Μία φωτογραφία πιθανότατα του 1963 μεταξύ των οποίων απεικονίζεται ο Μανώλης Γλέζος ήταν η αφορμή για να έρθουμε σε επικοινωνία με τον Ρεθεμνιώτη, που δούλευε τότε ως φωτογράφος, Δημήτρη Μυτιληνιό και τον καλό του φίλο Κώστα Τσιμπίδη, οι οποίοι μας αφηγήθηκαν τα γεγονότα που τους «σημάδεψαν» από το 1958 έως το 1974. Όπως οι ίδιοι είπαν «τα χρόνια αυτά μπορεί να ήταν δύσκολα, αλλά τότε δεν υπήρχε το οικονομικό στρες που υπάρχει στις μέρες μας». Μίλησαν στο «Ρ» για θέματα όπως την ΕΔΑ, τον Μανώλη Γλέζο, τη Νεολαία Λαμπράκη, τη Χούντα και το Δημοψήφισμα της 29ης Σεπτεμβρίου 1968.
Ο 74χρονος σήμερα Δημήτρης Μυτιληνιός, κάτοικος Πλατανιά και πατέρας τεσσάρων κοριτσιών, έχει πολλά να θυμάται από τη ζωή του εκείνα τα δύσκολα χρόνια στον Πλατανιά. Τα όσα έζησε έχουν «χαραχτεί» στη μνήμη του και τα μοιράστηκε μαζί μας, αφηγούμενος τη δική του ιστορία.
«Αυτό που θυμάμαι χαρακτηριστικά από εκείνη την εποχή είναι ότι στον Πλατανιά υπήρχε μεγάλη φοβία, γιατί είχαμε αστυνομοκρατία. Επιπλέον, ο Πλατανιάς ήταν γεμάτος πρόσφυγες, οι οποίοι ήταν μειονότητα, και ταυτόχρονα είχε πολλούς δεξιούς και βασιλόφρονες. Ήταν πολύ δύσκολο κάποιος πρόσφυγας να παντρευτεί Κρητικιά, εκτός αν είχε χρήματα, όπως και εάν ένας Κρητικός ήθελε προσφυγοπούλα, οι γύρω του δεν τον αφήναν να την πάρει και αντιδρούσαν», δήλωσε ο κ. Δημήτρης.
Στη συνέχεια, αφηγήθηκε μία ιστορία της ζωής του, η οποία είναι χαρακτηριστική του πώς ήταν η κατάσταση τότε: «Ο πατέρας μου λεγόταν Ρουσσάκης και δούλευε ως δεσμοφύλακας στις φυλακές εδώ. Θυμάμαι μία μέρα του 1958 ότι μου είχε δώσει αγκινάρες και τις είχε βάλει σε μία πλεχτή τσάντα. Τότε δεν είχαμε πλαστικές σακούλες, οι γυναίκες έπλεκαν τις τσάντες με το βελονάκι. Μου έδωσε, λοιπόν, μία τσάντα αγκινάρες και μου είπε να τις πάω στη μάνα μου για να τις ψήσει και να έρθει το βράδυ να φάμε. Πήρα το ποδήλατο μετά τη δουλειά μου, κρατώντας και την τσάντα με τις αγκινάρες, και σε μια ανηφόρα την είχαν στημένη κάποιοι ασφαλίτες. Αυτοί με είδαν ότι ανέβαινα και αναγνώρισαν ποιος είμαι. Επειδή δούλευα στου Μποτόνη, που ήταν κομμουνιστής, προφανώς σκέφτηκαν ότι εκείνος με στέλνει κάπου για να μοιράσω ψηφοδέλτια. Ήρθε, λοιπόν, ένας από τους ασφαλίτες και πήρε την τσάντα μου για να την ψάξει. Όμως, τον γρατζούνισαν οι αγκινάρες και στη συνέχεια, αφού με βλαστήμησε, με ρώτησε γιατί δεν του είπα ότι έχει μέσα αγκινάρες. Και εγώ του απάντησα πως δεν ήξερα ότι θα πιάσει την τσάντα μου. Εκείνος, αγριεμένος, μου είπε να φύγω για να μη μου δώσει καμιά σφαλιάρα. Πιο δίπλα από εμένα, οι ασφαλίτες είχαν σταματήσει έναν χωριάτη και του ξήλωσαν το σαμάρι για να το ψάξουν και να δουν αν είχε μέσα ψηφοδέλτια. Αυτή ήταν η κατάσταση τότε…».
Η φωτογραφία με τον Μανώλη Γλέζο
κ. Δημήτρης: «Η φωτογραφία είναι τραβηγμένη στην οδό Αρκαδίου. Θυμάμαι ότι απολύθηκα από τον στρατό τον Οκτώβριο του 1962 και έκανα τον φωτογράφο μέχρι το καλοκαίρι του 1964. Ο Μανώλης Γλέζος ερχόταν συχνά στο Ρέθυμνο και η φωτογραφία είναι ή τον Οκτώβριο του 1963 ή τον Φεβρουάριο του 1964, όπου είχε έρθει για προεκλογικό αγώνα (εκλογές έγιναν στις 3 Νοεμβρίου 1963 από την υπηρεσιακή κυβέρνηση Σ. Μαυρομιχάλη και στις στις 16 Φεβρουαρίου 1964 που ήταν οι τελευταίες βουλευτικές εκλογές πριν τη Δικτατορία). Πρόεδρος της ΕΔΑ τότε ήταν ο Γιάννης Πασαλίδης και ο Μανώλης Γλέζος είχε έρθει στην “Ευφροσύνη” (σημερινή “Αύρα”). Δεν είχε μαζευτεί πολύς κόσμος και θυμάμαι ότι όλα τα στενά γεμάτα με χωροφύλακες. Και όμως τότε ο κόσμος ξεπερνούσε τον χωροφύλακα και ήταν πιο θαρραλέος. Όταν ήρθε ο Γλέζος αυτό που θυμάμαι ότι είπε ήταν: “Μου είπαν οι συναγωνιστές μου τώρα που θα είμαι ελεύθερος, να αναπνεύσω αέρα ελεύθερο και για εκείνους. Αλλά εγώ πώς γίνεται να αισθανθώ ελευθερία όταν έχω τους ταγματασφαλίτες δίπλα μου;”.
Γενικά, είχε κόσμο όταν είχε έρθει ο Γλέζος αλλά πιο πολλοί ήταν οι χωροφύλακες. Μετά τη συγκέντρωση στην “Ευφροσύνη”, πραγματοποιήθηκε πορεία προς τα κάτω (την Αρκαδίου), όπου είναι τραβηγμένη η φωτογραφία και είναι “κλεισμένος” όλος ο δρόμος από κόσμο. Η πορεία έφτασε μέχρι το λιμάνι και η συμμετοχή του κόσμου στον δρόμο ήταν μεγαλύτερη από την “Ευφροσύνη”, παρά το γεγονός ότι υπήρχαν χωροφύλακες δεξιά και αριστερά σε όλο το μήκος του δρόμου.
Ο Μανώλης Γλέζος θεωρώ ότι είναι το σύμβολο της Αντίστασης στην Ελλάδα και υπάρχει πάρα πολύς κόσμος που τον θαυμάζει μέχρι σήμερα».
Ο επίσης 74χρονος σήμερα Κώστας Τσιμπίδης είναι συνταξιούχος και επί εννιά χρόνια Πρόεδρος της λαϊκής αγοράς Ρεθύμνου. Από μικρός γαλουχήθηκε στην Αριστερά, καθώς οι γονείς του ήταν αριστεροί, με τον πατέρα του να έχει πάρει μέρος στην Εθνική Αντίσταση και τη μητέρα του (καταγωγή από την Μικρά Ασία) να έχει υπάρξει ανταρτομάνα στον Μαρουλά.
Ο κ. Κώστας περιγράφει τη δική του ιστορία…
«Όταν ήμουν 18 χρονών ήθελα να πάω εθελοντής σμηνίτης στην αεροπορία. Έκανα τα χαρτιά μου και μετά από κάποιο χρονικό διάστημα μου τα επέστρεψαν πίσω. Μόλις τα έλαβα, θυμάμαι ότι πήγα στον Λεωνίδα Χατζηδάκη που είχε το πρακτορείο του αθηναϊκού τύπου και του ζήτησα να με γράψει συνδρομητή της εφημερίδας “Η Αυγή”. Από τότε, τέλη του 1958, εντάχθηκα στην ΕΔΑ με Πρόεδρο τον Γιάννη Πασαλίδη. Τότε ο Μανώλης Γλέζος είχε συλληφθεί για τις πολιτικές του πεποιθήσεις και είχε καταδικαστεί σε θάνατο τρεις φορές. Όταν ο Γλέζος ήταν κρατούμενος, ο Κώστας Χιωτάκης, βουλευτής της ΕΔΑ Χανίων, έφερε κάποια δελτάρια στο Ρέθυμνο και μαζεύαμε υπογραφές για τη σωτηρία του Γλέζου. Γι’ αυτό το πράγμα είχαμε συλληφθεί πέντε άτομα. Οι τρεις Περιβολιανοί που είχαν συλληφθεί πήγαν την ίδια μέρα στον Εισαγγελέα, τους άσκησε ποινική δίωξη και αφέθηκαν ελεύθεροι. Οι άλλοι δύο, μεταξύ των οποίων και εγώ, συλληφθήκαμε Παρασκευή, το Σάββατο μας οδήγησαν στον Εισαγγελέα, ο οποίος είχε αναλάβει άλλη υπόθεση, και μας κράτησαν σε ένα κελί της Αστυνομίας μέχρι τη Δευτέρα. Τη Δευτέρα μας πήγαν τελικά στον Εισαγγελέα, ο οποίος μας άσκησε ποινική δίωξη και μας άφησε ελεύθερους. Δεν προλάβαμε, όμως, να επιστρέψουμε στο Ρέθυμνο και ο Εισαγγελέας άσκησε έφεση. Απήλλαξε τους δύο από τους πέντε και έστειλε στο Εφετείο Χανίων τους άλλους τρεις, εμένα και δύο Περιβολιανούς. Το Εφετείο έγινε στις 11 Ιανουαρίου του 1961 και στις 13 Ιανουαρίου παρουσιάστηκα στρατιώτης στο Κέντρο Νεοσυλλέκτων Ηρακλείου στον Καρτερό. Υπηρέτησα στον Καρτερό και μετά στην Ελευθερούπολη Καβάλας, απ’ όπου πήρα το απολυτήριό μου. Στο στρατό ήμουν τουφεκιοφόρος, μπορώ να πω ότι πέρασα πολύ καλά και απολύθηκα τον Οκτώβριο του 1962.
Μετά τον στρατό, οργανώθηκα στην ΕΔΑ. Τα πρώτα γραφεία ήταν στον δρόμο που είναι σήμερα το φαρμακείο του Κούνουπα και εκεί πρωτοοργανώθηκε η “Νεολαία Λαμπράκη” το 1963. Το 1967 τα γραφεία της ΕΔΑ μεταφέρθηκαν στην Αρκαδίου και με το πραξικόπημα έγιναν πολλές συλλήψεις. Εγώ ήμουν τυχερός και τη γλίτωσα, γιατί την ώρα που έγινε το πραξικόπημα ήμουν στο χωράφι με το τρακτέρ και είχα δει να ξεπροβάλουν “καπέλα”. Το σπίτι μου ήταν γεμάτο “Αυγή” και βιβλία, γιατί ήμουν και γραμματέας της “Νεολαίας” και η μάνα μου τα έκαψε όλα. Στη συνέχεια, ήρθαν στο σπίτι μου και με έψαχναν, αλλά είχα πάει στον Ψηλορείτη και έμεινα εκεί για μια εβδομάδα. Τότε επενέβη ο αδερφός μου, πήγε στον Διοικητή της Αστυνομίας και του είπε: “Ο άνθρωπος αυτός είναι δικός μου και μπορώ να στον φέρω εδώ, αλλά θα μου εγγυηθείς ότι θα τον αφήσεις να πάει σπίτι του”. Αφού απέσπασε όσες περισσότερες εγγυήσεις μπορούσε, με ειδοποίησαν και πήγαμε στο γραφείο του Διοικητή και από τότε και μετά δε με ενόχλησε κανένας και έμεινα εδώ μέχρι το 1971. Το 1971 έφυγα και πήγα στην Αθήνα και έζησα από κοντά όλα τα γεγονότα του Πολυτεχνείου γιατί είχα περίπτερο στην Ακαδημίας. Το 1974 νομιμοποιήθηκε το ΚΚΕ, εντάχθηκα σε αυτό και το 1978 γύρισα πίσω».
Δημοψήφισμα 1968
Το Δημοψήφισμα του 1968 διεξήχθη την Κυριακή 29 Σεπτεμβρίου 1968 και το εκλογικό σώμα κλήθηκε να εγκρίνει με «Ναι» ή «Όχι» σχέδιο Συντάγματος το οποίο είχε νωρίτερα δημοσιοποιηθεί. Δικαίωμα ψήφου δεν είχαν οι πολιτικοί κρατούμενοι οι οποίοι είχαν συλληφθεί και εκτοπιστεί από τον Απρίλιο του 1967. Κυρίαρχη στη διαφημιστική εκστρατεία της χούντας ήταν η λέξη «ΝΑΙ», η οποία προωθήθηκε από όλα τα μέσα της εποχής, όπως αφίσες, έντυπο υλικό, ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές εκπομπές και εφημερίδες. Το Δημοψήφισμα έδωσε αποτέλεσμα «υπέρ» με ποσοστό 91,87% και ίσχυσε από τις 15 Νοεμβρίου 1968 και είναι γνωστό ως Σύνταγμα του 1968. Με τη Μεταπολίτευση το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος αυτού καθώς και του 1973 θεωρήθηκαν νόθα και ταπεινωτικά για τον ελληνικό λαό.
Ο κ. Δημήτρης θυμάται…
«Το πρώτο δημοψήφισμα, που έγινε το 1968, πήγα στον Μαρουλά και ψήφισα “όχι”. Θυμάμαι πως στο δρόμο για να ψηφίσω, συνάντησα έναν γέρο που ήταν αριστερός και μου είπε πως βλέπουν τι ψηφίζουμε και για το λόγο αυτό οι άνθρωποι φοβόντουσαν να ψηφίσουν αυτό που ήθελαν πραγματικά. Μπήκα μέσα και ψήφισα “όχι”, επηρεασμένος και από αυτά που μου είχε πει εκείνος ο γέρος. Μόλις ήρθα στον Πλατανέ, με άρπαξε ένας χωροφύλακας και μου είπε “Tι πήγες και έκανες; Ψήφισες όχι;” και του απάντησα πως αν του είπαν να με συλλάβει για αυτό που έκανα, τότε να το κάνει. Εκείνος μου είπε πως δεν του είπαν κάτι τέτοιο, αλλά ότι άλλους περίμεναν να ψηφίσουν “όχι” και άλλοι τελικά ψήφισαν. Μετά το γεγονός αυτό, ο πεθερός μου μου είπε πως με αυτό που έκανα δε θα μπορέσω να βολέψω πουθενά τα παιδιά μου και εγώ του απάντησα πως με τέτοιες συνθήκες τα παιδιά μου όχι μόνο σε Πανεπιστήμιο δε θα μπορέσω να τα στείλω, αλλά ούτε και να τα θρέψω. Εκεί ήθελα, εκεί ψήφισα…».
Μαρία Ιερωνυμάκη
