Με αφορμή τον εορτασμό της Ημέρας Εθνικής Μνήμης της Γενοκτονίας των Ελλήνων της Μικράς Ασίας και τις εκδηλώσεις που πραγματοποιήθηκαν την Κυριακή 20 Σεπτεμβρίου 2026, στεκόμαστε με σεβασμό μπροστά στη μνήμη των προγόνων μας, των ανθρώπων που χάθηκαν, ξεριζώθηκαν ή αναγκάστηκαν να χωρίσουν τη ζωή τους στα δύο: σε όσα άφησαν πίσω και σε όσα κλήθηκαν να ξαναχτίσουν από την αρχή.
Στεκόμαστε απέναντι σε έναν πόνο που δεν ανήκει μόνο στο παρελθόν, αλλά εξακολουθεί να υπάρχει στις σιωπές, στις ιστορίες που ειπώθηκαν χαμηλόφωνα και στις μνήμες που μεταφέρθηκαν από γενιά σε γενιά. Πάνω απ’ όλα, τιμούμε τις οικογένειες που βίωσαν την απώλεια όχι ως μια μεμονωμένη στιγμή, αλλά ως μια νέα πραγματικότητα, την οποία αντιμετώπισαν με θάρρος, αντοχή και αξιοπρέπεια.
Στο πλαίσιο των εκδηλώσεων μνήμης, τελέστηκε την Κυριακή 20 Σεπτεμβρίου, στον Ιερό Ναό των Τεσσάρων Μαρτύρων, Αρχιερατική Θεία Λειτουργία, προεξάρχοντος του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτη Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου κ. Προδρόμου. Τον Πανηγυρικό της Ημέρας εκφώνησε ο Πρόεδρος του Συλλόγου Ρεθυμνίων Μικρασιατών κ. Παρασκευάς Συριανόγλου.
Με την ευκαιρία της ημέρας, διανεμήθηκε στους παρευρισκομένους ο συλλογικός τόμος «Από τη Μικρά Ασία στο Ρέθεμνος», μια έκδοση που πραγματοποιήθηκε το 2022 με τη συνεργασία της Περιφέρειας Κρήτης και του πολιτιστικού φορέα «Μουσικός Καρπός».
Ο Περιφερειάρχης Κρήτης κ. Σταύρος Αρναουτάκης, με αφορμή την έκδοση του συλλογικού τόμου, είχε επισημάνει:
«Η Μικρασιατική Καταστροφή προκάλεσε τεράστιο κόστος σε ανθρώπινες ζωές, σηματοδότησε όμως και το συγκλονιστικό γεγονός της οριστικής απώλειας εθνικών εδαφών, στα οποία ήκμασε ο Ελληνισμός για χιλιετίες.
Ύστερα και από την ανακήρυξη από την Περιφέρεια Κρήτης του 2022 ως Έτους Μικρασιατικού Ελληνισμού, τιμούμε τη μνήμη των χιλιάδων θυμάτων, αλλά και των προσφύγων, που βασανισμένοι κατόρθωσαν αρχικά να επιβιώσουν και στη συνέχεια να προκόψουν, συμβάλλοντας καθοριστικά στην πρόοδο του τόπου μας και στη διαμόρφωση της εθνικής μας ταυτότητας».
Στην ίδια έκδοση, η Αντιπεριφερειάρχης Περιφερειακής Ενότητας Ρεθύμνης κ. Μαρία Λιονή είχε αναφέρει:
«Οι πρόσφυγες που ξεριζώθηκαν από την Ιωνική γη, τον Πόντο, την Πισιδία, την Καππαδοκία, τη Θράκη και άλλες περιοχές θα φτάσουν, έχοντας χάσει τα πάντα, στη φτωχή Ελλάδα για να συνεχίσουν τη ζωή τους. Έχουν γραφτεί πολλά για την τραγική αυτή χρονιά. Όσα όμως και να γραφούν, δε θα είναι ποτέ αρκετά για να αποτυπώσουν με ακρίβεια τα αποτρόπαια γεγονότα και τις φρικαλεότητες που αντιμετώπισε ο Ελληνισμός της Μικράς Ασίας».
Η ιστορική και συλλογική μνήμη, σε αντίθεση με την ατομική μνήμη που αναπόφευκτα εξασθενεί με το πέρασμα του χρόνου, μπορεί να διατηρείται ζωντανή και να μεταδίδεται από γενιά σε γενιά. Είναι ανεκτίμητη, καθώς διαμορφώνει ταυτότητες, συνδέει τις γενιές και διατηρεί ενεργή την παρουσία του παρελθόντος στο παρόν.
Ως Καλλιτεχνικός Διευθυντής του «Μουσικού Καρπού» και έχοντας αναλάβει την επιμέλεια της έκδοσης, είχα αναφέρει:
«Καταγράφοντας οι ιστορικοί τα γεγονότα και τις συνθήκες που βίωσαν οι Μικρασιάτες μέσα από τον ξεριζωμό, την προσφυγιά, τις δύσκολες συνθήκες της νέας εγκατάστασης, τις προκαταλήψεις, τα νοσταλγικά τοπωνύμια και τα ιδιώματά τους, αλλά και την αξιοθαύμαστη αντοχή τους στις κακουχίες, αναδεικνύουν παράλληλα τη δύναμη με την οποία οι άνθρωποι αυτοί μεταλαμπάδευσαν την ελπίδα, τη δημιουργικότητα και τη χαρά της έκφρασης στους τόπους όπου εγκαταστάθηκαν. Πολύτιμο στοιχείο της πολιτιστικής τους κληρονομιάς υπήρξαν η μουσική και τα τραγούδια των αλησμόνητων πατρίδων, που τραγουδήθηκαν και συνεχίζουν να τραγουδιούνται μέχρι σήμερα».
Οι Μικρασιάτες πρόσφυγες, ένα προσωνύμιο που φέρουμε με υπερηφάνεια όσοι έλκουμε την καταγωγή μας από εκείνους, δεν περιορίστηκαν στο να ξαναχτίσουν τις ζωές τους. Συνέβαλαν ουσιαστικά στη διαμόρφωση και την εξέλιξη των κοινωνιών στις οποίες εγκαταστάθηκαν, αφήνοντας ένα βαθύ και διαχρονικό πολιτισμικό αποτύπωμα στη μουσική, στη γλώσσα, στις παραδόσεις, στην κοινωνική ζωή και, τελικά, στη νεότερη ιστορία του τόπου μας.
Στεκόμαστε σήμερα όχι μόνο για να τιμήσουμε εκείνους που χάθηκαν και εκείνους που ξεριζώθηκαν, αλλά και για να κρατήσουμε ζωντανή τη μνήμη τους. Γιατί η μνήμη δεν είναι μόνο επιστροφή στο παρελθόν, είναι ευθύνη απέναντι στο παρόν και παρακαταθήκη για το μέλλον.
Είναι η υπενθύμιση ότι η ανθρώπινη αξιοπρέπεια δεν είναι προνόμιο, αλλά δικαίωμα. Ότι ο πόνος μπορεί να γίνει μνήμη, η μνήμη δύναμη και η δύναμη ελπίδα.
Για να θυμόμαστε. Για να τιμούμε. Για να μεταδίδουμε στις επόμενες γενιές όσα δεν πρέπει να χαθούν στη σιωπή του χρόνου.
Ο Καλλιτεχνικός Διευθυντής του Μουσικού Καρπού
Αντώνης Μαυράκης
