Τον Φώτιο και τον Ανίκητο τους συνέδεε στενός συγγενικός δεσμός. Ο πρώτος ήταν ανεψιός του δεύτερου. Και οι δύο έζησαν και έδρασαν στη Νικομήδεια της Βιθυνίας. Κι’ όταν ο Διοκλητιανός (284-305), Ρωμαίος αυτοκράτορας θέλησε να αρχίσει σκληρό διωγμό (303-305) κατά των Χριστιανών, μίλησε μπροστά στη Σύγκλητο με τους πιο υβριστικούς λόγους εναντίον τους. Εκεί ήταν παρών και ο Ανίκητος, που όταν άκουσε τα λόγια του Διοκλητιανού, όχι μόνο δεν φοβήθηκε, αλλά σηκώθηκε με θάρρος, δήλωσε ότι είναι Χριστιανός και είπε: «Πλανάσαι βασιλιά, αν νομίζεις ότι με τα μέτρα κατά των Χριστιανών θα πετύχεις τους ασεβείς σκοπούς σου. Μάθε ότι οι χριστιανοί αποτελούν την υγιέστερη μερίδα της αυτοκρατορίας, και δεν θα ήταν ανόητοι και αναίσθητοι, αν πίστευαν στα είδωλα! Γι’ αυτό, όποια μέτρα και αν πάρεις εναντίον τους, στο τέλος ζημιωμένος θα είσαι εσύ, ενώ αυτοί ένδοξοι μάρτυρες». Ο Διοκλητιανός, προσβεβλημένος από την παρατήρηση του Ανίκητου, διέταξε και τον έριξαν τροφή σε λιοντάρι. Αλλά το λιοντάρι σταμάτησε την άγρια ορμή του και ημέρεψε σαν πρόβατο! Τότε έγινε μεγάλος σεισμός και συνετρίβησαν πολλά ειδωλολατρικά αγάλματα. Κατόπιν τον έβαλαν σε τροχό με αναμμένη φωτιά από κάτω. Αλλά ω του θαύματος ο τροχός σταμάτησε και η φωτιά έσβησε! Τότε έτρεξε και τον αγκάλιασε ο ανεψιός του Φώτιος. Μόλις είδαν αυτό οι ειδωλολάτρες, έδεσαν και τους δυο μέσα στο λεγόμενο λουτρό του Αντωνίου. Και αφού υπερθέρμαναν το νερό, παρέδωσαν και οι δύο ένδοξα το πνεύμα τους.
Ο ναός τους, νοτιοανατολικά της Αγιάς Μυλοποτάμου, ένας παλαιός μοναστηριακός ναός, από τα πιο γνωστά εξωκλήσια, είναι κατάγραφος. Οι τοιχογραφίες του χρονολογούνται στο πρώτο μισό του 14ου αιώνα, με χαράγματα του 1456. Η καλύτερα διατηρημένη τοιχογραφία είναι αυτή που δείχνει τον Μελισμό, μικρή μορφή του Χριστού μέσα στο δισκάριο[1], που ευλογεί με το δεξί χέρι του. Αντικαθιστά τον Άρτον, ο οποίος συμβολίζει το σώμα του Χριστού. Το θείο βρέφος είναι σκεπασμένο με κόκκινο κάλυμμα, στολισμένο με μαργαριτάρια. Δεξιά διακρίνεται και το άγιο ποτήριο, σκεπασμένο και αυτό με παρόμοιο κάλυμμα. Τα ερείπια, κοντά στον ναό, ανήκαν, πιθανότατα, σε κελιά του μοναστηριακού συγκροτήματος, το οποίο κατά την παράδοση, ανήκε στους Αγιοταφίτες και υπαγόταν, ως μετόχι, στη Μονή του Δεσπότη Χριστού, νότια του χωριού Μουρτζανά. Οι περιουσίες και των δυο Μοναστηριών, σήμερα έχουν περιέλθει στους κατοίκους της Αγιάς και των Μουρτζάνων.
[1]Ανάλογη εικονογράφηση σώζεται στο ναό του Αγίου Στεφάνου, έξω από το Καστρί, στη θέση Κούκουμος το 1391, και στο ναό Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου, στην Αξό, το 1400, με πλαστικότερη απόδοση και ρεαλιστική απεικόνιση.
