Όπως είναι γνωστό, το 2013 προβλέπεται να πραγματοποιηθούν στις κρητικές πόλεις διάφορες εκδηλώσεις για τη συμπλήρωση 100 χρόνων από την Ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα. Μια από τις εκδηλώσεις που θα γίνουν εδώ, στην πόλη των γραμμάτων, θα άξιζε να αφιερωθεί στη μνήμη του καταγόμενου από την Αξό διακεκριμένου αγωνιστή-γιατρού και συγγραφέα επιστημονικών συγγραμμάτων Αντωνίου Ε. Παπαδάκη. Το γιατί; θα φανεί πιο κάτω:
Να αρχίσομε λέγοντας ότι ο Αντώνιος Ε. Παπαδάκης ήταν απόγονος αγωνιστών. Ο παππούς του (πιθανότατα Ιωάννης) φαίνεται πως αναγκάστηκε να φύγει οικογενειακώς από την Αξό για το Ναύπλιο, περί το τέλος της Επανάστασης του 1821.
Ο πατέρας του Αντωνίου, ο Εμμανουήλ Παπαδάκης έδειξε εκεί μια ασυνήθιστη έφεση στα γράμματα. Αυτό συμπεραίνεται από το γεγονός ότι εργαζόταν ως δάσκαλος, όντας σχεδόν έφηβος.
Όμως ο … νεανίας διδασκαλιστής (κατά την έκφραση του Ψιλάκη) εγκατέλειψε τους μαθητές του και έσπευσε να επιστρέψει στον γενέθλιο τόπο κατά την επανάσταση του 1841, προκειμένου να εκπληρώσει το πατριωτικό του χρέος. Αυτό δεν ήταν ασύνηθες. Το αξιοπρόσεκτο – και, μάλλον, περίεργο - είναι ότι οι μπαρουτοκαπνισμένοι επαναστάτες οπλοφόροι της Αξού αναγνώρισαν ως αρχηγό τους το νεαρό δασκαλάκο που τους είχε έρθει από την Αργολίδα. Και όπως διαβάζομε στην Ιστορία του Ψιλάκη (τ. Δ΄ [ανατύπ.], σ. 2080), ήταν αυτός που τους οδήγησε επιτυχώς σε μάχες, μια από τις οποίες (στο χ. Ξιδάς Πεδιάδας, 23/5/1841) θεωρείται από τις πιο σκληρές και πολύνεκρες εκείνης της επανάστασης.
Την έφεση που είχε στα γράμματα ο νεαρός εκείνος οπλαρχηγός της Αξού φαίνεται ότι την κληροδότησε στους τρεις γιους του: τον Ιωάννη, τον Αντώνιο και τον Μιλτιάδη, αφού και οι τρεις απόκτησαν πανεπιστημιακούς τίτλους*.
Από τους τρεις, πάντως, εκείνος που έγινε περισσότερο γνωστός - και που εδώ χαρακτηρίζεται Υπέρμαχος της Ένωσης - είναι ο Αντώνιος. Παρότι είχε ήδη τη φήμη του πιο δραστήριου μέλους της υπό τον Μάρκο Ρενιέρη Κεντρικής υπέρ των Κρητών Επιτροπής των Αθηνών κατά την επανάσταση του 1878, το όνομά του έγινε πανελληνίως γνωστό το 1879. Κι αυτό εξαιτίας μιας σειράς άρθρων που δημοσίευσε εκείνη τη χρονιά στην εφημερίδα Τηλέγραφος των Αθηνών, κάτω από τον γενικό τίτλο «Αγγλία και Ελλάς». Με τα δημοσιεύματα αποκαλυπτόταν με στοιχεία, για πρώτη ίσως φορά, η υποχθόνια προσπάθεια της αγγλικής πολιτικής να πείσει τους Κρητικούς και όλους τους Έλληνες πως τάχα … η ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα ήταν ασύμφορη για όλους! Τα δημοσιεύματα δεν προκάλεσαν μόνο εντύπωση στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό. Προκάλεσαν και σοβαρό διπλωματικό θέμα ανάμεσα στις Κυβερνήσεις των δύο χωρών. Η αγγλική Κυβέρνηση ζήτησε επίμονα τη δίωξη του αρθρογράφου, όμως ο τότε πρωθυπουργός Κουμουνδούρος δεν ενέδωσε, αναλογιζόμενος, προφανώς, την αντίδραση της κοινής γνώμης, η οποία είχε ταχθεί, φανατικά, υπέρ του (ξεχασμένου από μας) Αντωνίου Ε. Παπαδάκη (βλ. π.χ. Μανώλη Ε. Δετοράκη, Γιατροί αγωνιστές, Ηρ. 1989, σ. 109).
Αντί για επίλογο: Σύμφωνα με όσα διαβάσαμε πρόσφατα στον τοπικό τύπο (11/1/2013), οι εκδηλώσεις που φέτος προγραμματίζονται για τα 100 χρόνια της Ένωσης αποσκοπούν πρωτίστως στην ενημέρωση και στον επηρεασμό των νέων παιδιών … ώστε η νεολαία να γνωρίσει καλύτερα την ιστορία του τόπου μας.
Το ερώτημα είναι: Μήπως θα πρέπει πρώτα οι μεγάλοι να ελέγξομε τις δικές μας γνώσεις στην τοπική ιστορία; Στην προκειμένη περίπτωση, απ’ όσους ρώτησα, κανένας δε γνώριζε τον Υπέρμαχο της Ένωσης Αντώνιο Παπαδάκη. Υποθέτω πως ούτε στην Αξό γνωρίζουν τα όσα προαναφέρθηκαν.
Από την πλευρά μου, οφείλω να ομολογήσω ότι γνώριζα τον Αντώνιο Ε. Παπαδάκη μόνο από το τεράστιο σε όγκο συγγραφικό του έργο**. Προσπαθούσα επί δεκαετίες να καταγράψω τα βιβλία του, αγνοώντας το γεγονός ότι ήταν Ρεθεμνιώτης της διασποράς. Τα δεδομένα δείχνουν ότι οι ίδιοι οι Παπαδάκηδες ποτέ δεν ξέχασαν την ιδιαίτερη πατρίδα τους.
Θέλω να ελπίζω ότι, τελικά, οι εκδηλώσεις που προγραμματίζονται για την επέτειο της Ένωσης θα έχουν την ποιότητα που απαιτεί το ιστορικό γεγονός. Κι ακόμη, ότι θα συντελέσουν ώστε να καλυφθούν μερικά αδικαιολόγητα κενά στις ιστορικές γνώσεις όλων μας.
*Ο Ιωάννης εργάστηκε ως δικηγόρος και ο Μιλτιάδης διέπρεψε ως δικαστικός.
** Γνωστά συγγράμματα Αντων. Ε. Παπαδάκη: α) Εγχειρίδιον Ειδικής Νοσολογίας και Θεραπευτικής (δίτομο, εκδ. 1885 και 1889 , βλ. εικόνα). β) Θεραπευτική των νοσημάτων και δηλητηριάσεων … Εν Αθ. 1895 γ)Υγιεινή διεθνής δημοσία και ιδιωτική … Εν Αθήναις, … 1900 (βλ. σελ. τίτλου). Ενδέχεται να υπήρξαν και άλλα αυτοτελή δημοσιεύματά του που δεν έχουν εντοπιστεί.
