Με ιδιαίτερη συμμετοχή κατοίκων, ανθρώπων με πετροχωριανές ρίζες αλλά και φίλων του χωριού πραγματοποιήθηκε την Κυριακή 13 Σεπτεμβρίου στην πλατεία του Τιμίου Σταυρού στο Πετροχώρι η παρουσίαση του βιβλίου του Δρ. Γιάννη Πατρικαλάκη, με τίτλο «ΠΕΤΡΟΧΩΡΙ ΑΠΟΣΕΤΙ – ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΚΑΙ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥΣ» που εκδόθηκε από τις «Γραφικές Τέχνες Καραγιαννάκη».
Πρόκειται για μια πολυετή ερευνητική προσπάθεια, καθώς ο συγγραφέας εργάστηκε επί τρία χρόνια, αναζητώντας στοιχεία σε αρχεία και ιστορικές πηγές, αλλά και καταγράφοντας μαρτυρίες ανθρώπων του χωριού. Στόχος του ήταν να φωτίσει την πορεία του Πετροχωρίου μέσα στους αιώνες, να αναδείξει τους ανθρώπους, τις οικογένειες, τις γειτονιές και τις εκκλησίες του και να αποτυπώσει τη συνέχεια της ζωής στον ίδιο τόπο από τον Μεσαίωνα μέχρι σήμερα.
Την εκδήλωση τίμησαν με την παρουσία τους και απηύθυναν χαιρετισμό ο Πανοσιολογιότατος Πρωτοσύγκελος Λάμπης Συβρίτου και Σφακίων π. Αθανάσιος, ο Δήμαρχος Αμαρίου Παντελής Μουρτζανός, ο Αντιπεριφερειάρχης Κρήτης Μιχάλης Σαρρής, ο Πρόεδρος της Ομοσπονδίας Σωματείων Επαρχίας Αμαρίου Νικόλαος Κραουνάκης και η πρόεδρος του Συλλόγου Πετροχωριανών Αττικής Ευρυδίκη Ανδρεδάκη.
Χαιρετισμούς απέστειλαν επίσης οι βουλευτές Ρεθύμνου Ιωάννης Κεφαλογιάννης και Μανόλης Χνάρης.Παρόντες ήταν ακόμη ο πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου Αμαρίου Γαλάτιος Μοσχονάς, αντιδήμαρχοι, δημοτικοί σύμβουλοι, εκπρόσωποι φορέων και τοπικών κοινοτήτων.
Τους παρευρισκόμενους καλωσόρισε η πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Πετροχωρίου Άννα Πατεράκη, ενώ τον συντονισμό της εκδήλωσης είχε ο εκπαιδευτικός Παύλος Νικολιδάκης.
Από το Πετροχώρι στο Αποσέτι και ξανά στο Πετροχώρι
Η παρουσίαση του βιβλίου έγινε από τη Διδάκτορα Ιστορίας και πρώην προϊσταμένη των Γενικών Αρχείων του Κράτους στο Ρέθυμνο Ασπασία Παπαδάκη, ενώ στη συνέχεια τον λόγο πήρε ο συγγραφέας Γιάννης Πατρικαλάκης, παρουσιάζοντας βασικά συμπεράσματα της τριετούς έρευνάς του.
Όπως ανέφερε, το ιστορικό ταξίδι ξεκινά ήδη από τον 9ο ή 10ο αιώνα, όταν το αρχικό Πετροχώρι, στην περιοχή Σιδέρου, εγκαταλείφθηκε, σε μια περίοδο που συνδέεται με την καταστροφή της Επισκοπής Συβρίτου και τις επιδρομές των Σαρακηνών. Οι κάτοικοι μετακινήθηκαν λίγες εκατοντάδες μέτρα δυτικότερα και δημιούργησαν τον νέο οικισμό, ο οποίος διατήρησε για αιώνες την ονομασία Αποσέτι, μέχρι το 1931.
Ο χρόνος εξαφάνισε μεγάλο μέρος των υλικών καταλοίπων του παλαιότερου οικισμού, όχι όμως και τη μνήμη του. Η παράδοση για την ύπαρξη του παλιού Πετροχωρίου μεταδόθηκε από γενιά σε γενιά και αποτέλεσε έναν από τους βασικούς άξονες της έρευνας του συγγραφέα.
Στην πορεία των αιώνων, οι εκκλησίες, οι οικογένειες και οι γειτονιές αποτέλεσαν βασικά σημεία αναφοράς για την εξέλιξη του χωριού. Ο παλαιός ναός του Αγίου Πνεύματος, οι Άγιοι Απόστολοι και ο νεότερος ναός του Αγίου Πνεύματος συνδέουν διαφορετικές ιστορικές περιόδους και αποτυπώνουν τη συνέχεια της ζωής στον οικισμό.
Ο συγγραφέας αναφέρθηκε ακόμη στις κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες που διαμορφώθηκαν κατά την Ενετοκρατία και την Οθωμανική περίοδο. Στα τέλη του 16ου αιώνα ο πληθυσμός του χωριού υπολογίζεται περίπου στους 85 κατοίκους, ενώ κατά την Τουρκοκρατία μεταβλήθηκε σημαντικά η εικόνα της ιδιοκτησίας της γης.
Μετά το 1834 παρατηρείται σημαντική πληθυσμιακή αύξηση, με τον πληθυσμό να τετραπλασιάζεται έως το 1881. Παράλληλα, στο χωριό εγκαταστάθηκαν οικογένειες από άλλες περιοχές της Κρήτης.
Η «Εποχή των Μεγάλων Προσδοκιών»
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην περίοδο της Κρητικής Πολιτείας και της Ένωσης με την Ελλάδα, την οποία ο Γιάννης Πατρικαλάκης χαρακτήρισε «Εποχή των Μεγάλων Προσδοκιών».
Την περίοδο αυτή καταγράφονται αγορές γης και κατοικιών από Πετροχωριανούς μετά την αποχώρηση των Μωαμεθανών, ενώ αρκετοί κάτοικοι αναζήτησαν την τύχη τους εκτός Κρήτης. Πετροχωριανοί εγκαταστάθηκαν προσωρινά ή μόνιμα στην Αμερική, την Αφρική, το Κάιρο, την Αντίς Αμπέμπα, την Κένυα, την Ταγκανίκα και το Γιοχάνεσμπουργκ.
Κάποιοι επέστρεψαν στον τόπο τους και επένδυσαν στην αγορά γης, στην ανέγερση κατοικιών, στην εκπαίδευση των παιδιών τους και στην ενίσχυση της τοπικής κοινωνίας. Η παράδοση στην εκπαίδευση, όπως σημείωσε ο συγγραφέας, αποτυπώνεται και στον μεγάλο αριθμό δασκάλων και καθηγητών που προέρχονταν από το χωριό και δίδαξαν σε πολλές περιοχές του Ρεθύμνου.
Ξεχωριστό σημείο της νεότερης ιστορίας αποτέλεσε η ανέγερση του μεγαλοπρεπούς ναού του Αγίου Πνεύματος και του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου στα τέλη του 19ου αιώνα, με τα τεχνικά μέσα της εποχής και την εθελοντική εργασία των περίπου 200 κατοίκων.
Η εικόνα του Πετροχωρίου σήμερα
Σήμερα, σύμφωνα με τον συγγραφέα, το Πετροχώρι παρουσιάζει τρεις διαφορετικές όψεις. Από τη μία βρίσκονται οι πλατείες, οι πλακόστρωτοι δρόμοι, οι νεότερες κατοικίες, οι βρύσες και τα σχολεία. Από την άλλη, υπάρχουν παλιές γειτονιές και κατοικίες του 19ου και 20ού αιώνα που έχουν εγκαταλειφθεί και οι οποίες, όπως υπογράμμισε, χρειάζονται παρεμβάσεις ώστε να καταστούν και πάλι επισκέψιμες και κατοικήσιμες. Ανάμεσα σε όλα αυτά, οι ιστορικοί ναοί εξακολουθούν να υπενθυμίζουν τη μακρά διαδρομή του χωριού.
Κλείνοντας, ο Γιάννης Πατρικαλάκης υπογράμμισε ότι βασικός σκοπός της προσπάθειάς του ήταν να γνωρίσει καλύτερα τον τόπο του, τους ανθρώπους, τις οικογένειες, τους προγόνους, τις εκκλησίες και τις γειτονιές του και να μοιραστεί αυτή τη γνώση με τους συγχωριανούς του.
Όπως ανέφερε, το βιβλίο βασίζεται σε αφηγήσεις, αρχειακό υλικό και ιστορικές πηγές, αλλά καταγράφει παράλληλα και τις σκέψεις και τις υποθέσεις που προέκυψαν κατά τη διάρκεια της έρευνας. Κεντρικό συμπέρασμα αποτελεί η διαχρονική παρουσία του οικισμού στην τοπική ιστορία, μέσα από τις διαδοχικές ονομασίες Πετροχώρι, Αποσέτι και ξανά Πετροχώρι.
Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με σύντομους σχολιασμούς από κατοίκους του Πετροχωρίου και με την παραδοσιακή φιλοξενία που χαρακτηρίζει το χωριό και τους ανθρώπους του, αφήνοντας στους παρευρισκόμενους την αίσθηση ενός ξεχωριστού ταξιδιού στο παρελθόν και σε άγνωστες πτυχές της ιστορίας του τόπου.
