Με τις πρώτες φωλιές της φετινής περιόδου να έχουν ήδη εντοπιστεί στις παραλίες του Ρεθύμνου, ο ΑΡΧΕΛΩΝ συνεχίζει για ακόμη μία χρονιά το έργο προστασίας της θαλάσσιας χελώνας Caretta caretta. Οι καθημερινές περιπολίες των εθελοντών, η καταγραφή και η προστασία των φωλιών, η ενημέρωση πολιτών και επισκεπτών, αλλά και η συνεργασία με τις τοπικές αρχές και τις επιχειρήσεις, συνθέτουν μια πολυεπίπεδη προσπάθεια που μετρά σχεδόν τέσσερις δεκαετίες. Η υπεύθυνη του προγράμματος στο Ρέθυμνο, Δανάη Τσαπαρλή, μιλά για τη φετινή εικόνα, τα αισιόδοξα στοιχεία των τελευταίων ετών και τον καθοριστικό ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η τοπική κοινωνία στην προστασία ενός από τα σημαντικότερα είδη της Μεσογείου.
Ο ΑΡΧΕΛΩΝ συμπληρώνει σχεδόν 40 χρόνια συνεχούς παρουσίας στην προστασία της θαλάσσιας χελώνας στην Ελλάδα, υλοποιώντας προγράμματα έρευνας, παρακολούθησης και περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης σε σημαντικές περιοχές ωοτοκίας.
Όπως εξηγεί η υπεύθυνη του προγράμματος στο Ρέθυμνο, Δανάη Τσαπαρλή, η Κρήτη αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους πυρήνες δράσης του συλλόγου. «Ο Αρχέλων σχεδόν 40 χρόνια επιτελεί αυτό το έργο προστασίας, έρευνας και ευαισθητοποίησης σε συγκεκριμένες περιοχές προγραμμάτων σε όλη την Ελλάδα. Ανάμεσα σε αυτές είναι και η Κρήτη, όπου λειτουργούν τρία προγράμματα. Στα Χανιά στο Ρέθυμνο και στον κόλπο της Μεσσαράς».
Στο Ρέθυμνο, οι εθελοντές επιτηρούν καθημερινά μια παραλία μήκους περίπου 12 χιλιομέτρων, από την πόλη του Ρεθύμνου έως τη Σκαλέτα. «Κάθε χρόνο από τον Μάιο μέχρι τον Οκτώβριο ανελλιπώς κάθε μέρα με το πρώτο φως του ήλιου, οι εθελοντές περπατάνε τις επίσημες παραλίες ωοτοκίας που επιτηρεί ο Αρχέλων και που στο Ρέθυμνο είναι από την πόλη του Ρεθύμνου (Λιμεναρχείο) μέχρι και τη Σκαλέτα».
Η φετινή περίοδος ξεκίνησε με θετικά μηνύματα. Μέχρι σήμερα έχουν ήδη εντοπιστεί 30 έως 40 φωλιές, αριθμός που θεωρείται ιδιαίτερα ικανοποιητικός για την εποχή. «Φέτος έχουμε ξεκινήσει όπως και κάθε χρόνο τις καθημερινές περιπολίες. Μέχρι αυτή τη στιγμή γνωρίζουμε ότι το Ρέθυμνο έχει 30 έως 40 φωλιές. Αριθμός που είναι καλός για το ξεκίνημα. Φυσικά περιμένουμε ο αριθμός να αυξηθεί πολύ περισσότερο».
Η περίοδος ωοτοκίας διαρκεί από τα μέσα Μαΐου μέχρι τις αρχές Αυγούστου, όταν τα θηλυκά βγαίνουν, κατά τη διάρκεια της νύχτας, στις παραλίες για να γεννήσουν. «Η περίοδος ωοτοκίας για τα θηλυκά ξεκινάει μέσα Μαΐου και διαρκεί ως τις αρχές του Αυγούστου. Στο διάστημα αυτό, τα θηλυκά βγαίνουν κατά τη διάρκεια της νύχτας στις παραλίες, επιλέγουν τα σημεία που είναι λίγο πιο σκοτεινά και πιο ήσυχα, με την κατάλληλη άμμο και φτιάχνουν τις φωλιές τους».
Στη συνέχεια ακολουθεί η περίοδος εκκόλαψης, από τα τέλη Ιουλίου έως και τις αρχές Οκτωβρίου. «Από τέλος Ιουλίου μέχρι και αρχές Οκτωβρίου είναι η περίοδος εκκόλαψης, καθώς κάθε φωλιά μένει για περίπου 2 μήνες μέσα στην άμμο».
Το έργο των εθελοντών δεν σταματά στον εντοπισμό των φωλιών. Η καθημερινή παρακολούθηση και η λήψη μέτρων προστασίας είναι απαραίτητα ώστε οι νεοσσοί να φτάσουν με ασφάλεια στη θάλασσα. «Το έργο μας είναι να περπατάμε καθημερινά τις παραλίες να βρούμε τα χνάρια και να προστατεύσουμε τις φωλιές, για να γίνει ότι χρειάζεται και για την προστασία και καθοδήγηση των νεοσσών».
Παράλληλα, ιδιαίτερη σημασία έχει η συμβολή των πολιτών, καθώς στην Κρήτη καταγράφονται συχνά φωλιές και εκτός των περιοχών που παρακολουθούνται συστηματικά.
Καθοριστική η συμβολή των πολιτών
«Στην Κρήτη λόγω της εκτεταμένης ακτογραμμής υπάρχει και η σποραδική ωοτοκία. Αυτό σημαίνει ότι μια χρονιά θα μπορούσαμε να έχουμε φωλιές σε διάφορα σημεία όπως η Επισκοπή και η Γεωργιούπολη. Αυτά τα σημεία δεν τα επιτηρούμε καθημερινά, για αυτό καλούμε τον κόσμο σε περίπτωση που βρεθεί μια φωλιά ή εμφανιστούν χνάρια, να ειδοποιήσουν τον Αρχέλωνα».
Όπως επισημαίνει η κ. Τσαπαρλή, οι πολίτες μπορούν να λάβουν οδηγίες ακόμη και για την προσωρινή προστασία μιας φωλιάς, ενώ μέσω της ειδικής φόρμας καταγραφής στην ιστοσελίδα του οργανισμού συλλέγονται πολύτιμα στοιχεία για νέες περιοχές ωοτοκίας.
Τα τελευταία χρόνια, μάλιστα, τα δεδομένα είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικά. «Από το 2022-23 μέχρι και πέρυσι, παρατηρήθηκε μια αυξητική τάση στις φωλιές σε σχέση με τις προηγούμενες δεκαετίες, που είχαν πέσει οι αριθμοί των φωλιών. Κάτι που ήταν αποτέλεσμα της γρήγορης και έντονης παράκτιας δόμησης, της παράκτιας αστικοποίησης και του υπερτουρισμού. Αυτό όμως, τώρα ανακάμπτει και θεωρούμε ότι συνδέεται με το πολύχρονο έργο του Αρχέλωνα».
Η προστασία των χελωνών, ωστόσο, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό και από τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούνται οι παραλίες κατά τους θερινούς μήνες. Για τον λόγο αυτό εφαρμόζονται συγκεκριμένα διαχειριστικά μέτρα στις περιοχές ωοτοκίας. «Σε κάθε παραλία ωοτοκίας ισχύουν διαχειριστικά μέτρα, αυτά αφορούν κυρίως στην απαγόρευση κυκλοφορίας μηχανοκίνητων πάνω στην παραλία, από το Μάιο μέχρι τον Οκτώβριο. Επίσης αφορούν τις τουριστικές επιχειρήσεις που έχουν εξοπλισμό πάνω στην παραλία, όπως ομπρέλες και ξαπλώστρες».
Η υπεύθυνη του προγράμματος επισημαίνει ότι η απομάκρυνση ή η στοίβαξη των ξαπλωστρών κατά τη διάρκεια της νύχτας αφήνει ελεύθερο χώρο για την ωοτοκία, ενώ εξίσου σημαντικός είναι ο περιορισμός της φωτορύπανσης. «Χρήσιμο είναι οι ξαπλώστρες να στοιβάζονται το βράδυ, γιατί τις βραδινές ώρες βγαίνει η χελώνα, οπότε αν μαζευτούν μένει διαθέσιμος χώρος που βοηθάει την ωοτοκία».
«Επίσης σημαντική είναι και η μείωση της φωτορύπανσης, είτε από το δήμο είτε από τις επιχειρήσεις». Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και από όσους κινούνται στις παραλίες κατά τις νυχτερινές ώρες. «Προσκαλούμε τον κόσμο όσο μπορεί να μην παραβρίσκεται στις παραλίες τη νύχτα και σε περίπτωση που δει χελώνα να μην πάει να την ενοχλήσει, να μην βγάζει φωτογραφίες με φλας και να μην αγγίζει το ζώο. Κρατάμε διακριτική απόσταση και λειτουργούμε με σεβασμό».
Εθελοντές από όλο τον κόσμο στηρίζουν το πρόγραμμα
Καθοριστικό ρόλο στην επιτυχία του προγράμματος παίζουν οι εθελοντές, οι οποίοι κάθε χρόνο καταφθάνουν στο Ρέθυμνο από πολλές χώρες για να συμμετάσχουν στις δράσεις προστασίας. «Ο Αρχέλων από τότε που ξεκίνησε βασίστηκε στην εθελοντική δράση, ωστόσο υπάρχουν και εργαζόμενοι, αλλά όλη η σκληρή δουλειά και οι περιπολίες γίνονται από εθελοντές. Στο Ρέθυμνο αυτή τη στιγμή έχουμε 20 άτομα, αλλά τον Ιούλιο και τον Αύγουστο φτάνουμε τα 30 και καμιά φορά και περισσότερα άτομα».
Οι περισσότεροι προέρχονται από ευρωπαϊκές χώρες, χωρίς να απαιτούνται ειδικές γνώσεις ή συγκεκριμένα προσόντα. «Οι εθελοντές έρχονται από όλο τον κόσμο. Δεν έχουμε κάποιο κριτήριο ούτε στην ηλικία ούτε στις γνώσεις. Ωστόσο, μας προτιμούν νέοι από την Ευρώπη».
Ταυτόχρονα, ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην ενεργή συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών και της εκπαιδευτικής κοινότητας. «Στοχεύουμε βέβαια και στους ντόπιους κατοίκους των περιοχών που μπορούν να αφιερώσουν κάποιες ώρες. Για μας είναι σημαντικό πέρα από τους εθελοντές που έρχονται από το εξωτερικό να εμπλέκονται σε αυτό και να εκπαιδεύονται οι ίδιοι οι ντόπιοι, όπως και τα σχολεία, γιατί είναι ο τόπος τους που πρέπει να τον νοιάζονται και να τον φροντίζουν».
Στο πλαίσιο αυτό ο ΑΡΧΕΛΩΝ πραγματοποιεί ενημερωτικές δράσεις για τους επισκέπτες και εκπαιδευτικά προγράμματα στα σχολεία, επιδιώκοντας να καλλιεργήσει περιβαλλοντική συνείδηση και να δημιουργήσει ένα ευρύ δίκτυο υποστήριξης για την προστασία της θαλάσσιας χελώνας. «Κάνουμε πολλές δράσεις αναμεσά τους η ενημέρωση των επισκεπτών, αλλά και εκπαιδευτικά προγράμματα σε σχολεία. Προσπαθούμε να τους έχουμε όλους συμμάχους, βοηθούς και αρωγούς».
Κλείνοντας, η κ. Τσαπαρλή σημειώνει ότι η συνεργασία με τους φορείς και τις επιχειρήσεις του Ρεθύμνου βρίσκεται σε καλό επίπεδο, χωρίς όμως να λείπουν τα περιθώρια για περαιτέρω πρόοδο. «Με τις αρχές του Ρεθύμνου έχουμε μια αρκετά καλή σχέση και συνεργασία, ωστόσο υπάρχει ενδιαφέρον και προσπάθεια και από τις επιχειρήσεις. Σίγουρα πάντως υπάρχει περιθώριο βελτίωσης».
