ΜΕΤΩΠΟ ΦΟΡΕΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΕΝΑΝΤΙ ΣΤΑ ΕΠΤΑ ΑΙΟΛΙΚΑ ΠΑΡΚΑ

Μία επένδυση που παρουσιάζεται ως έργο της πράσινης μετάβασης έχει καταφέρει να φέρει απέναντί της το σύνολο των θεσμικών και κοινωνικών δυνάμεων του Ρεθύμνου. Η Μονή Αρκαδίου, ο Οργανισμός Διοικήσεως Μοναστηριακής Περιουσίας, οι Δήμοι Ρεθύμνης Αγίου Βασιλείου και Αμαρίου, παρατάξεις της αυτοδιοίκησης, επιστημονικοί φορείς και ενεργοί πολίτες υψώνουν κοινό μέτωπο κατά της εγκατάστασης επτά αιολικών πάρκων συνολικής ισχύος 282 MW στις ορεινές περιοχές του νομού. Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρίσκονται οι 47 ανεμογεννήτριες ύψους 180 μέτρων, τα δεκάδες χιλιόμετρα νέων δρόμων, οι πυλώνες υψηλής τάσης και οι παρεμβάσεις που προβλέπονται σε περιοχές φυσικού, ιστορικού και πολιτιστικού ενδιαφέροντος.

Η δημόσια διαβούλευση για τη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων του έργου «7 ΑΣΠΗΕ συνολικής εγκατεστημένης ισχύος 282 MW στους Δήμους Ρεθύμνης, Αμαρίου και Αγίου Βασιλείου» ολοκληρώθηκε αφήνοντας πίσω της ένα ισχυρό αποτύπωμα αντιδράσεων από θεσμικούς φορείς, τοπικές κοινωνίες, συλλογικότητες πολιτών και την εκκλησιαστική κοινότητα.

Πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες ενεργειακές επενδύσεις που έχουν προταθεί τα τελευταία χρόνια στην Περιφερειακή Ενότητα Ρεθύμνου, με την εγκατάσταση συνολικά 47 ανεμογεννητριών ισχύος 6 MW η καθεμία, συνοδευόμενων από εκτεταμένα έργα οδοποιίας, υποσταθμούς, δίκτυα μεταφοράς ενέργειας και γραμμές υψηλής τάσης.

Η τοπική κοινωνία εμφανίζεται καθολικά αντίθετη στον συγκεκριμένο σχεδιασμό, εκφράζοντας έντονες ανησυχίες για τις επιπτώσεις στο περιβάλλον, το τοπίο, τις προστατευόμενες περιοχές και την πολιτιστική κληρονομιά του τόπου.

Η ένσταση της Μονής Αρκαδίου

Ξεχωριστή βαρύτητα έχει η ένσταση της Ιεράς Μονής Αρκαδίου, ένα έγγραφο που αποτυπώνει την πλήρη αντίθεση του Ηγουμενοσυμβουλίου στο έργο.

Η Μονή υποστηρίζει ότι δύο από τους σχεδιαζόμενους αιολικούς σταθμούς, οι «Γκαργκάνη Σωρός» και «Μαύρου Κορυφή», χωροθετούνται σε εκτάσεις που αποτελούν ιδιοκτησία της βάσει του ιστορικού κτηματολογίου του 1856. Παράλληλα δηλώνει ότι ουδέποτε ενημερώθηκε για τη χρήση των συγκεκριμένων εκτάσεων, δεν έχει παραχωρήσει δικαιώματα χρήσης και δεν υπάρχει καμία σχετική εγκριτική απόφαση από το Ηγουμενοσυμβούλιο.

Ιδιαίτερα έντονη είναι η αντίδραση και για τον αιολικό σταθμό «Κούπος Φεγγάς Χαλέπα», ο οποίος γειτνιάζει με μοναστηριακές εκτάσεις και βρίσκεται σε μικρή απόσταση από το ιστορικό μοναστήρι.

Στην ένστασή της η Μονή κάνει λόγο για «βάναυση υποβάθμιση» του περιβαλλοντικού και ιστορικού χαρακτήρα του Αρκαδίου και σημειώνει: «Διαμαρτυρόμαστε εντονότατα προς κάθε αρμόδιο ότι η εγκατάσταση αυτή έχει ως αποτέλεσμα τη βάναυση υποβάθμιση τόσο του περιβαλλοντικού όσο και του ιστορικού χαρακτήρα της Μονής, μιας και η κοντινότερη ανεμογεννήτρια (ύψους σημειωτέον 180 μ.) βρίσκεται σε απόσταση περίπου 1.000 μ.»

Στο ίδιο έγγραφο η Μονή επισημαίνει ότι οι ανεμογεννήτριες, οι  πυλώνες υψηλής τάσης και νέοι δρόμοι θα μεταβάλουν ριζικά το τοπίο που περιβάλλει ένα μνημείο με παγκόσμιο συμβολισμό.

Και υπογραμμίζει: «Η αδιαμφισβήτητη ιστορικότητα της Μονής, η οποία έχει αναγνωρισθεί ως μνημείο ελευθερίας και έχει ενταχθεί στην παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά της UNESCO, αποτελεί από μόνη της το σοβαρότερο λόγο που θα έπρεπε να είχε λάβει υπόψιν του ο μελετητής, ώστε να μην προχωρήσει στη σύνταξη της συγκεκριμένης μελέτης.»

Το Ηγουμενοσυμβούλιο κλείνοντας τονίζει: «Για όλους τους προαναφερόμενους λόγους το Ηγουμενοσυμβούλιο αποφασίζει να εκφράσει την πλήρη αντίθεσή του στα σχεδιαζόμενα έργα και να υποβάλει την ένστασή του σχετικά με την εφαρμογή της ανωτέρω Μ.Π.Ε.»

Η κατηγορηματική θέση του Οργανισμού Διοίκησης Μοναστηριακής Περιουσίας

Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και ο Οργανισμός Διοικήσεως Μοναστηριακής Περιουσίας Νομού Ρεθύμνης.

Με επίσημη ανακοίνωσή του ξεκαθαρίζει ότι ουδέποτε έχει εγκρίνει και δεν πρόκειται να εγκρίνει στο μέλλον εγκατάσταση ανεμογεννητριών ή πυλώνων υψηλής τάσης σε μοναστηριακές εκτάσεις.

Ο Οργανισμός αναγνωρίζει τη σημασία των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, τονίζει όμως ότι η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να πραγματοποιείται εις βάρος του φυσικού περιβάλλοντος, του τοπίου και της πολιτιστικής ταυτότητας του τόπου.

Ομόφωνο «όχι» από το Δημοτικό Συμβούλιο Ρεθύμνου

Ομόφωνα αρνητική ήταν και η γνωμοδότηση του Δημοτικού Συμβουλίου Ρεθύμνου.

Κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης παρουσιάστηκαν αναλυτικά τα χαρακτηριστικά του έργου, το οποίο προβλέπει ανεμογεννήτριες ύψους 180 μέτρων, νέους δρόμους συνολικού μήκους 55,5 χιλιομέτρων, υπόγειες γραμμές μέσης τάσης μήκους 68,4 χιλιομέτρων, δύο νέους υποσταθμούς και πρόσθετες υποδομές διασύνδεσης.

Ο δήμαρχος Ρεθύμνου Γιώργος Μαρινάκης ξεκαθάρισε ότι η αντίθεση του δήμου δεν στρέφεται εναντίον των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, τονίζοντας ότι η ουσία του προβλήματος βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται και επιβάλλονται τέτοιες επενδύσεις χωρίς ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών.

Ο δήμαρχος έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στο γεγονός ότι η ενέργεια έχει μετατραπεί σε εμπόρευμα και ότι μεγάλα επενδυτικά σχήματα διαμορφώνουν τον ενεργειακό χάρτη χωρίς να έχουν ουσιαστικό ρόλο οι δήμοι, οι ενεργειακές κοινότητες και οι πολίτες.

Υπενθύμισε μάλιστα ότι ο Δήμος Ρεθύμνης έχει διαμορφώσει εδώ και χρόνια αρνητική στάση απέναντι σε αντίστοιχους σχεδιασμούς και πρόσθεσε: «Πριν από λίγες ημέρες σε μία συνάντηση που ήμουν στις Βρυξέλλες στην ερώτηση γιατί οι Κρήτες αντιτιθέμεθα στις ΑΠΕ, η απάντηση ήταν ότι δεν αντιτιθέμεθα, αλλά μας ενοχλεί ο τρόπος που έχει σχεδιαστεί το θέμα και ο αποκλεισμός από τον ενεργειακό χώρο και των ενεργειακών κοινοτήτων και της αυτοδιοίκησης και γενικά της κοινωνίας.»

Μεταξύ άλλων ο κ. Μαρινάκης τόνισε ότι ήδη από το 2012 ο δήμος Ρεθύμνου είχε διαμαρτυρηθεί με επιστολή του προς τον τότε υπουργό Ενέργειας Κ. Χατζηδάκη και υπογράμμισε: «Αυτή η επίσπευση που γίνεται από τους επενδυτές δεν είναι τυχαία. Επειδή υπάρχει το νέο ειδικό χωροταξικό, που είναι προς συζήτηση, που ξέρουμε τι προβλέπει, επείγονται γιατί το νέο χωροταξικό δεν επιτρέπει π.χ. σε βουνό πάνω από 1200 μέτρα να γίνει εγκατάσταση ανεμογεννήτριας και υπάρχουν και άλλες απαγορεύσεις.

Αρνητικές ήταν και οι τοποθετήσεις των επικεφαλής της αντιπολίτευσης.

Η Ρένα Κουτσαλεδάκη εξέφρασε σοβαρές επιφυλάξεις για την επάρκεια της μελέτης, σημειώνοντας ότι σε ορισμένες περιπτώσεις εμφανίζονται οικισμοί σε εξαιρετικά μικρές αποστάσεις από τις εγκαταστάσεις και πρόσθεσε: «Όλα παρουσιάζονται ρόδινα, ότι δεν υπάρχει καμία αλλοίωση στον υδροφόρο ορίζοντα, την ώρα που η ίδια η μελέτη παραδέχεται ότι γίνονται παρεμβάσεις, ότι περνούν δίκτυα χιλιομέτρων και λέει πως δεν υπάρχει αλλοίωση και όλα θα λειτουργήσουν μετά χωρίς να προσβάλλεται η γη.»

Παράλληλα υποστήριξε ότι η μελέτη στηρίζεται σε δεδομένα που έχουν πλέον ξεπεραστεί από νεότερες νομοθετικές ρυθμίσεις και χαρακτήρισε ανεπαρκή την τεκμηρίωσή της.

Από την πλευρά του ο Μανούσος Μανουσογιάννης χαιρέτισε την κινητοποίηση των πολιτών και τη στάση της Μοναστηριακής Περιουσίας, τονίζοντας ότι οι επιπτώσεις από την εγκατάσταση των 47 ανεμογεννητριών θα είναι καταλυτικές.

«Ο κόσμος να μην εφησυχάσει. Να πω ότι οι μέρες είναι πονηρές. Προσπαθεί ένα σύστημα να καλοπιάσει τον κόσμο, γιατί ξέρει ότι έχει ξεφύγει και η αντίδραση του ξεπερνάει τις αντοχές και προσπαθεί να τον καλοπιάσει. Μέχρι να τον κλείσει στην στρούγκα.», είπε χαρακτηριστικά.

Και πρόσθεσε στη συνέχεια, ότι αρκεί να παρατηρήσει κανείς τον χάρτη του έργου για να διαπιστώσει ότι μεγάλο μέρος του νομού μετατρέπεται ουσιαστικά σε βιομηχανική ζώνη παραγωγής ενέργειας.

Αναλυτική η εισήγηση του Άγγελου Μαλά

Το τεχνικό σκέλος της συζήτησης παρουσίασε ο αρμόδιος αντιδήμαρχος Τεχνικών Έργων Άγγελος Μαλάς. Η εισήγησή του αποτύπωσε το πραγματικό μέγεθος της επένδυσης, αναφέροντας μεταξύ άλλων επιπτώσεις που καταγράφει η ίδια η μελέτη.

ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΚΑΤΑ ΤΗ ΦΑΣΗ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ:

Σύμφωνα με τη Μ.Π.Ε., κατά τη φάση κατασκευής του έργου αναμένονται επιπτώσεις κυρίως τοπικού χαρακτήρα και περιορισμένης χρονικής διάρκειας, οι οποίες σχετίζονται με:

• Τις εκσκαφές και τις διαμορφώσεις του εδάφους για την κατασκευή των θεμελιώσεων των ανεμογεννητριών, των πλατειών ανέγερσης, των οδών πρόσβασης και των υποσταθμών.
• Την κατασκευή νέων οδών πρόσβασης και τη βελτίωση υφιστάμενων δρόμων συνολικού μήκους περίπου 55,7 km.
• Την παραγωγή σκόνης, θορύβου και δονήσεων από τη λειτουργία των εργοταξιακών μηχανημάτων και τις μεταφορές εξοπλισμού.
• Την προσωρινή όχληση της πανίδας και ιδιαίτερα της ορνιθοπανίδας και των χειροπτέρων κατά τη διάρκεια των κατασκευαστικών εργασιών.
• Τις τοπικές επεμβάσεις στη βλάστηση και στους οικοτόπους στις θέσεις εγκατάστασης των ανεμογεννητριών, των συνοδών έργων και των δικτύων διασύνδεσης.
• Την προσωρινή επιβάρυνση του οδικού δικτύου λόγω της μεταφοράς εξοπλισμού και δομικών υλικών.
• Τις εργασίες θεμελίωσης των ανεμογεννητριών, τις εκσκαφές, τις σκυροδετήσεις και τη διαμόρφωση πλατειών εργασίας, οι οποίες συνεπάγονται τοπικές μεταβολές στη μορφολογία του εδάφους κατά τη φάση κατασκευής.

Οι επιπτώσεις αυτές αξιολογούνται στη Μ.Π.Ε. ως κατά κύριο λόγο αναστρέψιμες και αντιμετωπίσιμες με την εφαρμογή των προβλεπόμενων μέτρων περιβαλλοντικής προστασίας, όπως περιορισμός των επεμβάσεων στις απολύτως αναγκαίες εκτάσεις, διαχείριση των προϊόντων εκσκαφής, αποκατάσταση εργοταξιακών χώρων, έλεγχος σκόνης και θορύβου, προστασία της βλάστησης και εφαρμογή ειδικών μέτρων για την προστασία της ορνιθοπανίδας και των χειροπτέρων.

ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΚΑΤΑ ΤΗ ΦΑΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ:

Σύμφωνα με  τη ΜΠΕ, κατά τη φάση λειτουργίας του έργου, οι σημαντικότερες περιβαλλοντικές παράμετροι που εξετάζονται αφορούν κυρίως:

• Τις επιπτώσεις στην ορνιθοπανίδα και ιδιαίτερα στα προστατευόμενα αρπακτικά είδη της περιοχής (Όρνιο, Γυπαετός, Χρυσαετός, Σπιζαετός, Καλαμόκιρκος, Τσίφτης).
• Τις επιπτώσεις στα χειρόπτερα.
• Τις επιπτώσεις στο τοπίο και στην οπτική φυσιογνωμία της ευρύτερης περιοχής.
• Τις χωροταξικές και ανθρωπογενείς παραμέτρους.

Στο πλαίσιο της Μελέτης Αθροιστικών και Συνεργιστικών Επιπτώσεων αξιολογήθηκαν επίσης οι πιθανές σωρευτικές επιπτώσεις του έργου σε συνδυασμό με τα υφιστάμενα και αδειοδοτημένα αιολικά πάρκα της Περιφερειακής Ενότητας Ρεθύμνου, καθώς και με άλλα σημαντικά έργα υποδομής της περιοχής.

Σύμφωνα με τα συμπεράσματα της μελέτης:

• Οι αθροιστικές επιπτώσεις στο τοπίο, στο ανθρωπογενές και στο φυσικό περιβάλλον αξιολογούνται ως μη σημαντικές ή αμελητέες μετά την εφαρμογή των προβλεπόμενων μέτρων προστασίας.
• Οι χωροθετήσεις των ΑΣΠΗΕ εξετάστηκαν ως προς τα κριτήρια του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ και διαπιστώθηκε γενικά συμβατότητα με τις κατευθύνσεις του χωροταξικού σχεδιασμού.
• Επισημαίνεται ότι στη Μελέτη Αθροιστικών και Συνεργιστικών Επιπτώσεων καταγράφονται ορισμένα επιμέρους ζητήματα χωροθέτησης και αποστάσεων (σχέση με οικισμούς, οδικό δίκτυο και αρχαιολογικούς χώρους), τα οποία εξετάζονται στο πλαίσιο της περιβαλλοντικής αδειοδότησης του έργου και των προβλεπόμενων εγκρίσεων από τις αρμόδιες υπηρεσίες. Σύμφωνα με τα συμπεράσματα της μελέτης, τα ζητήματα αυτά δεν μεταβάλλουν το συνολικό συμπέρασμα περί μη σημαντικών ή αμελητέων αθροιστικών επιπτώσεων στο τοπίο και στο ανθρωπογενές περιβάλλον.
• Για το βιοτικό περιβάλλον προβλέπονται εξειδικευμένα μέτρα προστασίας και παρακολούθησης, με ιδιαίτερη έμφαση στην ορνιθοπανίδα και τα χειρόπτερα, ενώ αξιολογήθηκαν οι υπολειμματικές επιπτώσεις μετά την εφαρμογή των μέτρων αυτών.
• Το έργο συμβάλλει θετικά στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές και στην επίτευξη των εθνικών και ευρωπαϊκών στόχων για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.

Ο αντιδήμαρχος αναφέρθηκε επίσης στις περιβαλλοντικές παραμέτρους της μελέτης, επισημαίνοντας ότι τμήματα του έργου χωροθετούνται μέσα ή δίπλα σε περιοχές Natura 2000.

ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ ΚΑΤΑΛΗΨΗΣ ΑΠΟ ΤΟ ΕΡΓΟ

Στον παρακάτω πίνακα παρατίθενται τα συνοπτικά στοιχεία των καταλαμβανομένων εδαφικών ζωνών και τμημάτων καθώς και το εμβαδό της χρήσης. Παρουσιάζεται επίσης και η κατανομή των εκτάσεων επέμβασης και χρήσης ανά κατηγορία δασικού χαρακτήρα. Ο πίνακας αφορά το σύνολο των προβλεπόμενων έργων (πλατείες και οδοποιία). 

Στο ίδιο μέτωπο και οι Δήμοι Αγίου Βασιλείου και Αμαρίου

Αρνητική είναι και η θέση του Δήμου Αγίου Βασιλείου, ο οποίος με απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου έχει ταχθεί κατά της Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων αλλά και συνολικά κατά της περαιτέρω χωροθέτησης αιολικών σταθμών στην περιοχή.

Ο δήμαρχος Γιάννης Ταταράκης, μιλώντας στην ανοιχτή συνέλευση του Σπηλίου, χαρακτήρισε το έργο εκτεταμένη βιομηχανική παρέμβαση σε ένα ορεινό περιβάλλον υψηλής οικολογικής αξίας.

Τόνισε ότι οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται μόνο στις ανεμογεννήτριες, αλλά επεκτείνονται στα συνοδά έργα, στις εκσκαφές, στις θεμελιώσεις, στους δρόμους και στα δίκτυα μεταφοράς ενέργειας που απαιτούνται για τη λειτουργία τους.

Παράλληλα διαβεβαίωσε ότι ο δήμος θα εξαντλήσει κάθε θεσμικό μέσο για την υπεράσπιση των συμφερόντων της τοπικής κοινωνίας.

Αρνητική ήταν και η γνωμοδότηση του Δήμου Αμαρίου στην χωροθέτηση και την εγκατάσταση των ανεμογεννητριών.  

Η παρέμβαση των πολιτών

Καθοριστικό ρόλο στη δημόσια συζήτηση διαδραματίζει και το Συντονιστικό κατά των ΒΑΠΕ, εκ μέρους του οποίου μίλησε η Κατερίνα Κορρέ και παρουσίασε στοιχεία που προκάλεσαν αίσθηση.

Όπως ανέφερε, η συνολική κατάληψη γης από το έργο φτάνει τα 28.684 στρέμματα, ενώ περίπου το 77% των παρεμβάσεων αφορά δασικές εκτάσεις.

Η ίδια υποστήριξε ότι οι επιπτώσεις στα οικοσυστήματα θα είναι εκτεταμένες και εξέφρασε την άποψη ότι οι ενεργειακές κοινότητες χρησιμοποιούνται συχνά ως «δούρειος ίππος» για την προώθηση μεγάλων αιολικών επενδύσεων.

Παράλληλα έκανε λόγο για σοβαρές επιπτώσεις σε οικοτόπους, στη βιοποικιλότητα και στο τοπίο, ενώ αμφισβήτησε τον τρόπο με τον οποίο προωθούνται οι ενεργειακοί σχεδιασμοί.