ΟΙ ΛΥΣΕΙΣ ΠΟΥ ΠΡΟΤΕΙΝΕΙ Ο ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ ΠΕΤΡΟΣ ΣΤΕΦΑΝΑΚΗΣ
Παρά τις διαδοχικές παρεμβάσεις, οι προτάσεις των επαγγελματιών εστίασης δεν έχουν γίνει αποδεκτές από τις αρμόδιες υπηρεσίες του Υπουργείου Πολιτισμού. Η ανάγκη τροποποίησης της υπουργικής απόφασης του 2013 για την παραλία και η αναζήτηση ειδικών εποχικών ρυθμίσεων και για την Παλιά Πόλη στο Ρέθυμνο βρίσκονται στο επίκεντρο των αιτημάτων τους.
Ένα ζήτημα που αφορά τη δυνατότητα λειτουργίας των επιχειρήσεων εστίασης καθ' όλη τη διάρκεια του έτους, τόσο στο παραλιακό μέτωπο όσο και στο ιστορικό κέντρο του Ρεθύμνου, επαναφέρει στο προσκήνιο το Σωματείο Εστίασης Νομού Ρεθύμνου. Μετά από πολυετείς προσπάθειες, αλλεπάλληλες προτάσεις και θεσμικές παρεμβάσεις, οι επαγγελματίες εξακολουθούν να βρίσκονται αντιμέτωποι με ένα κανονιστικό πλαίσιο που, όπως υποστηρίζουν, δεν επιτρέπει αφενός τη λειτουργία, αφετέρου την ουσιαστική προστασία των εξωτερικών χώρων των καταστημάτων τους από τις χειμερινές καιρικές συνθήκες. Την ίδια ώρα, η αυστηροποίηση των συνεπειών για τυχόν παραβάσεις καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την αναζήτηση μιας νόμιμης και εφαρμόσιμης λύσης.
Το Σωματείο, παρουσιάζοντας αναλυτικά τις ενέργειες στις οποίες έχει προχωρήσει, επισημαίνει ότι καμία από τις μέχρι σήμερα προσπάθειες δεν έχει οδηγήσει στην αναγκαία και επιθυμητή τροποποίηση των ισχυουσών ρυθμίσεων. Το πρόβλημα εμφανίζει διαφορετικά χαρακτηριστικά στην παραλιακή ζώνη και στην Παλιά Πόλη, έχει όμως κοινή αφετηρία, την ανάγκη τοπικών - χωρικών εξαιρέσεων, ώστε να εξασφαλιστούν στοιχειώδεις συνθήκες λειτουργίας των εξωτερικών χώρων κατά τους χειμερινούς μήνες, χωρίς να αλλοιώνεται ο ιστορικός χαρακτήρας της πόλης.
Για τις δυνατότητες που υπάρχουν σε θεσμικό και νομικό επίπεδο μιλά ο δικηγόρος Πέτρος Στεφανάκης, ο οποίος γνωρίζει το ζήτημα και των δύο περιοχών. Όπως εξηγεί, η αντιμετώπιση και η προσπάθεια επίλυσης του προβλήματος προϋποθέτει μια νέα, συντονισμένη προσπάθεια με τη συμμετοχή των επαγγελματιών, του Δήμου Ρεθύμνου και των αρμόδιων υπηρεσιών, προκειμένου να διαμορφωθούν συγκεκριμένες προτάσεις που θα ανταποκρίνονται στην πραγματική αποτύπωση του προβλήματος, θα αποδεικνύουν με επιπλέον αντικειμενικά στοιχεία την αναγκαιότητα και την σοβαρότητά του και θα μπορούν να υποστηριχθούν επαρκώς ενώπιον του Υπουργείου Πολιτισμού και του Κ.Α.Σ.
Παραλιακή ζώνη: Πολυετείς προσπάθειες χωρίς αποτέλεσμα
Η εκκρεμότητα για την παραλιακή ζώνη του Ρεθύμνου έχει τις ρίζες της στην υπουργική απόφαση του 2013, η οποία καθορίζει τις επιτρεπόμενες κατασκευές στους εξωτερικούς χώρους των επιχειρήσεων.
Η συγκεκριμένη απόφαση προβλέπει συγκεκριμένου τύπου στέγαστρα και υαλοπετάσματα ύψους έως 1,60 μέτρων, χωρίς ωστόσο να επιτρέπει πρόσθετα προσωρινά προστατευτικά στοιχεία για το υπόλοιπο ύψος κατά τους χειμερινούς μήνες. Παράλληλα, δεν προβλέπει σύστημα υδρορροών για την οργανωμένη απομάκρυνση των βρόχινων νερών από τα στέγαστρα.
Αυτές ακριβώς τις ελλείψεις επιχειρούν εδώ και χρόνια να αντιμετωπίσουν οι επαγγελματίες της περιοχής.
Σύμφωνα με την ανακοίνωση του Διοικητικού Συμβουλίου του Σωματείου Εστίασης, η πρώτη οργανωμένη προσπάθεια τροποποίησης ξεκίνησε το 2018 από το τότε Σωματείο Εστίασης Παραλιακής Ζώνης.
Έπειτα από δύο χρόνια προετοιμασίας, διαμορφώθηκε πρόταση που περιλάμβανε, μεταξύ άλλων, την τοποθέτηση υψηλότερων αποσπώμενων υαλοπετασμάτων, ύψους 1,80 μέτρων, καθώς και υδρορροών κατά τους χειμερινούς μήνες.
Η πρόταση έλαβε θετικές εισηγήσεις από το Δημοτικό Λιμενικό Ταμείο και την Αρχαιολογία Ρεθύμνου. Ωστόσο, παρά τη θετική αντιμετώπιση σε τοπικό επίπεδο, απορρίφθηκε από τις αρμόδιες υπηρεσίες του Υπουργείου Πολιτισμού στην Αθήνα και από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο (Κ.Α.Σ.).
Μετά την ενσωμάτωση του Σωματείου της παραλιακής ζώνης στο Σωματείο Εστίασης Ρεθύμνου, ακολούθησε νέα προσπάθεια μέσω Αίτησης Θεραπείας.
Αυτή τη φορά, η πρόταση εκπονήθηκε από το ίδιο το Δημοτικό Λιμενικό Ταμείο, με τη συνδρομή των μηχανικών του, και προέβλεπε υαλοπετάσματα ύψους 2,20 μέτρων.
Ούτε όμως αυτή η πρωτοβουλία είχε θετική κατάληξη. Όπως γνωστοποιεί το Σωματείο, η νέα πρόταση απορρίφθηκε από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Ρεθύμνου, πριν ακόμη διαβιβαστεί στο Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο.
Η θέση που γνωστοποιήθηκε στους επαγγελματίες ήταν ότι δεν γίνονται αποδεκτά υαλοπετάσματα ύψους άνω του 1,60 μέτρου ούτε πάνινες κατασκευές, ενώ ζητήθηκε από τις επιχειρήσεις να εναρμονιστούν με την ισχύουσα κανονιστική.
Από την πλευρά του, ο Δήμος Ρεθύμνου ξεκαθάρισε, σύμφωνα με το Σωματείο, ότι θα ακολουθήσει τις αποφάσεις και τις υποδείξεις της Αρχαιολογίας και του Υπουργείου Πολιτισμού.
Έτσι, παρά τις διαδοχικές προτάσεις και τις σχετικές μελέτες που έχουν εκπονηθεί, το καθεστώς για τους εξωτερικούς χώρους της παραλιακής ζώνης παραμένει αμετάβλητο και άλυτο στην ουσία του.
Πέτρος Στεφανάκης: Αναγκαία η τροποποίηση της υπουργικής απόφασης του 2013
Στην ανάγκη επικαιροποίησης του ισχύοντος πλαισίου επικεντρώνεται ο δικηγόρος Πέτρος Στεφανάκης, χαρακτηρίζοντας μη σύγχρονη την υπουργική απόφαση του 2013, καθώς θεωρεί ότι δεν ανταποκρίνεται πλέον στις πραγματικές συνθήκες - ανάγκες λειτουργίας των επιχειρήσεων καθόλη την διάρκεια του έτους.
Όπως εξηγεί, το βασικό πρόβλημα δεν αφορά τη νομιμότητα των υφιστάμενων στεγάστρων, τα οποία προβλέπονται από την απόφαση, αλλά την απουσία δυνατότητας συμπληρωματικής προστασίας τους κατά τη διάρκεια του χειμώνα.
Η έκθεση των καταστημάτων της παραλίας στους ισχυρούς ανέμους και στις ακραίες βροχοπτώσεις έχει ως αποτέλεσμα οι εξωτερικοί μισθωμένοι χώροι να μην μπορούν ουσιαστικά να χρησιμοποιηθούν για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Πρόκειται μάλιστα για κοινόχρηστους χώρους των οποίων η χρήση παραχωρείται νόμιμα από το Δημοτικό Λιμενικό Ταμείο, έναντι ετήσιου ανταλλάγματος που καταβάλλουν οι επιχειρήσεις.
Ο κ. Στεφανάκης επισημαίνει την αντίφαση που δημιουργείται όταν ένας επαγγελματίας πληρώνει για τη χρήση ενός χώρου καθ' όλη τη διάρκεια του έτους, χωρίς όμως να έχει τη δυνατότητα να τον εκμεταλλεύεται εξαιτίας των ακραίων και επικίνδυνων καιρικών συνθηκών, ώστε να εξυπηρετεί τους πελάτες του και να διαφυλάσσει τον εξοπλισμό του.
«Ουσιαστικά αυτό που θέλουν είναι να μπορούν να δουλεύουν και τον χειμώνα», αναφέρει, διευκρινίζοντας ότι τα αιτήματα αφορούν αποκλειστικά εποχικές παρεμβάσεις με προστατευτικά προσθαφαιρούμενα διακριτικά και καλαίσθητα στοιχεία και όχι μόνιμες κατασκευές.
Στο ζήτημα προστίθεται και μια ιδιαίτερα σημαντική παράμετρος. Σύμφωνα με τον δικηγόρο, από το 2024 το πλαίσιο αντιμετώπισης των παραβάσεων έχει γίνει πολύ αυστηρότερο, προβλέποντας αυστηρότατες και δυσανάλογες κυρώσεις σε περίπτωση αυθαίρετων χρήσεων ή παρεμβάσεων.
Η εξέλιξη αυτή, όπως υποστηρίζει, καθιστά αναγκαίο να δοθεί θεσμική διέξοδος στο πρόβλημα, αντί να παραμένουν οι επαγγελματίες αντιμέτωποι με μια κατάσταση για την οποία δεν έχει προβλεφθεί μέχρι σήμερα εφαρμόσιμη λύση.
Η πρόταση για προσωρινά προστατευτικά και υδρορροές
Κατά τον κ. Στεφανάκη, η μόνη ουσιαστική δυνατότητα επίλυσης του ζητήματος στην παραλιακή ζώνη είναι η τροποποίηση της υπουργικής απόφασης του 2013.
Η αλλαγή θα πρέπει να προβλέπει τη δυνατότητα προσωρινής τοποθέτησης πρόσθετων, αποσπώμενων προστατευτικών στοιχείων κατά τους χειμερινούς μήνες, από το ύψος των 1,60 μέτρων και πάνω, καθώς και την εγκατάσταση ενός διακριτικού συστήματος συλλογής και όδευσης των ομβρίων υδάτων.
Το δεύτερο σκέλος θεωρείται εξίσου σημαντικό, καθώς σήμερα τα νερά της βροχής καταλήγουν ανεξέλεγκτα από τα στέγαστρα στον κοινόχρηστο χώρο, δημιουργώντας προβλήματα τόσο στους πελάτες όσο και εξοπλισμό των επιχειρήσεων.
Η προτεινόμενη παρέμβαση δεν αφορά αύξηση των παραχωρούμενων τετραγωνικών μέτρων, ούτε δημιουργία νέων κλειστών εγκαταστάσεων. Αντίθετα, όπως έχει αναπτύξει ο κ. Στεφανάκης και σε δημοσιευμένη τοποθέτησή του, θα μπορούσε να βασίζεται σε ελαφρά, διαφανή, πλήρως αποσπώμενα και αναστρέψιμα στοιχεία, με υποχρεωτική απομάκρυνσή τους μετά τη χειμερινή περίοδο.
Παράλληλα, θα μπορούσε να προβλέπεται ετήσιος επιτόπιος έλεγχος από την Εφορεία Αρχαιοτήτων και κάθε άλλη αρμόδια υπηρεσία, ώστε να διασφαλίζεται η τήρηση των όρων και η προστασία της αισθητικής του παραλιακού μετώπου.
Για να προχωρήσει μια τέτοια αλλαγή, σύμφωνα με τον κ. Στεφανάκη, απαιτείται η υποβολή αίτησης τροποποίησης της υπουργικής απόφασης από όποιον διαθέτει έννομο συμφέρον.
Ωστόσο, θεωρεί ότι μια μεμονωμένη ενέργεια δεν αρκεί. Χρειάζεται μια νέα, ισχυρότερη προσπάθεια, με την στήριξη των αρμόδιων φορέων, συνοδευόμενη από περισσότερα αποδεικτικά στοιχεία για τις πραγματικές ακραίες καιρικές συνθήκες που επικρατούν στην παραλία τον χειμώνα.
Όπως επισημαίνει, οι αλλαγές που έχουν συντελεστεί στις καιρικές συνθήκες τα τελευταία δεκατρία χρόνια αποτελούν την βασική αιτιολογική βάση για να επανεξεταστεί η συγκεκριμένη απόφαση.
Το ζητούμενο, κατά τον ίδιο, δεν είναι να παρακαμφθεί η νομοθεσία, αλλά να διαμορφωθεί ένα νέο, σαφές και ελεγχόμενο πλαίσιο που θα επιτρέπει στις επιχειρήσεις να λειτουργούν νόμιμα όλες τις εποχές του έτους.
Παλιά Πόλη: Χωρίς απάντηση η Αίτηση Θεραπείας του Σωματείου
Διαφορετικό ως προς το κανονιστικό του πλαίσιο, αλλά με αντίστοιχες επιπτώσεις και προβλήματα για τους επαγγελματίες, είναι το ζήτημα που έχει ανακύψει στην Παλιά Πόλη του Ρεθύμνου.
Στην περίπτωση αυτή, το Σωματείο Εστίασης έχει καταθέσει προς τον Δήμο Ρεθύμνου Αίτηση Θεραπείας, ζητώντας την τροποποίηση ή συμπλήρωση της υπ' αριθ.148/2025 απόφασης του Δημοτικού Συμβουλίου.
Με την αίτηση ζητήθηκε να επανεξεταστεί το θέμα και να διερευνηθεί, σε συνεργασία με τις αρμόδιες υπηρεσίες, η δυνατότητα εξεύρεσης μιας νόμιμης και κοινά αποδεκτής λύσης.
Μάλιστα, το Σωματείο πρότεινε ακόμη και τη συγκρότηση κοινής Ομάδας Εργασίας ή την ακρόαση των εκπροσώπων του από τα αρμόδια όργανα, προκειμένου να παρουσιαστούν αναλυτικά τα προβλήματα και οι ανάγκες των επιχειρήσεων.
Ωστόσο, όπως αναφέρεται στην ανακοίνωση του Διοικητικού Συμβουλίου, μέχρι σήμερα δεν έχει δοθεί απάντηση επί της συγκεκριμένης Αίτησης Θεραπείας.
Παράλληλα, κατά τη συνάντηση που πραγματοποιήθηκε με την προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ρεθύμνου, η θέση που γνωστοποιήθηκε στους εκπροσώπους του Σωματείου ήταν κατηγορηματικά αρνητική ως προς οποιαδήποτε μορφή κλεισίματος των εξωτερικών χώρων των καταστημάτων στην Παλιά Πόλη.
Η αρνητική αυτή τοποθέτηση αφορά τόσο τα τζάμια όσο και τις πάνινες κατασκευές, ακόμη και εάν πρόκειται για προσωρινές παρεμβάσεις.
Κατά συνέπεια, οι επαγγελματίες του ιστορικού κέντρου βρίσκονται αντιμέτωποι με ένα καθεστώς που δεν επιτρέπει τις λύσεις χειμερινής προστασίας τις οποίες επιδιώκουν, ενώ παραμένει σε εκκρεμότητα και η θεσμική απάντηση στο αίτημα επανεξέτασης.
Διαφορετικές ρυθμίσεις για την πλατεία Τίτου Πετυχάκη και τους υπόλοιπους δρόμους
Ο Πέτρος Στεφανάκης εξηγεί ότι η Παλιά Πόλη διέπεται από δημοτική κανονιστική, η οποία ίσχυσε τα τελευταία χρόνια από το 2009, τροποποιήθηκε το 2016 και πρόσφατα τροποποιήθηκε εκ νέου, το έτος 2025.
Η νεότερη κανονιστική απόφαση του 2025 συνεχίζει να προβλέπει στέγαστρα μόνο στην πλατεία Τίτου Πετυχάκη, ενώ για τους υπόλοιπους δρόμους του ιστορικού κέντρου δεν προβλέπεται αντίστοιχη δυνατότητα.
Ακόμη όμως και στην πλατεία Τίτου Πετυχάκη, όπου τα στέγαστρα είναι νόμιμα, δεν προβλέπονται κάθετα προστατευτικά στοιχεία, δηλαδή τα διαχωριστικά ανάμεσα στα στέγαστρα και προς την οδό.
Ο ίδιος σημειώνει ότι η νέα δημοτική κανονιστική απόφαση του 2025, δεν εξετάστηκε επαρκώς ως προς την αναγκαιότητα ύπαρξής τους, ενώ διαβιβάστηκε από τον δήμο Ρεθύμνης προς έγκριση στο Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο (Κ.Α.Σ.), παρότι όπως υποστηρίζει, δεν υπάρχει σχετική υποχρεωτικότητα από κάποια διάταξη νόμου, γεγονός που απλά έχει καταστήσει την τροποποίηση της με κριτήρια πολυαρμοδιότητας.
Με βάση αυτά τα δεδομένα, ο κ. Στεφανάκης εκτιμά ότι η λύση για την Παλιά Πόλη θα πρέπει να αναζητηθεί μέσα από ειδικές εξαιρέσεις, ανάλογα με τα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής – στενού της Παλιάς Πολης.
Στην πλατεία Τίτου Πετυχάκη, για παράδειγμα, όπου υπάρχουν νόμιμα στέγαστρα, όπως είπε, αναγκαίο θα ήταν να εξεταστεί η δυνατότητα προσωρινής τοποθέτησης προστατευτικών στοιχείων για τη βροχή και το κρύο, καθώς και η πρόβλεψη υδρορροών.
Για τα καταστήματα που βρίσκονται στους υπόλοιπους δρόμους της Παλιάς Πόλης, όπου δεν επιτρέπονται αντίστοιχες μόνιμες κατασκευές - στέγαστρα, θα μπορούσε να εξεταστεί μια διαφορετική εξαίρεση, με προσωρινά μέτρα προστασίας αποκλειστικά κατά την χειμερινή περίοδο, ώστε να είναι βιώσιμες οι επιχειρήσεις και τους χειμερινούς μήνες, διαχρονικό αίτημα και του Συλλόγου Εστίασης.
Ξεχωριστή αντιμετώπιση (άλλες δηλαδή εξαιρέσεις), θα πρέπει, κατά την άποψή του, να έχουν και οι επιχειρήσεις που βρίσκονται μπροστά ή δίπλα σε μνημεία, λόγω των ιδιαίτερων απαιτήσεων προστασίας του ιστορικού περιβάλλοντος.
Ο δικηγόρος διευκρινίζει ρητά ότι η άποψή του δεν εντοπίζεται στη γενικευμένη τοποθέτηση στεγάστρων σε ολόκληρη την Παλιά Πόλη, αλλά στη διαμόρφωση συγκεκριμένων και περιορισμένων εξαιρέσεων, οι οποίες θα ισχύουν για τρεις έως πέντε μήνες τον χρόνο, ώστε καταστήματα με ελάχιστο έως και καθόλου εσωτερικό χώρο να μπορούν να επιβιώνουν επιχειρηματικά και τον χειμώνα.
Με τον τρόπο αυτό, όπως υποστηρίζει, θα μπορούσαν να δημιουργηθούν προϋποθέσεις λειτουργίας των καταστημάτων κατά τη χειμερινή περίοδο, σε ένα πλαίσιο υγιούς ανταγωνισμού, χωρίς να αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο περιοχές που παρουσιάζουν διαφορετικά πολεοδομικά και ιστορικά χαρακτηριστικά.
Στο πλαίσιο αυτό, ο κ. Στεφανάκης θεωρεί ότι θα μπορούσε να εξεταστεί και η διαμόρφωση ενός πρωτοκόλλου συνεργασίας μεταξύ του Δήμου Ρεθύμνου και της Εφορείας Αρχαιοτήτων, παραπέμποντας σε αντίστοιχη πρακτική που, όπως αναφέρει, έχει εφαρμοστεί στον Δήμο Φλωρεντίας.
Κοινό πρόβλημα, διαφορετικές ανάγκες και ζητούμενο η θεσμική συνεργασία
Παρότι η παραλιακή ζώνη και η Παλιά Πόλη υπάγονται σε διαφορετικές κανονιστικές ρυθμίσεις (Υπουργική Απόφαση και Κανονιστική Απόφαση Δήμου Ρεθύμνης αντίστοιχα), οι επαγγελματίες των δύο περιοχών αντιμετωπίζουν ουσιαστικά την ίδια δυσκολία, δηλαδή την αδυναμία αξιοποίησης των εξωτερικών χώρων τους κατά τους χειμερινούς μήνες.
Ο Πέτρος Στεφανάκης επισημαίνει ότι οι λύσεις δεν μπορούν να είναι απολύτως ίδιες, καθώς οι περιπτώσεις διαφέρουν, όμως η ανάγκες είναι ταυτόσημες.
Πρέπει να διαμορφωθούν ρεαλιστικές προτάσεις που θα λαμβάνουν υπόψη τόσο τις λειτουργικές ανάγκες των επιχειρήσεων όσο και τις απαιτήσεις προστασίας του ιστορικού περιβάλλοντος. Αυτές οι λύσεις εξάλλου έχουν ισχύσει σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις, αφού σήμερα έχει διαφανεί και στην πράξη ότι η σύγχρονη αντίληψη προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς εντός «ζωντανών» τουριστικών ιστορικών πόλεων δεν είναι αντίπαλος στόχος με τη λειτουργία επιχειρήσεων εστίασης χειμώνα - καλοκαίρι.
Αυτό που προτείνει είναι η διαμόρφωση ενιαίων, αυστηρών και αισθητικά ελεγχόμενων κανόνων, με προσωρινές και αναστρέψιμες παρεμβάσεις, ελεύθερους διαδρόμους κίνησης και πλήρη εποπτεία των αρμόδιων υπηρεσιών.
Από την πλευρά του, το Σωματείο Εστίασης επισημαίνει ότι, παρά τις επανειλημμένες προσπάθειες, τις εναλλακτικές προτάσεις και τις θεσμικές παρεμβάσεις του, δεν έχει καταφέρει να επιτύχει κάποια τροποποίηση του ισχύοντος πλαισίου.
Η κατάσταση που έχει διαμορφωθεί σήμερα είναι συγκεκριμένη. Στην παραλιακή ζώνη εξακολουθεί να ισχύει το ανώτατο ύψος των 1,60 μέτρων για τα υαλοπετάσματα, χωρίς αποδοχή πάνινων κατασκευών και τρόπο απορροής των βρόχινων νερών, ενώ στην Παλιά Πόλη η θέση που έχει γνωστοποιήσει η Εφορεία Αρχαιοτήτων αποκλείει οποιαδήποτε μορφή κλεισίματος - προστασίας από βροχή και κρύο, ακόμη και προσωρινή.
Τέλος, η κατεύθυνση που προτείνει ο κ. Στεφανάκης είναι να εκκινήσει μια νέα συλλογική συζήτηση - πρωτοβουλία, με ισχυρότερη τεκμηρίωση, ώστε να τεθεί εκ νέου το ζήτημα ενώπιον των αρμόδιων υπηρεσιών.
