Ως συνεταιρισμός αναγνωρίζεται κάθε εμπορική επιχείρηση που διέπεται από τα εξής χαρακτηριστικά: α. ο αριθμός των συνεταίρων είναι μεταβλητός, β. το κεφάλαιο είναι μεταβλητό και γ. σκοπός των μελών ενός συνεταιρισμού είναι η συνεργασία των μελών, η σταδιακή ωρίμανση της επιχείρησης και ο βιοπορισμός των ανθρώπων που την απαρτίζουν, η εξασφάλιση κέρδους δεν αποτελεί επιδίωξη τους. Σε μία εποχή όπου η ακρίβεια μαστίζει όλο το φάσμα των σύγχρονων κοινωνιών, υπάρχουν επιχειρήσεις που όπως θα υποστήριζε ο E.P Thompson πρεσβεύουν τις αξίες μίας «ηθικής οικονομίας» στόχος τους είναι ο ορισμός δίκαιης τιμής πώλησης των προϊόντων τους. Ως δίκαιη ορίζεται η τιμή όπου ο παραγωγός κερδίζει το νόμιμο ποσό που του αναλογεί και ταυτόχρονα οι πολίτες μπορούν να έχουν πρόσβαση στο εν λόγο προϊόν. Στο Ρέθυμνο υπάρχουν συνεργατικές επιχειρήσεις που αντιπροσωπεύουν την ιδεολογία μίας αλληλέγγυας οικονομίας ενάντια στην κερδοσκοπία.
Στη συνομιλία με έναν εργαζόμενο της συνεργατικής επιχείρησης «το Χαλικούτι» δόθηκαν πολλές σημαντικές πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο λειτουργίας του. Αρχικά αναφέρθηκε πως το εγχείρημα το «κιβώτιο» (όπως είναι κατοχυρωμένη η επιχείρηση νομικά) απέκτησε «σάρκα και οστά» το 2012, και αποτέλεσε την προσπάθεια μιας ομάδας ατόμων να ανεξαρτητοποιηθούν και να δημιουργήσουν μία επιχείρηση με ιδεολογικό υπόβαθρο βασισμένο στην αντίληψη του «δίκαιου εμπορίου», σε μια δυσχερή για την Ελλάδα οικονομική περίοδο. Οι αποφάσεις για τον τρόπο λειτουργίας ενός συνεταιρισμού λαμβάνονται συλλογικά, μέσω εβδομαδιαίας συνέλευσης στην οποία συζητούνται προβλήματα που τυχόν προκύπτουν, αλλά και θέματα διαχείρισης των οικονομικών. Είναι σημαντικό να διευκρινιστεί πως σε ένα συνεργατικό εγχείρημα, σαν και αυτό, υπάρχει καθορισμένο από τους εργαζόμενους ημερομίσθιο, οι εργαζόμενοι δηλαδή στο τέλος της ημέρας δεν μοιράζονται τα κέρδη, πληρώνονται συμφώνα με το αποφασισμένο ποσό για τις ώρες εργασίας τους.
Μία επιχείρηση που έχει επιλέξει συνειδητά έναν τρόπο λειτουργίας που αντιτίθεται στα ισχύοντα πρότυπα, είναι λογικό να αντιμετωπίζει και τα επακόλουθα προβλήματα. Όπως αναφέρθηκε στόχευση των εργαζομένων είναι να στηρίζουν το εργοστάσιο της ΒΙΟ.ΜΕ, τις λαϊκές αγορές και ιδιαίτερα τον πρωτογενή τομέα και να μην απευθύνονται, όσο τους επιτρέπετε, σε μεγάλες εταιρίες για την κάλυψη των αναγκών τους, χαρακτηριστική είναι η απόφαση ο καφές που προσφέρεται να αποτελεί παραγωγή των Ζαπατίστας. Η απόφαση να στηρίζεται η εισαγωγή αυτών των πρώτων υλών, ενώ ταυτόχρονα έχει αποφασιστεί η απόρριψη των κρατικών χρηματοδοτήσεων, αλλά και η στήριξη από ευρωπαϊκά προγράμματα, επηρεάζει κατά πολύ την ανοδική πορεία των εξόδων, γεγονός που δημιουργεί πολλά προβλήματα. Ωστόσο αυτό φαίνεται να μην έχει ιδιαίτερη σημασία αφού, όπως τονίστηκε από τον εργαζόμενο, σκοπός του συγκεκριμένου συνεργατικού εγχειρήματος δεν είναι η αποκόμιση κέρδους αλλά η ισότιμη εξασφάλιση του βιοπορισμού όλων των μελών και η δημιουργία σχέσεων συνεργασίας, αλληλεγγύης και αλτρουισμού. Η λειτουργία μιας επιχείρησης, χωρίς έναν αρμόδιο υπεύθυνο και χωρίς κανενός είδους ιεραρχικής δομής μπορεί να φαίνεται και να φαντάζει ένα δύσκολο εγχείρημα, ιδιαίτερα όταν εντοπίζονται επιχειρήσεις όπου εκμεταλλευόμενες το ευρύ, όσο αφορά τους συνεταιρισμούς, ισχύον νομικό πλαίσιο αυτοπροσδιορίζονται ως συνεταιρισμοί ενώ, ταυτόχρονα δεν τηρούν κανένα από τα χαρακτηριστικά που τους προσδιορίζουν, παραδείγματος χάρη όταν υπάρχουν μοιρασμένα ποσοστά στους εργαζόμενους της επιχείρησης παύει αυτόματα η εν λόγο επιχείρηση να ονομάζεται συνεργατική. Το γεγονός αυτό καθιστά αναγκαίο οι πολίτες να γνωρίζουν τα ιδεολογικά χαρακτηριστικά που αντιπροσωπεύουν οι συνεταιρισμοί και να μην εξαπατώνται πιστεύοντας ότι στηρίζουν μια συγκεκριμένη συλλογική στόχευση που στην πραγματικότητα αγνοείται.
Επιπρόσθετα, όσον αφορά την συνεργασία των συνεταιρισμών χρειάζεται να επισημανθεί ότι εξαιτίας των συνθηκών που επικρατούσαν κατά την διάρκεια της πανδημίας του covid ήταν δύσκολο να πραγματοποιηθούν συνελεύσεις και άρα να συζητηθούν τυχόν ζητήματα και να παρθούν αποφάσεις. Πλέον έχει ξεπεραστεί αυτή η συνθήκη και η συνεχόμενη μεταβολή των μελών των συνεταιρισμών δεν δυσκολεύει, την παρούσα στιγμή, το εγχείρημα της συγκέντρωσης των εργαζομένων, με σκοπό την εύρεση και την επίλυση κοινών προβλημάτων. Αξίζει να σημειωθεί πως η μορφή της κουλτούρας που αναπτύσσουν οι συνεταιρισμοί στα πλαίσια τους, προωθεί έμπρακτα την ιδέα του «συμπράττειν» και «συνεταιρίζεσθαι» καθώς αν προκύψουν παραδείγματος χάρη, έλλειψης προσωπικού σε μία συνεργατική επιχείρηση θα υπάρξει ταυτόχρονη στήριξη από τις άλλες. Παρόλο που οι συνεταιρισμοί δεν αποτελούν κάποιου είδους πολιτικής ομάδας προωθούν αρχές όπως αυτή της δημοκρατικής λήψεις αποφάσεων, της ενεργής συμμετοχής όλων των μελών όσων αφορά κοινές διεκδικήσεις, της αυτονομίας και της ανεξαρτησίας αλλά και της ισότητας.
Ολοκληρώνοντας τονίζεται πως η συγκεκριμένη συνεργατική επιχείρηση δεν μπορεί να συγκριθεί με μια επιχείρηση που χαρακτηρίζεται από έναν παραδοσιακό τρόπο λειτουργίας, σύμφωνο με τα κυρίαρχα πρότυπα. Αυτό που ξεχωρίζει έναν συνεταιρισμό είναι η απόφαση των μελών του να αυτονομηθούν, να αυτοβοηθηθούν και ταυτόχρονα να δημιουργήσουν σχέσεις συνεργασίας και ενότητας. Αυτές λοιπόν οι μικρές επιχειρήσεις αποδεικνύουν, πως η βιωσιμότητα και η δημιουργία νέων συνεταιρισμών που διέπονται από ιδεολογικά πρότυπα που κατακερματίζουν τα περιστατικά αισχροκέρδειας και εκμετάλλευσης είναι εφικτό όχι μόνο να υπάρξουν αλλά και να αυξηθούν, ενώ αναπτύσσουν παράλληλα και τα διαφορετικά εσωτερικά τους χαρακτηριστικά.
ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΦΡΟΥΣΙΟΥ
