Επιμέλεια: Κατερίνα Βοτζάκη
Απόσπασμα από το βιβλίο του Πάρι Κελαϊδή ''Η ιστορία των Σφακίων και η μυθολογία της''.
Είκοσι περίπου μίλια νότια από τις ακτές των Σφακίων, μέσα στο Λιβυκό Πέλαγος, βρίσκεται το νησάκι Γαύδος.
Είναι το νοτιότερο σημείο της Ελλάδας και της Ευρώπης.
Δόξα μεγάλη είδε στα μέσα της δεύτερης χιλιετίας προ Χριστού, τότε που είχε το όνομα Ωγυγία. Ο Όμηρος με τη μοναδική του
τέχνη, μας περιγράφει τον τόπο και την όμορφη βασιλοπούλα του, τη Νύμφη Καλυψώ, που κράτησε αιχμάλωτο της τον Οδυσσέα για
επτά χρόνια. Επειδή κάποιοι αμφιβάλλουν αν η μετάπειτα Κλαύδη που αναφέρει ο Απόστολος Παύλος, η σημερινή Γαύδος, είναι η αρχαία Ωγυγία του Ομήρου, το βασίλειο της Καλυψούς, είναι καλό να αναφερθούν τα παρακάτω στοιχεία.
Ο ίδιος ο Όμηρος μας βεβαιώνει πως ο Οδυσσέας, όταν ύστερα από είκοσι χρόνια, γύρισε επιτέλους στην πατρίδα του την Ιθάκη, δεν αποκαλύφθηκε αμέσως στη σύζυγο του την Πηνελόπη, θέλοντας να ξεψαχνίσει την πίστη και την τιμιότητα της. Της είπε ότι έτυχε να γνωρίζει τον Οδυσσέα και της αφηγείται τα δικά του βάσανα σαν να πρόκειται για κάποιου άλλου. Της λέει:
''Του άνεμου η μάνιτα τον πέταξε στην Κρήτη
απ' την Τροία καθώς αρμένιζε λοξά 'πο τον Μαλέα
και ήρθε εις την Αμνισό κοντά στης Ειλειθυάς το σπήλιο''....
Κατονομάζει, δηλαδή την αρχαία πόλη της Κρήτης Αμνισό που ήταν τα ναυπηγεία του Μίνωα. Εκεί δίπλα ήταν ο φημισμένος σπήλιος
της Ειλειθυίας, κατοικία Νυμφών και κυρίως της περίφημης Λουκίνης. Είναι φανερό πως τα ονόματα τα έμαθε ο Οδυσσέας στα επτά χρόνια που έμεινε στη Γαύδο, αιχμάλωτος της Καλυψούς.
Το γεγονός ότι Η μετέπειτα Κλαύδη είναι η ιδια η Ωγυγία, το αναφέρει ο ποιητής και λόγιος Καλλίνικος απο την Κυρήνη που έζησε τον 3ο προ Χριστού αιώνα και είχε ασχοληθεί ειδικά με τη μετονομασία των τόπων.
Όπως γράφει στα απομνημονέματα του ο Άγγλος πλοίαρχος Τ. Σπρέιτ, στη Γαύδο βρέθηκε πελώριο άγαλμα νύμφης, το οποίο το μετέφερε ο ίδιος στο Βρετανικό μουσείο.
Η Καλυψώ ήταν κόρη του μυθικού Άτλαντα, ήταν η νύμφη της βαθιάς θάλασσας και αντιπροσώπευε για τους αρχαίους Έλληνες την έννοια της βαθύτητας των υδάτων. Αφού ήταν έτσι λοιπόν τα πράγματα, το βασίλειο της Καλυψούς δεν θα μπορούσαν ποτέ οι αρχαίοι Έλληνες να το φανταστούν σε ανάβαθα νερά, ώστε να ταιριάζει στην Νύμφη των βαθέων υδάτων. Η Γαύδος ήταν ότι έπρεπε αφού το βάθος της θάλασσας ανάμεσα σε αυτή και στα Σφακιά φτάνει στις έξη χιλιάδες μέτρα, ενώ από την νότια πλευρά της, προς την Αφρική, τα νερά είναι ακόμα πιο βαθιά.
Στα νεότερα χρόνια το νησάκι πήρε κατά καιρούς τα διάφορα ονόματα του. Την εποχή της ρωμαικής κυριαρχίας στην Κρήτη μετα το 69 πχ, ονομάστηκε Κλαύδη, για να τιμηθεί ο Ρωμαίος που το διοικούσε Μάρκος Ορβύλιος Κλαύδος. Γι' αυτό την αναφέρει ο Απόστολος Παύλος το 64μχ, αλλά και ο σημερινός χάρτης του στρατού μας,σημειώνει, ''Νήσος Γαύδος ή Κλαύδη''.
Έχει γραφτεί πως τη βυζαντινή περίοδο ήταν ο αυτοκράτορας Λέων ο Σοφός, που την μετονόμασε απο Κλαύδη σε Γαύδο. Κατά μια άλλη άποψη όμως, αυτή η αλλαγή οφείλεται στους Ιταλούς θαλασσοπόρους. Επί Τουρκοκρατίας την έλεγαν Γάντζο. Σήμερα Γαύδο.
