- Κινητοποιήσεις, καταγγελίες και ερωτήματα για τη χωροθέτηση της νέας κατασκευής μπροστά από το ιστορικό γεφύρι που συνδέει το Ρέθυμνο με το Αμάρι.
- Πρωτοβουλία της ΕΛΛΕΤ για την αναζήτηση εναλλακτικής τεχνικής λύσης.
- Τι απαντά η Αντιπεριφέρεια.
Έντονες αντιδράσεις στην τοπική κοινωνία του Ρεθύμνου προκαλεί η κατασκευή της νέας γέφυρας του Σίμα, καθώς η χωροθέτησή της μπροστά από την ιστορική Καμάρα έχει ανοίξει έναν ευρύ κύκλο συζητήσεων, κινητοποιήσεων και καταγγελιών για τις επιπτώσεις στο μνημείο και στο φυσικό τοπίο της περιοχής.
Η αντιπαράθεση αφορά ένα σημαντικό έργο οδικών υποδομών, το οποίο, σύμφωνα με τους επικριτές του σχεδιασμού, ενδέχεται να αλλοιώσει ανεπανόρθωτα ένα ξεχωριστό δείγμα ιστορικής γεφυροποιίας και αναπόσπαστο στοιχείο της πολιτιστικής ταυτότητας του τόπου.
Στην προσπάθεια ανάδειξης των ζητημάτων που έχουν προκύψει, ενεργό ρόλο αναλαμβάνει η Τοπική Επιτροπή Κρήτης της Ελληνικής Εταιρείας Περιβάλλοντος και Πολιτισμού (ΕΛΛΕΤ), η οποία ξεκαθαρίζει ότι δεν επιδιώκει την ακύρωση του οδικού έργου Ρέθυμνο – Φράγμα Ποταμών, αλλά την προστασία της ιστορικής Καμάρας μέσα από μια τεχνικά τεκμηριωμένη και οικονομικά εφαρμόσιμη εναλλακτική πρόταση.
Παράλληλα, ζητά τη δημοσιοποίηση των τεχνικών μελετών, των εγκρίσεων και των στοιχείων σχεδιασμού, με ιδιαίτερη έμφαση στα προβλεπόμενα φορτία και στις πραγματικές κυκλοφοριακές ανάγκες που καλείται να εξυπηρετήσει η νέα υποδομή.
Μέσα από τις κινητοποιήσεις που έγιναν το Σάββατο 7 Νοεμβρίου αλλά και την Πέμπτη 12 Νοεμβρίου, η όλη υπόθεση πήρε μεγάλες διαστάσεις και μάλιστα την περασμένη Πέμπτη διακόπηκαν και οι εργασίες των συνεργείων που βρίσκονταν επί τω έργω.
Οι κινητοποιήσεις που γίνονται έχουν συγκεντρώσει αρκετό κόσμο ενώ στηρίζονται και από τον Πολιτιστικό Σύλλογο του χωριού Πρασσές, χωριού, στην κοινοτική περιφέρεια του οποίου βρίσκεται η γέφυρα του Σίμα.
Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΑΝΤΙΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΡΕΘΥΜΝΟΥ
Η Αντιπεριφέρεια Ρεθύμνου υποστηρίζει ότι το έργο προχωρά με νόμιμες διαδικασίες, βάσει μελέτης που εκπονήθηκε επί Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης και εγκρίθηκε ομόφωνα από το τότε Νομαρχιακό Συμβούλιο.
Ωστόσο, η νομιμότητα των διαδικασιών δεν φαίνεται να κάμπτει τις αντιδράσεις, με φορείς και κατοίκους να ζητούν επανεξέταση της χωροθέτησης και αξιολόγηση εναλλακτικών λύσεων.
Στις 6 Νοεμβρίου, κλιμάκιο της Τ.Ε. ΕΛΛΕΤ Κρήτης, αποτελούμενο από τον πρόεδρο του Δ.Σ. Σωτήρη Μαρινάκη, την αρχιτέκτονα Γεωργία Ηλιάκη και την κοινωνιολόγο Αρετή Μαρματάκη, συναντήθηκε στην Περιφερειακή Ενότητα Ρεθύμνου με την προϊσταμένη της Τεχνικής Υπηρεσίας, Ελένη Ρανουτσάκη, και συνεργάτες της.
Κατά τη συνάντηση επισημάνθηκε ότι η αδειοδότηση και η συμβασιοποίηση ενός έργου δεν αποτελούν από μόνες τους εγγύηση ότι η επιλεγμένη λύση είναι και η καταλληλότερη. Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην ανάγκη ουσιαστικής ενημέρωσης και συμμετοχής των τοπικών κοινωνιών, με την ΕΛΛΕΤ να θέτει ζήτημα συμμόρφωσης με τις προβλέψεις της Σύμβασης του Aarhus, η οποία έχει κυρωθεί στην Ελλάδα με τον Ν. 3422/2005.
ΟΙ ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΕΣ ΜΕΛΕΤΕΣ ΚΑΙ ΤΑ ΑΝΑΠΑΝΤΗΤΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ
Την επόμενη ημέρα, 7 Νοεμβρίου, πραγματοποιήθηκε συγκέντρωση ενημέρωσης και προβληματισμού στην Καμάρα του Σίμα, όπου οι συμμετέχοντες διαπίστωσαν επιτόπου τη σχέση της ιστορικής γέφυρας με τη σχεδιαζόμενη νέα κατασκευή. Ακολούθησε συνάντηση στον Πολιτιστικό Σύλλογο Πρασσών, με τη συμμετοχή κατοίκων, εκπροσώπων πολιτιστικών συλλόγων και θεσμικών φορέων, της Ν.Ε. Ρεθύμνου, του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων Ρεθύμνου, του Πανεπιστημίου Κρήτης – ΜΙΦΚ, του Δήμου Αμαρίου, της ΙΛΑΕΚ και εκπροσώπων του Συντονιστικού Ρεθύμνου κατά των ΒΑΠΕ.
Στη συζήτηση έγιναν επιστημονικές και τεχνικές παρεμβάσεις από τον καθηγητή Φυσικής Ιστορίας Κρήτης Μιχάλη Δρετάκη και τον μελετητή της Καμάρας του Σίμα, Άρη Χατζηδάκη, πρώην πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Πολιτικών Μηχανικών και αναπληρωτή πρόεδρο του ΟΑΣΠ. Παρούσα ήταν και η πρόεδρος του ΤΕΕ Ρεθύμνου, Γεωργία Μανωλίτση.
Ένα από τα βασικότερα ζητήματα που τέθηκαν αφορά τις παλαιότερες τεχνικές μελέτες για τη βελτίωση ή αναβάθμιση της υφιστάμενης γέφυρας. Η ΕΛΛΕΤ ζητά να διευκρινιστεί γιατί δεν αξιοποιήθηκαν οι συγκεκριμένες προτάσεις, για ποιους τεχνικούς ή διοικητικούς λόγους εγκαταλείφθηκαν και εάν πραγματοποιήθηκε συγκριτική αξιολόγηση διαφορετικών λύσεων.
Σύμφωνα με την ανακοίνωση, η χωροθέτηση της νέας γέφυρας ενδέχεται να υποβαθμίσει πλήρως την περιβαλλοντική, ιστορική και τουριστική αξία του μνημείου, με πιθανές αρνητικές συνέπειες και για την τοπική οικονομία.
ΚΑΤΑΓΓΕΛΙΕΣ ΓΙΑ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχουν οι καταγγελίες της ΕΛΛΕΤ για τον τρόπο εκτέλεσης των εργασιών. Όπως αναφέρει, κατά την πρώτη έρευνα του κλιμακίου της προκύπτουν ερωτήματα σχετικά με τις αδειοδοτήσεις και την ασφάλεια του μνημείου. Μεταξύ άλλων, καταγγέλλεται ότι χρησιμοποιήθηκε σφύρα εκβράχωσης σε πολύ μικρή απόσταση από την υφιστάμενη θεμελίωση της Καμάρας, κατά παράβαση, όπως υποστηρίζει, των όρων εκτέλεσης του έργου.
Επιπλέον, η Επιτροπή αναφέρει ότι τμήμα της ανατολικής πλευράς της Καμάρας βρίσκεται σε περιοχή χαρακτηρισμένη ως Natura και κάνει λόγο για μπάζωμα στην έξοδο υφιστάμενου φαραγγιού και χειμάρρου. Εκφράζει, μάλιστα, ανησυχία ότι τα υφιστάμενα υδραυλικά έργα και οι αγωγοί δεν μπορούν να υποκαταστήσουν επαρκώς τη φυσική κατάσταση του πεδίου, ιδιαίτερα υπό τις συνθήκες της εντεινόμενης κλιματικής αλλαγής.
Η ΕΛΛΕΤ καλεί την Περιφέρεια Κρήτης και τη Διεύθυνση Προστασίας και Αναστήλωσης Νεωτέρων και Σύγχρονων Μνημείων του υπουργείου Πολιτισμού να εξετάσουν τις καταγγελίες και να αναλάβουν τις προβλεπόμενες ευθύνες, ενώ αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο να προκύψουν ζητήματα περαιτέρω διερεύνησης.
ΣΤΟ ΤΡΑΠΕΖΙ Η ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΑΝΑΣΤΟΛΗ ΕΡΓΑΣΙΩΝ
Στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας της, η Τ.Ε. ΕΛΛΕΤ Κρήτης έχει επικοινωνήσει με την προϊσταμένη της Τεχνικής Υπηρεσίας της Π.Ε. Ρεθύμνου και την πρόεδρο του ΤΕΕ Ρεθύμνου, επιδιώκοντας τριμερή συνάντηση με τη συμμετοχή του Πολιτιστικού Συλλόγου Πρασσών, πολιτιστικών συλλόγων της ευρύτερης περιοχής και άλλων θεσμικών παραγόντων.
Στόχος είναι να διαμορφωθεί ένα πλαίσιο ουσιαστικού τεχνικού διαλόγου, με την ΕΛΛΕΤ να προτείνει την προσωρινή αναστολή των εργασιών αποκλειστικά στο πεδίο της ιστορικής Καμάρας, μέχρι να εξεταστούν εναλλακτικές χωροθετήσεις και να αξιολογηθούν οι παλαιότερες μελέτες. Ζητά, επίσης, συγκριτική εξέταση των τεχνικών επιλογών με κριτήρια την ασφάλεια, τη λειτουργικότητα, το κόστος και την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς.
«Κανένας δεν επιδιώκει την ακύρωση του οδικού έργου Ρέθυμνο – Φράγμα Ποταμών», υπογραμμίζει η Επιτροπή, επισημαίνοντας ότι ζητούμενο είναι να συνεχιστεί η ανάπτυξη των υποδομών χωρίς να προκληθεί μη αναστρέψιμη αλλοίωση ενός ιστορικού μνημείου. Παράλληλα, εκφράζει την πρόθεση να αναζητηθεί εγκαίρως λύση που θα επιτρέψει, εφόσον είναι εφικτό, τη διατήρηση της χρηματοδότησης και του συνολικού χρονοδιαγράμματος.
Η αντιπαράθεση για την Καμάρα του Σίμα αναδεικνύει, πλέον, ένα ευρύτερο ερώτημα: πώς μπορούν να συνυπάρξουν οι σύγχρονες ανάγκες μετακίνησης και ασφάλειας με την προστασία της ιστορικής φυσιογνωμίας ενός τόπου. Η απάντηση αναμένεται να δοθεί μέσα από τα τεχνικά δεδομένα, τη διαφάνεια και τον διάλογο μεταξύ των αρμόδιων υπηρεσιών και της τοπικής κοινωνίας. Γιατί, όπως καταλήγει η ΕΛΛΕΤ, η Καμάρα του Σίμα δεν είναι απλώς μια γέφυρα, αλλά ένα ζωντανό μνημείο και κομμάτι της ιστορίας του Ρεθύμνου.
ΕΛΕΝΗ ΡΑΝΟΥΤΣΑΚΗ: «ΝΟΜΙΜΟ ΚΑΙ ΩΡΙΜΟ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΓΕΦΥΡΑΣ ΤΟΥ ΣΙΜΑ» – ΌΛΕΣ ΟΙ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΕΡΓΟΛΑΒΙΑΣ
Σαφείς απαντήσεις σχετικά με τη νομιμότητα, την ωριμότητα και το θεσμικό πλαίσιο υλοποίησης του έργου κατασκευής της νέας γέφυρας του Σίμα δίνει η προϊσταμένη της Τεχνικής Υπηρεσίας της Περιφερειακής Ενότητας Ρεθύμνου, Ελένη Ρανουτσάκη, η οποία, μιλώντας στην εφημερίδα «Ρέθεμνος», παρουσίασε αναλυτικά τα στοιχεία της εργολαβίας, τις αποφάσεις των αρμόδιων οργάνων και τις εγκρίσεις που έχουν προηγηθεί.
Από την πλευρά της Τεχνικής Υπηρεσίας, υπογραμμίζεται ότι πρόκειται για ένα έργο με μακρά πορεία μελετητικής προετοιμασίας, περιβαλλοντικών εγκρίσεων και διοικητικών αποφάσεων, το οποίο έχει ενταχθεί στο χρηματοδοτικό πρόγραμμα ΕΣΠΑ «Κρήτη 2021-2027» με 14 εκατομμύρια ευρώ.
Ειδικότερα, η πράξη με τίτλο «Οδικός Άξονας Ρέθυμνο – Απόστολοι – Μάνδρες, τμήμα Ρέθυμνο – Φράγμα Ποταμών» εντάχθηκε στο Πρόγραμμα «Κρήτη 2021-2027» με την υπ’ αριθμόν 222/16-01-2025 απόφαση του Περιφερειάρχη Κρήτης. Η σύμβαση του έργου φέρει αριθμό πρωτοκόλλου 12662/12-01-2024.
Αντικείμενο της εργολαβίας είναι η κατασκευή παρεμβάσεων για τη βελτίωση επιμέρους τμημάτων της Επαρχιακής Οδού 13, από το Ρέθυμνο έως το Φράγμα Ποταμών, με στόχο την αναβάθμιση της οδικής σύνδεσης και την ενίσχυση της ασφάλειας και της λειτουργικότητας του δικτύου.
Ο συνολικός προϋπολογισμός ανέρχεται σε 14.039.000 ευρώ και περιλαμβάνει τρία βασικά τμήματα παρεμβάσεων.
Το πρώτο αφορά το τμήμα από το Ρέθυμνο, στην περιοχή του ανισόπεδου κόμβου Αμαρίου, έως την Τζιβέρα, μήκους 1,81 χιλιομέτρων. Εκεί προβλέπεται αστική διατομή με πεζοδρόμια, καθώς και η κατασκευή δικτύου αποχέτευσης ομβρίων υδάτων.
Το δεύτερο τμήμα αφορά την έξοδο του οικισμού Πρασσές προς νότο, έως την εκκλησία της Αγίας Φωτεινής.
Το τρίτο και ιδιαίτερα σημαντικό για τη σημερινή δημόσια συζήτηση αφορά τη διαδρομή από τη γέφυρα του Σίμα έως την περιοχή του Φράγματος Ποταμών, συνολικού μήκους 2,97 χιλιομέτρων.
Στο συγκεκριμένο τμήμα περιλαμβάνεται η κατασκευή γέφυρας ρέματος ανοίγματος οκτώ μέτρων, καθώς και η νέα γέφυρα του Σίμα, η οποία προβλέπεται να αποτελείται από δύο ανοίγματα μήκους 37,10 μέτρων το καθένα.
Παράλληλα, προβλέπεται η κατασκευή τριών ισόπεδων κόμβων σύνδεσης με το υφιστάμενο τοπικό οδικό δίκτυο, προς Γιαννούδι, Πρασσές και Μύρθιο. Στην εργολαβία περιλαμβάνονται επίσης φυτεύσεις δέντρων και θάμνων, εγκατάσταση δικτύου άρδευσης, καθώς και εργασίες οδοφωτισμού στις θέσεις των κόμβων.
Στο συνολικό χρηματοδοτικό αντικείμενο περιλαμβάνονται και επιμέρους υποέργα, τα οποία είναι απαραίτητα για την ολοκλήρωση της παρέμβασης.
Συγκεκριμένα, προβλέπονται:
- Απαλλοτριώσεις για την κατασκευή του τμήματος Ρέθυμνο – Φράγμα Ποταμών, προϋπολογισμού 2.000.000 ευρώ.
- Αποκαταστάσεις δικτύων Οργανισμών Κοινής Ωφέλειας (ΟΚΩ), προϋπολογισμού 100.000 ευρώ.
- Παροχή υπηρεσιών τεχνικού συμβούλου – μελετητή, προϋπολογισμού 110.000 ευρώ.
- Εργασίες επίβλεψης από την Αρχαιολογία, προϋπολογισμού 29.000 ευρώ.
ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΩΝ ΕΓΚΡΙΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2008 ΕΩΣ ΣΗΜΕΡΑ
Ιδιαίτερη σημασία στην επιχειρηματολογία της Τεχνικής Υπηρεσίας έχει το ιστορικό των εγκρίσεων, το οποίο, σύμφωνα με την Ελένη Ρανουτσάκη, τεκμηριώνει τη θεσμική και περιβαλλοντική ωριμότητα του έργου.
Η διαδικασία ξεκίνησε ήδη από το 2008, όταν το Νομαρχιακό Συμβούλιο της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Ρεθύμνης, με την υπ’ αριθμόν 03/11/27-03-2008 ομόφωνη θετική γνωμοδότησή του, ενέκρινε τη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) του έργου.
Ακολούθησε, στις 24 Ιουνίου 2009, η έκδοση της υπ’ αριθμόν 141268 κοινής υπουργικής απόφασης για την έγκριση των περιβαλλοντικών όρων.
Στη συνέχεια, η μελέτη με τίτλο «Ανασύνταξη μελέτης τμήμα Ρέθυμνο – Φράγμα Ποταμών», η οποία εκπονήθηκε βάσει σύμβασης που υπογράφηκε στις 19 Ιανουαρίου 2007, εγκρίθηκε με την υπ’ αριθμόν 1264/20-04-2010 απόφαση της Διεύθυνσης Τεχνικών Έργων της Περιφερειακής Ενότητας Ρεθύμνου.
Ειδική αναφορά γίνεται και στην έγκριση του υπουργείου Πολιτισμού. Με την υπ’ αριθμόν ΥΠΠΟ/569630/19-12-2024 απόφαση της Διεύθυνσης Προστασίας και Αναστήλωσης Νεωτέρων και Σύγχρονων Μνημείων, εγκρίθηκε η μελέτη κατασκευής της νέας γέφυρας πλησίον της χαρακτηρισμένης ως μνημείο «Γέφυρας του Σίμα», καθώς και των προσβάσεων προς αυτή.
Η απόφαση εκδόθηκε κατόπιν ομόφωνης γνωμοδότησης του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων και αφορά το συγκεκριμένο έργο στο πλαίσιο του οδικού άξονα Ρέθυμνο – Απόστολοι – Μάνδρες.
Τέλος, στις 15 Ιανουαρίου 2025 εκδόθηκε η υπ’ αριθμόν 37 απόφαση έγκρισης περιβαλλοντικών όρων (ΑΕΠΟ) από τη Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Χωρικού Σχεδιασμού της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Κρήτης, για την κατασκευή και λειτουργία του έργου.
ΣΤΟ ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ Η ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΚΑΜΑΡΑΣ
Η παρουσίαση των παραπάνω στοιχείων από την προϊσταμένη της Τεχνικής Υπηρεσίας αποτυπώνει τη θέση της Περιφερειακής Ενότητας Ρεθύμνου ότι το έργο διαθέτει τις απαιτούμενες μελέτες και εγκρίσεις και έχει ακολουθήσει τη θεσμοθετημένη διαδικασία για την υλοποίησή του.
Από την άλλη πλευρά, οι αντιδράσεις που έχουν εκδηλωθεί δεν αφορούν μόνο την ύπαρξη των διοικητικών εγκρίσεων, αλλά κυρίως την επιλογή της συγκεκριμένης χωροθέτησης και τις επιπτώσεις που ενδέχεται να έχει στο ιστορικό γεφύρι και στο περιβάλλον του.
Το ζητούμενο πλέον είναι εάν, μέσα από τον διάλογο των αρμόδιων υπηρεσιών, των επιστημονικών φορέων και της τοπικής κοινωνίας, μπορεί να υπάρξει κοινός τόπος.
Η υπόθεση της Καμάρας του Σίμα έχει αναδείξει την ανάγκη να συνδυαστούν η αναβάθμιση των οδικών υποδομών, η οδική ασφάλεια και η διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς, χωρίς να παραγνωρίζεται ούτε η θεσμική πορεία του έργου ούτε οι προβληματισμοί που διατυπώνονται για την τελική του μορφή.
