Στα 27 χρόνια που ο Δημήτρης Αρχοντάκης ήταν στο τιμόνι του δήμου Ρεθύμνου. εκτελέστηκαν δεκάδες έργα με ευρωπαϊκές πιστώσεις. Ο πρώην δήμαρχος αναφερόμενος στα έργα αυτά, όχι μόνο τονίζει ότι «χωρίς την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση θα ήταν απολύτως αδύνατο να εκτελεστούν αυτά τα έργα», αλλά υπογραμμίζει και ότι με την εκτέλεση τους «το Ρέθυμνο έκανε ένα τεράστιο άλμα από το βαθύ παρελθόν στο παρόν και στο μέλλον».
Βρεθήκατε στο τιμόνι του δήμου Ρεθύμνου την εποχή που δεν υπήρχαν ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις, αυτά δηλαδή που σήμερα γνωρίζουμε ως προγράμματα ΕΣΠΑ. Είχατε όμως την τύχη να βρίσκεστε ακόμα στο τιμόνι του δήμου μας, όταν τα προγράμματα με τα ευρωπαϊκά κονδύλια ξεκίνησαν. Μπορείτε να συγκρίνετε τις δύο εποχές και να μας μιλήσετε για αυτές;
«Κατά την περίοδο της επταετίας ήμουν δήμαρχος (1968-1974) σε ένα δήμο με εμβρυώδη υπόσταση και από πλευράς εγκαταστάσεων και από πλευράς προσωπικού και οικονομικών στα όρια της επιβίωσης.
Διευκρινίζω ότι το προσωπικό, 15 ή 16 υπάλληλοι, ήσαν εξαιρετικοί και δεν θα τους λησμονήσω ποτέ, αλλά ήσαν λίγοι, μόλις επαρκούσαν για την δημοτική γραφειοκρατία. Θα πω μόνο ότι, η Τεχνική Υπηρεσία του δήμου είχε ένα όλο κι όλο άτομο, τον μακαρίτη Μανόλη Παπαδάκη, εργοδηγό, του δημοτικού, αλλά πολύ άξιο και αξιόπιστο, που εκτιμούσα ιδιαίτερα.
Για την κατάσταση του δήμου που παρέλαβα, έχω γράψει τόσο στο βιβλίο μου «ΠΑΛΙΑ ΠΟΛΗ, από υποβαθμισμένο γκέτο, μοχλός ανάπτυξης του Ρεθύμνου», όσο και στα δημοσιεύματά μου για το Πανεπιστήμιο και άλλες ιστορικές μονογραφίες. Η πόλη ζούσε στο βαθύ παρελθόν και όλα έπρεπε να γίνουν από την αρχή, πάνω σε σύγχρονη βάση, για να κάμει το άλμα από το παρελθόν στο παρόν και το μέλλον.
Υπήρξα δήμαρχος και επί Δημοκρατίας επί είκοσι έτη. Οι δύο αυτές περίοδοι δεν είναι συγκρίσιμες, γιατί έχουν πολύ διαφορετικά δεδομένα. Επί επταετίας, η Ελλάδα αντιμετώπιζε διεθνή αποκλεισμό και τα λεφτά για δημοτικά έργα δεν ήσαν πολλά. Το ενδιαφέρον είναι ότι διδόταν με αυστηρά κριτήρια με την ελάχιστη ελαστική στρατιωτική ελαστικότητα. Βασικό ρόλο έπαιζε για τη χρηματοδότηση ενός προγράμματος η ορθή τεκμηρίωση και η ασφαλής απόδειξη ότι το αντίστοιχο έργο λύνει ένα σοβαρό πρόβλημα και βελτιώνει τη ζωή του κοινωνικού συνόλου.
Η αντίληψη αυτή των στρατιωτικών, βοήθησε πολύ το Ρέθυμνο, γιατί ως έφεδρος αξιωματικός είχα φοιτήσει στη Σχολή Στρατολογίας και είχα μάθει τον τρόπο σύνταξης των εγγράφων και μέσω αυτού τον τρόπο σκέψης των στρατιωτικών. Έτσι, τα έγγραφά μου ήσαν πλήρως τεκμηριωμένα και ακλόνητα τα επιχειρήματα μου και πλήρη τα αποδεικτικά μου στοιχεία. Η πληρότητα αυτή μου εξασφάλισε σε πολλές περιπτώσεις τη βοήθεια του Ρεθεμνιώτη Στυλιανού Παττακού, με κορυφαία την επιλογή του Ρεθύμνου ως έδρας του Πανεπιστημίου.
Εσχημάτισα τη βεβαιότητα ότι ένα μακροσκελέστατο υπόμνημα, που έχει δημοσιευθεί στον τοπικό μας Τύπο, ήταν το αποφασιστικό σημείο που τον έπεισε γι’ αυτό, επειδή όταν το έλαβε, μου ζήτησε να του το στείλω εις δεκαπλούν. Κατάλαβα ότι πείστηκε και ήθελε να πείσει τους άλλους. Αυτό ήταν και το πρώτο στοιχείο που άλλαξε τη μοίρα του Ρεθύμνου.
Την ίδια περίοδο πήρε ο δήμος τη Φορτέτζα και προχώρησε στην αποκατάσταση της επιφάνειας και των κτισμάτων της. Επίσης, πήρε την κυριότητα των πευκόφυτων λόφων. Σημαντική ήταν η χρηματοδότηση μελετών όπως της Παλιάς Πόλης, του αγωγού νερού προς Αργυρούπολη, της Φορτέτζας, του Ενετικού Λιμανιού και άλλες που δεν θυμάμαι πια, τις έχω ίσως στο αρχείο μου.
Να προσθέσω ότι επί επταετίας, χρηματοδοτήθηκε και η αποπεράτωση και ο εξοπλισμός του σημερινού Δημαρχείου και αφήνω τελευταία ένα πολύ σημαντικό: χρηματοδοτήθηκαν με προώθησή μου, οι τρεις πρώτες τουριστικές μονάδες, το «Ρίθυμνα», το «El Greco» και το «Brascos» και το Ρέθυμνο έκανε το πρώτο γενναίο βήμα του στο διεθνή τουρισμό, καθώς και στα τουριστικά δωμάτια.
Πρέπει να πω ακόμα, ότι ήδη από τον τρίτο χρόνο της δημαρχίας μου (1971), είχα διαμορφώσει ένα πολιτικό σχέδιο για την οργάνωση και ανάδειξη της πόλης, τόσο από λειτουργική όσο και από οικονομική άποψη, με μια μελέτη μου: «Έκθεσις επί των δεδομένων και των προοπτικών της πόλεως Ρεθύμνης», 1971.
Επί Δημοκρατίας τώρα, η προώθηση του προγράμματος αυτού συνεχίστηκε χωρίς αλλαγές, μόνο με προσθήκες. Τώρα πολιτική στήριξη παρείχε ο μακαρίτης Γιάννης Κεφαλογιάννης και οικονομική τα Ευρωπαϊκά Προγράμματα. Το τεράστιο έργο της εξυγίανσης της Παλιάς Πόλης, η ύδρευση από την περιοχή Αργυρούπολη – Κουρνά, το διυλιστήριο, τα σφαγεία, η αντιπλημμυρική προστασία της πόλης, οι δύο βιολογικοί, η διαμόρφωση του παραλιακού μετώπου της πόλης, ο ΧΥΤΑ, η αναστήλωση των κρινών, η σύγχρονη διαμόρφωση της Λεωφόρου Κουντουριώτη και της οδού Μοάτσου, το Κέντρο Εικαστικών και πολλά άλλα που δεν θυμάμαι αυτή τη στιγμή».
Πόσο βοήθησε το έργο σας ως δήμαρχο Ρεθύμνου η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση και πόσο βοηθήθηκε το Ρέθυμνο;
«Χωρίς την Ευρωπαϊκή Χρηματοδότηση, θα ήταν απολύτως αδύνατο να εκτελεστούν τα έργα που εκτελέστηκαν, ίσως πενήντα χρόνια δεν θα ήταν αρκετά. Όσο για το πόσο βοηθήθηκε απ’ αυτά το Ρέθυμνο, πρέπει να πως ότι χωρίς τα Ευρωπαϊκά προγράμματα θα ακολουθούσε τη γνωστή μοίρα του, της καθυστέρησης, όταν οι άλλες πρωτεύουσες των νομών της Κρήτης, θα προόδευαν και θα προχωρούσαν μπροστά».
Πιστεύετε ότι σήμερα στο δήμο Ρεθύμνου γίνεται σωστή αξιοποίηση των προγραμμάτων ΕΣΠΑ;
«Ναι, το πιστεύω. Ο δήμος φέρνει πιστώσεις στο Ρέθυμνο και εκτελεί έργα και γενικότερα διαχειρίζεται επιτυχώς περιστάσεις, όχι πάντα εύκολες».
Ποια θεωρείτε τα μεγαλύτερα ή τα χρησιμότερα έργα που αφήσατε στο Ρέθυμνο ως παρακαταθήκη τα οποία χρηματοδοτήθηκαν από ευρωπαϊκούς πόρους;
«Το Πανεπιστήμιο, η Παλιά Πόλη με τα μνημεία της, ο τουρισμός, η ύδρευση από την Αργυρούπολη, η αποχέτευση με τους δύο βιολογικούς και η αντιπλημμυρική προστασία, εκτιμώ ότι είναι τα βασικά έργα που άλλαξαν τη λειτουργικότητα και την οικονομία του Ρεθύμνου. Σε αυτά προστέθηκαν αναρίθμητα μικρότερα, απαραίτητα όμως για τη συνολική αναβάθμιση της πόλης».
Θεωρείτε ότι υπάρχει κάτι σημαντικό που θα μπορούσε να γίνει μέσω ΕΣΠΑ στο δήμο Ρεθύμνου και μέχρι στιγμής δεν έχει γίνει;
«Ο Μεσογειακός κυκλώνας που μας ήρθε προχθές και ρήμαξε πόλεις και περιοχές, πρέπει να πω ότι με τρόμαξε, μήπως αποτελεί προανάκρουσμα τυφώνων της Καραϊβικής. Νομίζω ότι τώρα πρέπει καλού -κακού να ενισχυθεί το αντιπλημμυρικό σύστημα της πόλης και να επεκταθεί ανατολικά, ώστε να καλύψει και τα αντίστοιχα προάστια».
Αν θα μπορούσατε να γυρίσετε πίσω το χρόνο, ποια από τα έργα που χρηματοδοτήθηκαν με ευρωπαϊκά κονδύλια θα αλλάζατε και γιατί;
«Δεν θα άλλαζα κανένα, γιατί όλα τα έργα που εκτελέστηκαν έχουν ενσωματωθεί επιτυχώς στη λειτουργία της πόλης και αποδίδουν θετικούς καρπούς. Θα πρότεινα όμως πολλά ακόμα, όσα εκτιμούσα ότι υπάρχει δυνατότητα να χρηματοδοτηθούν. Προσθέτω κι εγώ ένα ερώτημα: Ποιο υπήρξε το συνολικό αποτέλεσμα των έργων που αναφέρθηκαν ή δεν αναφέρθηκαν παραπάνω;
Το Ρέθυμνο έκανε ένα τεράστιο άλμα από το βαθύ παρελθόν στο παρόν και στο μέλλον. Έπαψε να βασίζει την οικονομία του στην πρωτογενή παραγωγή, επεξεργασία και εμπορία γεωργοκτηνοτροφικών προϊόντων και στράφηκε στην τριτογενή με βάση το Πανεπιστήμιο και τον τουρισμό και κοινό πεδίο την Παλιά Πόλη. Η στροφή αυτή είχε ως κύρια αποτελέσματα τα εξής:
α) το κατά κεφαλής ετήσιο εισόδημα των κατοίκων όταν παρέλαβα το Ρέθυμνο ήταν 424 δολάρια, όταν το συνολικό της Ελλάδας ήταν 840, και όταν το άφησα (2006) είχε φτάσει τις 16830 ευρώ, σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ.
β) Ο πληθυσμός του Ρεθύμνου ήταν 14500 κάτοικοι και όταν έληξε η δημαρχία μου είχε φτάσει τις 40000.
Εύχομαι το Ρέθυμνο να συνεχίζει πάντοτε την ανοδική πορεία του για το καλό του ανθρώπινου πληρώματός του».
