Με δύο επετειακές εκδηλώσεις, στις 3 Σεπτεμβρίου στον Μαρτυρικό Αβδελλά και στις 5 Σεπτεμβρίου στον Γουρνόλακο του Ψηλορείτη, ο Δήμος Μυλοποτάμου απέδωσε την οφειλόμενη τιμή στους 32 Μυλοποταμίτες που εκτελέστηκαν από τα γερμανικά στρατεύματα Κατοχής το 1943.
Οι φετινές τελετές είχαν ξεχωριστή ιστορική σημασία, καθώς πραγματοποιήθηκαν 83 χρόνια μετά το ναζιστικό έγκλημα και για πρώτη φορά μετά την επίσημη ανακήρυξη του Αβδελλά ως Μαρτυρικού Χωριού και την ένταξή του στο Δίκτυο Μαρτυρικών Πόλεων και Χωριών της Ελλάδας.
Πρώτη επέτειος στον Μαρτυρικό Αβδελλά
Την Πέμπτη 3 Σεπτεμβρίου 2026 πραγματοποιήθηκε στον Αβδελλά η καθιερωμένη εκδήλωση τιμής και μνήμης για τα θύματα των τραγικών γεγονότων του Σεπτεμβρίου του 1943.
Στον Ιερό Ναό Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου τελέστηκε Θεία Λειτουργία και ακολούθησε επιμνημόσυνη δέηση στο Παλαιό Ηρώο των Πεσόντων, παρουσία εκπροσώπων της Αυτοδιοίκησης, των Ενόπλων Δυνάμεων, των Σωμάτων Ασφαλείας, φορέων, μαρτυρικών περιοχών και κατοίκων.
Η φετινή τελετή ήταν η πρώτη μετά την επίσημη ανακήρυξη του Αβδελλά ως Μαρτυρικού Χωριού. Μια αναγνώριση που αποκατέστησε μια μακρόχρονη ιστορική και ηθική εκκρεμότητα απέναντι στους νεκρούς, στις οικογένειές τους και στην τοπική κοινωνία.
Στον χαιρετισμό του, ο Δήμαρχος Μυλοποτάμου, κ. Γεώργιος Κλάδος, υπογράμμισε ότι «ο Αβδελλάς επιτέλους δικαιώθηκε», αποδίδοντας τιμή σε εκείνους που κράτησαν ζωντανές τις μαρτυρίες, συγκέντρωσαν τα ιστορικά τεκμήρια και εργάστηκαν επίμονα για την επίσημη αναγνώριση του χωριού.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην καθοριστική συμβολή του Πολιτιστικού Συλλόγου Αβδελλά, της Προέδρου του, κας Μαρίας Λαμπρινού, καθώς και όλων όσοι υπηρέτησαν με συνέπεια αυτή τη μακρόχρονη προσπάθεια.
Την κεντρική ομιλία εκφώνησε ο Πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου Μινώα Πεδιάδας, κ. Γεώργιος Καλογεράκης. Σε μια καθηλωτική ομιλία, παρουσίασε το ιστορικό των γεγονότων και φώτισε τις πτυχές της ναζιστικής θηριωδίας που σημάδεψε τον Αβδελλά και την ευρύτερη περιοχή του Μυλοποτάμου. Παράλληλα, ανέδειξε τη γνώση του παρελθόντος ως ουσιαστική άμυνα απέναντι στον φασισμό, στον ναζισμό και σε κάθε απόπειρα παραχάραξης της Ιστορίας.
Την εκδήλωση τίμησαν με την παρουσία τους ο Δήμαρχος Βιάννου, κ. Παύλος Μπαριτάκης, ο Ταγματάρχης κ. Δημήτριος Αλεξανδρής, εκ μέρους των Ενόπλων Δυνάμεων, ο κ. Θεοφάνης Καταπόδης, εκ μέρους της Ελληνικής Αστυνομίας, και ο Διοικητής του Πυροσβεστικού Κλιμακίου Περάματος, κ. Εμμανουήλ Παπαδάκης.
Παρέστησαν επίσης ο Πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου Καντάνου-Σελίνου, κ. Μιχαήλ Τομαδάκης, ο Πρόεδρος της Δημοτικής Ενότητας Αγίου Μάμαντος, κ. Στυλιανός Φακιδάρης, ο Πρόεδρος της Δημοτικής Κοινότητας Λιβαδίων, κ. Γεώργιος Βάμβουκας, η Πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Αβδελλών, κα Μαρία Λαμπρινού, ο Πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Σοκαρά, κ. Γεώργιος Καρτσωνάκης, και ο κ. Νικόλαος Μπιμπάκης, εκ μέρους της Ένωσης Θυμάτων Μαρτυρικών Χωριών.
Η παρουσία εκπροσώπων από μαρτυρικές περιοχές της Κρήτης ανέδειξε τους ισχυρούς δεσμούς που ενώνουν τους τόπους οι οποίοι πλήρωσαν βαρύ τίμημα κατά τη διάρκεια της γερμανικής Κατοχής.
Η αναγνώριση του Αβδελλά δεν προσέδωσε αξία στη θυσία· αυτή ήταν και παραμένει αδιαμφισβήτητη. Απέδωσε, όμως, θεσμικά τη δικαιοσύνη που επί δεκαετίες όφειλε η Πολιτεία στους νεκρούς και στις οικογένειές τους. Ταυτόχρονα, σηματοδοτεί την απαρχή μιας μόνιμης ευθύνης για την προστασία των τεκμηρίων, την ανάδειξη των τόπων της θυσίας και τη μετάδοση της ιστορικής γνώσης στις επόμενες γενιές.
Η 83η Επέτειος Τιμής και Μνήμης στον Γουρνόλακο
Το Σάββατο 5 Σεπτεμβρίου 2026 πραγματοποιήθηκε στον Γουρνόλακο, στις βόρειες πλαγιές του Ψηλορείτη, το ετήσιο μνημόσυνο για τους εκτελεσθέντες Μυλοποταμίτες.
Στον Ιερό Ναό Αγίου Πνεύματος τελέστηκε Θεία Λειτουργία από τον πατέρα Ανδρέα Κόκκινο, ενώ την επιμνημόσυνη δέηση τέλεσε ο Πανοσιολογιώτατος Ηγούμενος της Ιεράς Μονής Σωτήρος Χριστού Χαλέπας, πατήρ Πορφύριος.
Στον χαιρετισμό του, ο Δήμαρχος Μυλοποτάμου επισήμανε ότι η παρουσία στον Γουρνόλακο δεν αποτελεί συνήθεια ούτε εκπλήρωση μιας τυπικής υποχρέωσης, αλλά πράξη σεβασμού απέναντι σε ένα γεγονός που σημάδεψε βαθιά τον τόπο.
Όπως τόνισε:
«Οι κατακτητές πίστεψαν ότι με τις εκτελέσεις θα γονάτιζαν τον Μυλοπόταμο. Όμως, η παρουσία όλων μας εδώ, ογδόντα τρία χρόνια αργότερα, αποτελεί την πιο καθαρή απάντηση: απέτυχαν. Γιατί ένας λαός που θυμάται τους νεκρούς του με τα ονόματά τους δεν έχει ηττηθεί και ένας τόπος που διδάσκει την αλήθεια στα παιδιά του δεν υποτάσσεται στη λήθη».
Ο κ. Κλάδος αναφέρθηκε στους 32 ανθρώπους από τον Αβδελλά, τον Άγιο Μάμα, την Κάλυβο, τα Λιβάδια και τους Αβδανίτες, οι οποίοι έχασαν τη ζωή τους στον Γουρνόλακο. Υπενθύμισε ότι πίσω από τον αριθμό βρίσκονται πατέρες, γιοι και αδέλφια, ένας ιερέας και ένας δάσκαλος· άνθρωποι με οικογένειες, εργασία και όνειρα, οι οποίοι δεν έπεσαν σε μάχη, αλλά εκτελέστηκαν εν ψυχρώ.
Κεντρικός ομιλητής της εκδήλωσης ήταν ο κ. Βασίλειος Αποστολάκης, Αξιωματικός της Ελληνικής Αστυνομίας ε.α.
Σε μια εμβριθή και καθηλωτική ομιλία, ο κ. Αποστολάκης παρουσίασε το χρονικό του εγκλήματος, ανατρέχοντας στην Αντίσταση του κρητικού λαού μετά τη Μάχη της Κρήτης, στην κήρυξη του Ψηλορείτη ως απαγορευμένης ζώνης και στις συλλήψεις που προηγήθηκαν των εκτελέσεων της 3ης και 5ης Σεπτεμβρίου 1943.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στον Ιωάννη Νικηφόρο, στον Ιωάννη Λαμπρινό και στον Μιχαήλ Πρινάρη, οι οποίοι επέζησαν των γεγονότων και διατήρησαν ζωντανή τη μαρτυρία τους. Μνημόνευσε ακόμη τη συμβολή του μακαριστού πατέρα Αντωνίου Δημητρίου Κλάδου και του τότε Δημάρχου Κουλούκωνα και μετέπειτα Μυλοποτάμου, Δημητρίου Γεωργίου Κόκκινου, στην ανέγερση του Ιερού Ναού Αγίου Πνεύματος και του Μνημείου με τα ονόματα των εκτελεσθέντων.
«Ο Γουρνόλακος είναι ένα σύμβολο, ένα σημείο αναφοράς, ένας κώδικας ηθικής συμπεριφοράς για τις νεότερες γενιές», υπογράμμισε ο κ. Αποστολάκης.
Το προσκλητήριο των νεκρών απήγγειλε ο κ. Μιχαήλ Μιχελουδάκης, σε μία από τις πλέον συγκινητικές στιγμές της τελετής.
Στην εκδήλωση παρέστησαν ο Βουλευτής Ρεθύμνου του ΠΑΣΟΚ, κ. Εμμανουήλ Χνάρης, ο Αντιπεριφερειάρχης Μεταφορών και Επικοινωνιών της Περιφέρειας Κρήτης, κ. Μιχαήλ Σαρρής, ο Πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου Μυλοποτάμου, κ. Γεώργιος Κιαγιάς, οι Αντιδήμαρχοι κ. Ζαχαρίας Λαδιανός και κ. Αστρινός Νύκταρης, καθώς και ο Ταξίαρχος ε.α. κ. Ανδρέας Κλάδος.
Ακολούθησε η κατάθεση στεφάνων. Εκ μέρους του Ελληνικού Στρατού κατέθεσε στεφάνι ο Διοικητής του 547 Αερομεταφερόμενου Τάγματος Πεζικού, Αντισυνταγματάρχης κ. Γεώργιος Σφηναρόλης. Τη Διεύθυνση Αστυνομίας Ρεθύμνου εκπροσώπησε ο Αστυνομικός Υποδιευθυντής κ. Γεώργιος Μπαλάσης, την Πυροσβεστική Υπηρεσία ο Αρχιπυροσβέστης κ. Αναστάσιος Κλάδος και το Λιμενικό Σώμα ο Υπολιμενάρχης Ρεθύμνου, Πλωτάρχης κ. Αντώνιος Ζαχαριουδάκης.
Εκ μέρους της Ένωσης Αποστράτων Αξιωματικών Στρατού – Παραρτήματος Ρεθύμνου στεφάνι κατέθεσε ο Ταξίαρχος ε.α. κ. Γρηγόριος Αρχοντάκης, ενώ τον Δήμο Ανωγείων εκπροσώπησε ο Πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου, κ. Μιχαήλ Δραμουντάνης.
Στεφάνια κατέθεσαν ακόμη ο Πρόεδρος της Δημοτικής Κοινότητας Λιβαδίων, κ. Γεώργιος Βάμβουκας, ο Πρόεδρος της Δημοτικής Κοινότητας Αγίου Μάμαντος, κ. Στυλιανός Φακιδάρης, η Πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Αβδελλών, κα Μαρία Λαμπρινού, ο Πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Λιβαδίων, κ. Κωνσταντίνος Βάμβουκας, και, εκ μέρους του Πολιτιστικού Συλλόγου Αγίου Μάμαντος, ο κ. Εμμανουήλ Αρχοντάκης.
Ιδιαίτερη συγκίνηση προκάλεσε η κατάθεση στεφάνου από τον κ. Νίκο Πρινάρη στη μνήμη του παππού του, αείμνηστου Μιχαήλ Πρινάρη, τελευταίου επιζώντα των τραγικών γεγονότων του Γουρνόλακου, ο οποίος έφυγε από τη ζωή στις 5 Νοεμβρίου 2024.
Η μαρτυρία του Μιχαήλ Πρινάρη αποτελεί πολύτιμη παρακαταθήκη για τον Μυλοπόταμο και το όνομά του παραμένει άρρηκτα συνδεδεμένο με τον ιστορικό τόπο.
Η τελετή ολοκληρώθηκε με την τήρηση ενός λεπτού σιγής και την ανάκρουση του Εθνικού Ύμνου.
Οι εκδηλώσεις στον Μαρτυρικό Αβδελλά και στον Γουρνόλακο δεν εξαντλούνται στην απόδοση των καθιερωμένων τιμών.Υπενθυμίζουν ότι η ελευθερία κατακτήθηκε με βαρύ τίμημα και ότι η διαφύλαξη της ιστορικής αλήθειας αποτελεί διαρκή ευθύνη.
Αιωνία η μνήμη των 32 εκτελεσθέντων Μυλοποταμιτών.
