο και να τα στρέψουμε στη γητειά της λογοτεχνίας, σε κόσμους καινούριους, θεληματικούς, γεμάτους ομορφιά και χάρη, αλλά και στις αξίες του παρελθόντος, καθοδηγώντας τα να οικοδομήσουν το δικό τους κόσμο. Να αγαπήσουν το καλό παιδικό βιβλίο, που μετασχηματίζει την όραση, που βοηθά τα παιδιά να γίνουν καλύτερα, να γνωρίσουν τον εαυτό τους, τους συνανθρώπους τους, να νοιαστούν για τον φτωχό, να ευαισθητοποιηθούν στα πιο ευγενικά αισθήματα, να αποκτήσουν υγιή πρότυπα,
Αν, λοιπόν, εμείς οι γονείς κι οι εκπαιδευτικοί δεν επαναπροσδιορίσουμε τη στάση μας απέναντι στους νέους, με γνώμονα την ειλικρινή αγάπη και το ανιδιοτελές ενδιαφέρον μας προς αυτούς, η εφηβική παραβατικότητα με όλες τις προαναφερθείσες εκδηλώσεις θα παίρνει όλο και μεγαλύτερες διαστάσεις. Ας αφήσουμε στην άκρη εγωισμούς, ανταγωνισμούς, μικροπρέπειες και μεμψιμοιρία. Η ελπίδα του αύριο φωλιάζει στην ψυχή του κάθε παιδιού. Ας την αφήσουμε να ανοίξει τα φτερά της, μακριά από το λευκό θάνατο, τον εγκλωβισμό στα ψηφιακά κοινωνικά δίκτυα, την ανθρώπινη ματαιοδοξία, την κτηνώδη απελευθέρωση των ενστίκτων, την ανεστιότητα, τη χρησιμοθηρία, τη μαζοποίηση, και τον ατομοκεντρισμό. Ας βοηθήσουμε τους νέους να δραπετεύσουν από αυτήν την παρακμή κι ας τους δώσουμε με φρόνημα αγαπητικής προσφοράς τη δυνατότητα να διευρύνουν τους υπαρξιακούς και πνευματικούς ορίζοντες των τρυφερών τους ψυχών.
