Γράφει η Ελένη Χαμογιωργάκη-Μανιατάκη
Εκπαιδευτικός
Είναι λίγες οι φορές που διαβάζοντας κανείς ένα βιβλίο για την τοπική ιστορία δεν καταλήγει να χασμουριέται στη θέα ονομάτων και χρονολογιών.
Είναι λίγες οι φορές που ένα βιβλίο καταφέρνει να ενώσει με ένα διάφανο νήμα τους ανθρώπους μιας πόλης και να τους δώσει την αίσθηση ότι είναι ένα σώμα. Είναι λίγες η φορές που μια πόλη μπορεί μέσα από τις σελίδες ενός βιβλίου να φανεί τόσο συμπαγής και περήφανη. Είναι λίγες οι φορές που ένα βιβλίο σε αφήνει με την αίσθηση ότι είσαι κι εσύ κρίκος αυτής της αλυσίδας που λέγεται Ρέθυμνο χθες και σήμερα Είναι λίγες οι φορές που μια τόσο λεπτομερής καταγραφή γεγονότων, μια τόσο πλούσια συλλογή φωτογραφιών, μια τόσο παραστατική απεικόνιση όψεων και κατόψεων δεν καταλήγει σε εγκυκλοπαιδική καταγραφή αλλά σε κάτι που αναπνέει. Σε κάτι που είναι εκεί για να σου δείξει την πραγματική εικόνα.Το αθόρυβο πέρασμα από το χθες στο σήμερα. Και εσύ δεν επιτρέπεται να μη γνωρίζεις.
Είναι λίγες οι φορές που διαβάζοντας κανείς ένα βιβλίο για την τοπική ιστορία το ξεκινά και δε θέλει να το βάλει κάτω. Ένα από αυτά τα βιβλία είναι και αυτό του Χαρίδημου Παπαδάκη «Τα Χασαπιά του Ρεθύμνου και όχι μόνο».
Μα πως μπορείς, αναρωτιέσαι αφού τελειώσεις την ανάγνωση του βιβλίου, να ζεις σ’ αυτή την πόλη, να διαβαίνεις κάθε μέρα από τους ίδιους δρόμους και να μην ξέρεις τι ζυμώσεις έχουν γίνει. Να μην ξέρεις ποια είναι η ιστορία της πλατείας των 4 Μαρτύρων. Πως χτίστηκε το καμπαναριό της Μητρόπολης. Το Τζαμί Νερατζέ. Ή γιατί το οικόπεδο των 4 Μαρτύρων ήταν και παραμένει οικόπεδο; Κι εκείνος ο πρώτος δημοτικός μας κήπος «με θέα το πέλαγος..» με τα «έρποντα φυτά», τα δέντρα και το συντριβάνι που «ανέβαινες από τις θολωτές σκάλες του πύργου»; Πόσοι γνωρίζουμε το Γκιούλ Μπαξέ, τον ωραίο κήπο, σημερινό Κιουλούμπαση αλλά και όλα τα άλλα μνημεία αυτής της πόλης που σήμερα αδιάφορα διαβάζουμε γι΄ αυτά σε τουριστικούς οδηγούς.
Σίγουρα η πόλη του Ρεθύμνου χρωστά πολλά σε αυτόν τον άνθρωπο που όπως και ο ίδιος λέει ξέθαψε και ανέσυρε μνήμες για να ξαναχτίσει εκτός από όλα τα άλλα και Τα Χασαπιά, την πρώτη κλειστή αγορά της Κρήτης. Ένα οικοδόμημα που βρισκόταν ακριβώς εκεί, στη σημερινή πλατεία των 4 Μαρτύρων. Ίσως να φταίει και το ότι στο «ξαναχτίσιμο των Χασαπιών» όπως ο ίδιος το καταθέτει βοήθησαν τόσοι πολλοί Ρεθεμνιώτες, όλοι με τη ίδια δίψα. Να μην ξεχαστούν τα παλιά. Όλοι με τη ίδια αγάπη για το εγχείρημα, έδωσαν τροφή-την πρώτη ακατέργαστη ύλη- για να τη σμιλέψει η πένα του συγγραφέα.
Είναι απίστευτο το πώς οι εικόνες ξεπηδούν από αυτό το βιβλίο ολοζώντανες, το πώς τα Χασαπιά έρχονται και γίνονται κάτι οικείο, κάτι εντελώς δικό σου και ας μην τα είχες ακούσει ή δει ποτέ. Μετατρέπονται σε κάτι που θα σε ακολουθεί πάντα.
Μα η μαγεία του βιβλίου δεν βρίσκεται στην παράθεση των γεγονότων. Όχι αυτό παρόλο που έχει γίνει με μανιώδη λεπτομέρεια για να μην ξεχαστεί το παραμικρό δεν είναι αυτό που το κάνει συγκινητικά οικείο στο Ρεθεμνιώτη.
Ούτε η μεθοδική έρευνα και οι πηγές.
Είναι η ευαισθησία , η διακριτικότητα με την οποία προσεγγίζονται οι ζωές όλων αυτών των επαγγελματιών που μοιράζονταν από κοινού τη στέγη της κλειστής αγοράς των Χασαπιών. Είναι οι απλοί καθημερινοί άνθρωποι πάνω απ’ όλα που είναι πρωταγωνιστές σ’ αυτό το βιβλίο. Ποταμός από μνήμες όσων δεν ξέχασαν τα Χασαπιά. Είναι αυτός ο μικρόκοσμος που ξαναήρθε πίσω. Είναι εδώ! Και καταλάβαμε ότι όταν ένας άνθρωπος διαθέτει τη θέληση και τη τέχνη του λόγου, ναι μπορεί να ξαναφέρει στη συλλογική μας μνήμη όλους αυτούς που τελικά προϋπήρξαν.. Είναι η πόλη τους και η πόλη σου. Είναι η ίδια πόλη… το Ρέθυμνό ΜΑΣ!!!
Ένα προς ένα τα μαγαζάκια και η κοινή συνύπαρξη ονομαστικά με χάρτες. σχεδιαγράμματα μα και απίστευτες φωτογραφίες που σε βοηθούν να αναγνωρίσεις πρόσωπα και να βρεθείς εκεί. Ένα ταξίδι στο χρόνο.
Δε θα ‘ταν αυτό το βιβλίο ένα εξαιρετικό ανάγνωσμα για τους μικρούς μαθητές της πόλης μας; Πως μπορεί ένα παιδί να αγαπήσει την πόλη του περισσότερο, παρά προσεγγίζοντάς τη με την ίδια αγάπη που την προσέγγισε και η ματιά του συγγραφέα; Προσωπικά θεωρώ ότι είναι ίσως ότι καλύτερο έχει γραφτεί για το Ρέθυμνο μαζί με τα βιβλία της Μαρίας Τσιριμονάκη. Δεν ξέρω γιατί αλλά βρήκα και στα δύο την ίδια αγάπη για τη πόλη αλλά και την κριτική ματιά. Αυτό το βλέμμα που με τρυφερότητα μαλώνει ένα παιδί που δεν θυμήθηκε να προστατεύσει αρκετά όλα αυτά τα πολύτιμα που του εμπιστεύτηκαν.
Είναι ένα βιβλίο που σου δίνει το νήμα να πιαστείς, να συνδέσεις, να καταλάβεις και τελικά να συμπεράνεις ότι τίποτα στη μικρή μας πόλη δεν είναι τυχαίο. Πάνω από όλα, να παρατηρήσεις, το πόσο λίγο οι άνθρωποι και οι νοοτροπίες τους αλλάζουν. Τα Χασαπιά με αυτήν την έννοια δεν είναι απλά ένας τοπικός προσδιορισμός ή ένα κομμάτι νεκρό από την ιστορία της πόλης μας. Είναι κάτι ζωντανό που ζει και αναπνέει στα κύτταρά μας. Κάτι που εξακολουθεί να κινείται όσο οι απόγονοι όλων αυτών των ανθρώπων δραστηριοποιούνται ακόμα και σήμερα στο χώρο της πλατείας. Όσο οι άνθρωποι θυμούνται. Όσο ακόμα θα υπάρχει αυτή η πόλη με τις αντιφάσεις της αλλά και τους υπέροχους ανθρώπους της.
Όχι τελικά τα Χασαπιά δε χάθηκαν στη σκόνη του χρόνου και ο κ. Χαρίδημος Παπαδάκης του Ανδρέα μπορεί να κοιμάται ήσυχος. Αυτό σίγουρα ήταν η καλύτερη σπονδή όχι μόνο στη μνήμη του πατέρα του αλλά και η εξιλέωση μια ολόκληρης πόλης…
Δυστυχώς το βιβλίο έχει εξαντληθεί στα βιβλιοπωλεία, βρίσκεται όμως –για όποιον ενδιαφέρεται- στην Κεντρική μας Βιβλιοθήκη.
