A’
Αγαπητοί Συμπολίτες
Έχοντας περάσει μαζί τα δύσκολα χρόνια της αναγέννησης του Ρεθύμνου από τα ερείπια της παλιάς του δόξας, αισθάνομαι την ανάγκη να επικοινωνήσω μαζί σας σε προσωπικό επίπεδο ως αντίβαρο στα βαριά συναισθήματα που μου προκαλεί η δικαστική τραγωδία που αντιμετωπίζω. Θέλω να κάνω ένα σύντομο απολογισμό της ζωής μου, γιατί είναι άδηλη η τελική έκβαση των πραγμάτων και σας παρακαλώ να προσθέσετε σε όσα ξέρετε για μένα τα εξής:
Γεννήθηκα στην Ορνέ, ένα χωριουδάκι με 150 κατοίκους (σήμερα έχει 9 ή 10) χωρίς αμαξωτό, χωρίς τηλέφωνο, χωρίς νερό αρκετό, χωρίς γιατρό, όπως το ’φερε ο 15ος αιώνας στην εποχή μας. Από τα παιδικά μου χρόνια στο απομονωμένο χωριουδάκι αποκόμισα δύο βιώματα που προσδιόρισαν τις επιλογές μου στη δημόσια και την ιδιωτική μου ζωή:
Το ένα είναι η ασίγαστη επιθυμία για εκσυγχρονισμό και ανάπτυξη, που βρήκε την έκφρασή της στην υστέρηση και οπισθοδρόμηση του Ρεθύμνου, όταν στα 27 μου χρόνια βρέθηκα Δήμαρχός του χωρίς να το έχω επιζητήσει. Και το άλλο είναι ένα ισχυρό κοινωνικό αίσθημα. Ο πατέρας μου, δάσκαλος, και η μητέρα μου, τελειόφοιτη του Παρθεναγωγείου, οι μόνοι μορφωμένοι μόνιμοι κάτοικοι του χωριού, διαπνέονταν από αυτό το αίσθημα. Εκάλυπταν όσο ήταν ανθρωπίνως δυνατόν τις πρακτικές και πνευματικές ανάγκες της μικρής αυτής κοινωνίας. Σε κάθε περίπτωση ανάγκης στο απομονωμένο χωριό το σπίτι μας επενέβαινε ανακουφιστικά και γενικά εξέπεμπε ευεργετική ακτινοβολία.
Μ’ αυτό το οικογενειακό πνεύμα προσφοράς, αναχρονιστικό σε σχέση με το «σύγχρονο» πνεύμα της αρπαγής αλλά τόσο ανθρώπινο, που παγιώθηκε μέσα μου αργότερα στο Πανεπιστήμιο με τη μελέτη των κλασικών και συγχωνεύθηκε με το παραδοσιακό Ρεθεμνιώτικο αξιακό σύστημα, ήρθα στο Ρέθυμνο έντεκα χρονών, μ’ αυτό έγινα Δήμαρχος και μ’ αυτό υπηρέτησα την πόλη είκοσι εφτά χρόνια, ένα καματερό βόδι, που όργωνε τη γη να γεννά ψωμί για την πόλη και τους ανθρώπους της, όχι για τον εαυτό του, μέσα σε ένα κόσμο, όπου κυριαρχούν αρπακτικά και σαρκοφάγα. Και φυσικά είχα την τύχη όλων των καματερών: Έπεσαν όλοι επάνω μου να με φάνε. Εγώ δεν έφαγα ποτέ κανένα, αμυνόμουνα δυνατά για να επιβιώσω και να φέρω εις πέρας το έργο μου και το έφερα, αλλά δεν έβλαψα κανένα ούτε λίγο ούτε πολύ. Καλό έκανα στον τόπο και τους ανθρώπους του χωρίς διάκριση, και τους πολέμιούς μου συγχωρούσα, για να μην κρατώ μέσα μου αιμορροούσες πληγές και να δεσμεύω παραγωγικές δυνάμεις και χρόνο σε μη παραγωγικές ενέργειες. Καθώς γράφω τις γραμμές αυτές, έρχεται στη μνήμη μου ο στίχος του Σοφοκλή «ού τοι συνέχθην αλλά συμφιλείν έφυν» (γεννήθηκα όχι για να μισώ, αλλά για να αγαπώ).Κι αυτοί που με πολεμούσαν δεν έκαναν καλά, για το Ρέθυμνο δούλευα όχι για τον εαυτό μου.
Και δούλεψα σκληρά όλα αυτά τα χρόνια: Το πρωί ξυπνούσα πάντα στις 5 (συνήθεια που μου έμεινε) και μέχρι τις 8 έγραφα όλα τα σημαντικά έγγραφα του Δήμου και έκανα όλους τους σχεδιασμούς για τον εκσυγχρονισμό του Ρεθύμνου.
Αυτές τις ώρες γράφτηκε η Μελέτη «ΕΚΘΕΣΙΣ ΕΠΙ ΤΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΡΟΟΠΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΠΟΛΕΩΣ ΡΕΘΥΜΝΗΣ» το 1971, που αποτέλεσε το ουσιαστικό Ρυθμιστικό Σχέδιο της πόλης και τον οδηγό για την πρόοδο και την ανάπτυξή του στα επόμενα χρόνια μέχρι σήμερα, τουλάχιστον, καθορίζοντας ως βασικό μοχλό για την ανατροπή της οικονομικής αποτελμάτωσης απ’ ευθείας τον τριτογενή τομέα (Τουρισμό, Πανεπιστήμιο, Παλιά Πόλη με τα μνημεία της) πάνω σε σύγχρονες λειτουργικές υποδομές.
Τα χαράματα καταρτίστηκε το πρόγραμμα διατήρησης και ανάδειξης της Παλιάς Πόλης, με οκτώ υπόγεια δίκτυα (Ύδρευσης, Λυμάτων, Ομβρίων, ΔΕΗ, Δημοτικού Φωτισμού, ΟΤΕ, Οπτικών Ινών, Καλωδιακής Τηλεόρασης) με κίνητρο τα πικρά βιώματα από τα μαθητικά μου χρόνια δίπλα στην «Ηλεκτρική» και με βάση τις τριετείς σπουδές μου στην Αρχαιολογία, που στην Υπηρεσία της το Ρέθυμνο χρωστά πάρα πολλά, τις εμπειρίες μου από τις ιστορικές πόλεις της Ρόδου και της Δυτ. Ευρώπης που είχα επισκεφθεί και τις συζητήσεις με τον φίλο Χρίστο Μακρή. Τη μνημειώδη μελέτη της ανάθεσε ο Δήμος στους καθηγητές Ν. Μουτσόπουλο, του υπέργειου τμήματος, και Ιάκ. Γκαννούλη, των υπόγειων δικτύων, και η εφαρμογή της, παρά την πεισματική αντίδραση της πλειονότητας των κατοίκων, αφ’ ενός άλλαξε για πάντα την ποιότητα ζωής τους και την οικονομική δυναμική όλου του Ρεθύμνου και αφ’ ετέρου έφερε το Ρέθυμνο στο επίκεντρο των προγραμμάτων διάσωσης και ανάδειξης ιστορικών πόλεων στον μεσογειακό χώρο. Για την τεκμηρίωση του προγράμματος αυτού έγραψα ολόκληρο βιβλίο (ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ- ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΥΔΡΑΓΩΓΕΙΟ ΡΕΘΥΜΝΟΥ, ΕΚΘΕΣΗ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ, 1993) με πλούσιο φωτογραφικό υλικό, κυρίως από τους φθαρμένους σωλήνες ύδρευσης που περνούσαν μέσα από τους βοθροποιημένους βενετσιάνικους υπονόμους, και ακλόνητα υγιεινολογικά δεδομένα, που μεταφράστηκε στα Αγγλικά και δόθηκε όπου έπρεπε, στην Αθήνα και τις Βρυξέλλες. Και η συνέχιση του Προγράμματος αυτού στα πλαίσια του Δήμου ανατέθηκε στο ειδικό «Γραφείο της Παλιάς Πόλης», που ιδρύσαμε.
Τα χαράματα σχεδιάστηκε ολόκληρο το σύστημα της ΔΕΥΑΡ: η Οριστική Ύδρευση του Ρεθύμνου από την υδροφόρο περιοχή Αργυρούπολης-Κουρνά, (για την οποία έγραψα εκτενές υπόμνημα και πολυσέλιδο βιβλίο, ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΙΑΙΑ ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΥΔΑΤΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΤΗΣ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΙΚΗΣ ΛΕΚΑΝΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ-ΜΟΥΣΕΛΑ-ΚΟΥΡΝΑ), που ξεδίψασε πόλη και οικισμούς, η Οριστική Αποχέτευσή του με χωριστικό σύστημα και δυο Βιολογικούς, αστικών και βιομηχανικών λυμάτων, που εξυγίανε την πόλη και τις παραλίες και την Τουριστική Ζώνη ανατολικά και τις ανέδειξε διεθνώς με Γαλάζιες Σημαίες, δεξαμενές Ύδρευσης με υπερσύγχρονα συστήματα χλωρίωσης και χιλιάδες, κατά τα στοιχεία της Τεχνικής Υπηρεσίας της ΔΕΥΑΡ πάνω από διακόσιες είκοσι χιλιάδες, μέτρα δικτύων για την ύδρευση-αποχέτευση όλων των συνοικιών της πόλης και των οικισμών του Δήμου και οι κτιριακές εγκαταστάσεις και ο μηχανολογικός εξοπλισμός της και το Διυλιστήριο για την εξυγίανση του νερού που αντλείται από τη λίμνη του Κουρνά και το σύγχρονο Μικροβιολογικό της Εργαστήριο για τον συχνό έλεγχο της ποιότητας του νερού που πίνουν οι δημότες.
Τα χαράματα σχηματίστηκε το όραμα που δεν υπήρχε στο Ρέθυμνο, λήφθηκε η απόφαση για τη διεκδίκηση της έδρας του Πανεπιστημίου και καταρτίστηκε το σχέδιο προσέλκυσης και κινητοποίησης του ρεθεμνιώτικου δυναμικού τόσο στην Αθήνα όσο και στο Ρέθυμνο. Ο Δήμος ήταν ο εμπνευστής και το επίκεντρο του αγώνα, που δεν ήταν καθόλου εύκολος για το τότε «παντέρμο Ρέθεμνος» με ανταγωνιστές το πανίσχυρο Ηράκλειο και τα Χανιά, δημιούργησε γενικό ιερό ενθουσιασμό και ανεπανάληπτη ομοψυχία και πνεύμα δημιουργίας και πρόσφερε το οικόπεδο της Πανεπιστημιούπολης αγοράζοντάς το με εισφορές όλων των συμπολιτών και γενναία συμπλήρωση από τον Βαρδή Βαρδινογιάννη. Ήταν περίπου 1100 στρέμματα, υπόγραψα πάνω από 190, από όσο θυμούμαι, συμβόλαια και διέσχιζα όλη την Ελλάδα σχεδόν ένα χρόνο για να βρω τους ιδιοκτήτες και να τους πείσω να πουλήσουν ή να προσφέρουν στον Δήμο την ιδιοκτησία τους, (βλ. αναλυτικότερα για το μέγα αυτό θέμα «Πανεπιστημιακός χώρος και Αθλητικό Κέντρο», εφημ. 18-9-2001). Η αναφορά στους αγώνες αυτούς έφερε στη μνήμη μου ένα περιστατικό: Τα υπομνήματα και οι αναλύσεις που χρειαζόταν για τη στήριξη με επιχειρήματα της διεκδίκησης εκ μέρους του Ρεθύμνου της έδρας του Πανεπιστημίου και γενικά ο τεράστιος οργανωτικός και επικοινωνιακός όγκος δουλειάς που συνεπάγεται ένα τέτοιο εγχείρημα, συντασσόταν κάτω από πιεστικές συνθήκες με ολονυχτίες εργασίας στο νέο Δημαρχείο και ο κυρ Βαγγέλης ο Σκούφογλου, ο καφετζής, μού έφερνε ένα καφέ το βράδυ όταν έκλεινε («Πάλι ξενύχτι έχουμε, κ. Δήμαρχε;») και ένα το πρωί στις 5 που άνοιγε. Ένα πρωί στις 7, καθώς έφευγα για ντουζ και πρωινό στο σπίτι πριν αρχίσει ο καθημερινός μόχθος στο Δημαρχείο, συνάντησα στην πόρτα τον Φύκια, επιστάτη υδρεύσεως, που παρατήρησε: «Πολύ νωρίς έρχεστε κ. Δήμαρχε», κι εγώ του απάντησα: «Λάθος, κυρ Βασίλη, πολύ αργά φεύγω». Κι ακόμη μου μένει αξέχαστη η απόρριψη εκ μέρους της Νομαρχίας αποφάσεων του Δημοτικού Συμβουλίου που ενέκριναν τη δαπάνη ταξιδιών μου στην Αθήνα και σε άλλες πόλεις για το θέμα του Πανεπιστημίου με το αιτιολογικό ότι δεν ήταν θέμα του Δήμου υποχρεώνοντάς με να τα πληρώσω από την τσέπη μου.
Αλλά αξέχαστη μου μένει και η στιγμή που κατέβηκα από το αεροπλάνο στο αεροδρόμιο Χανίων, κατάκοπος και εξουθενωμένος από 16 ημερών τελικό αγώνα στα παρασκήνια της Αθήνας αλλά με το Διάταγμα ορισμού του Ρεθύμνου ως έδρας του Πανεπιστημίου στην τσάντα μου, και αντίκρυσα έκπληκτος πλήθος Ρεθεμνιωτών που με σήκωσαν στα χέρια τους. Φτάνοντας στο Ρέθυμνο ζήτησα να με πάνε στο σπίτι μου κι αυτοί έκαναν τον γύρο του θριάμβου και ξενύχτησαν εορτάζοντας.
Τα χαράματα σχεδιάστηκε η τουριστική ανάπτυξη του Ρεθύμνου και οι πρώτες ειδικές τουριστικές υποδομές, το «Δελφίνι», ο «Λαβύρινθος» και το πρώτο Γραφείο Τουριστικών Πληροφοριών με τον μακαρίτη Κωστή Παλιεράκη, που ενθάρρυναν άξιους συμπολίτες με την προτροπή και τη βοήθεια του Δήμου να πάρουν πρωτοβουλίες και να επενδύσουν στον τόπο τους κάνοντάς τον διεθνώς γνωστό προορισμό (βλ. αναλυτικά «Η Γέννηση του Ρεθεμνιώτικου Τουρισμού», εφημ. 3-10-2000).
Τα χαράματα σχεδιάστηκε η Αντιπλημμυρική Προστασία της πόλης, με την εκτροπή του χειμάρρου «Καμαράκι» στον Άγιο Νικόλαο και τις λεκάνες ανάσχεσης των βασικών χειμάρρων νότια του ΒΟΑΚ, που την απάλλαξε από τον εφιάλτη της περιοδικής μετατροπής της σε λίμνη.
Τα χαράματα μελετήθηκε η αγορά χώρου και η δημιουργία δημοτικών Σφαγείων, για να σταματήσει να σφάζεται στο αυλάκι του Αγ. Νικολάου και στις ρεματιές χωρίς υγειονομική προστασία το κρέας που τρώνε οι συμπολίτες.
Τα χαράματα συμπληρώθηκε η στοιχειώδης μελέτη του Δημαρχείου και προωθήθηκε η ολοκλήρωσή του, που αποτέλεσε το πρώτο σύγχρονο κτήριο ελληνικής κατασκευής, που στέγασε Δημόσια Υπηρεσία στο Ρέθυμνο.
Και ας μη φανεί υπερβολή η ενασχόλησή μου με εξειδικευμένα τεχνικά θέματα, ήταν ανάγκη. Όταν ανέλαβα Δήμαρχος και για τα πρώτα χρόνια Τεχνική Υπηρεσία του Δήμου ήταν ο μακαρίτης Μανώλης Παπαδάκης, εργοδηγός με γνώσεις Δημοτικού αλλά άξιος και σοβαρός υπάλληλος, και ήταν μεγάλη πρόοδος όταν κατόρθωσα να πάρω ένα Υπομηχανικό, το Δημήτρη Φοβάκη, επίσης άξιο και σωστό. Σε όλα τα μεγάλα θέματα, Ύδρευση-Αποχέτευση Παλιάς Πόλης, σύνδεση με την υδροφόρο περιοχή Αργυρούπολης-Κουρνά, αναστηλώσεις Φορτέτζας, Αντιπλημμυρική Προστασία, Σφαγεία κλπ επεξεργαζόμουνα μόνος μου ή με όποιους συνεργάτες είχα τις λύσεις από άποψη τεχνική, σκοπιμότητας και εφικτότητας και κατόπιν παρέδιδα σε εξωτερικούς μελετητές τον τεχνικό πυρήνα των θεμάτων, για να τον κρίνουν και να συντάξουν τις σχετικές Μελέτες. Συχνά ζητούσα και τη γνώμη του Τεχνικού Επιμελητηρίου και άλλων ειδικών.
Την ίδια ώρα σχεδιάστηκε η αγορά της διατηρητέας οικίας Τουρνάκη, στην οδό Τομπάζη, (με επιχορήγηση του τότε Υπουργού Εσωτερικών Γ. Κεφαλογιάννη) και η αναστήλωσή της για τη στέγαση του Κέντρου Νέων, καθώς και η αγορά του Βενετσιάνικου ναού του Αγίου Λουκά, στην οδό Πατελάρου, και η διάσωση και αναστήλωσή του. Επίσης, εξασφαλίστηκε το ερείπιο «Του Πατακού το Χάνι», που αναστηλώθηκε και στέγασε το Γραφείο της Παλιάς Πόλης.
