Του Μανώλη Ζαχαράκη
Οδησσός, 1810. Μερικοί φωτισμένοι πατριώτες ίδρυσαν την πρώτη Ελληνική Θεατρική Σκηνή με επικεφαλής το Σπύρο Δρακούλη. Φτωχά τα μέσα και απρόσφορες οι συνθήκες για να είναι το θέατρο τέλειο. Καμιά γυναίκα δεν προσφερόταν να αναλάβει ρόλο στις αρχαίες τραγωδίες και τις γαλλικές κωμωδίες, που περιλαμβάνονταν στο ρεπερτόριο του θιάσου, και αναγκαστικά τους γυναικείους ρόλους τούς αναλάμβαναν άνδρες. Εκτός αυτού το τσαρικό καθεστώς δεν επέτρεπε την παρουσίαση έργων που ήταν εμπνευσμένα από το φιλελεύθερο πνεύμα, που είχαν δημιουργήσει οι εγκυκλοπαιδιστές στη Δύση. Και πρόθεση των ιδρυτών ήταν να εμπνεύσουν στους ξεριζωμένους Έλληνες έντονο τον πόθο για την ελευθερία. Τα αρχαία δράματα αποτελούσαν απλή υπόμνηση του κλασικού μεγαλείου της μακρινής πατρίδας, δεν ενέπνεαν όμως επαναστατικότητα. Γι’ αυτό, ύστερα από ένα χρόνο, η προσπάθεια εγκαταλείφθηκε. Σκέψη για τη δημιουργία θεάτρου στον ελλαδικό χώρο ήταν αδύνατο να γίνει, καθώς εκεί «όλα τα έσκιαζε η φοβέρα και τα πλάκωνε η σκλαβιά». Ανθρώπινο υλικό για τη στελέχωση θιάσου δεν μπορούσε να βρεθεί, αλλά ούτε και κοινό ικανό να δεχθεί τόσο βαριά πνευματική τροφή.
Βουκουρέστι, 1811. Ένας φλογερός πατριώτης, ο Ν. Ραγκαβής, αναλαμβάνει την πρωτοβουλία για τη σύσταση ελληνικού θεάτρου. Την προσπάθειά του ενθαρρύνει μια πολύ καλλιεργημένη Ελληνίδα, η Δομνίτσα Ραλού, κόρη του ηγεμόνα Καρατζά. Η Ραλού πείθει τον πατέρα της να παραχωρήσει στο Ραγκαβή μια αρκετά μεγάλη αίθουσα στο ανάκτορο Κοτροτσίνη, όπου στήνεται η σκηνή. Επίσης καλείται από την Οδησσό ο πρωτοπόρος Σπύρος Δρακούλης και με δαπάνες της ίδιας στέλνεται στο Παρίσι ο Κωνσταντίνος Αριστίας για να διδαχθεί υποκριτική και σκηνοθεσία. Στο μεταξύ ο θίασος που συγκροτείται περιλαμβάνει και τα πρώτα γυναικεία στελέχη. Η ατμόσφαιρα του Βουκουρεστίου, επηρεασμένη από τα ευρωπαϊκά ρεύματα, ενθαρρύνει τις Ελληνίδες να ξεπεράσουν κάθε ενδοιασμό. Έτσι, πρώτη κάνει την εμφάνισή της επί σκηνής η Κάκη Παπαϊωάννου από τη Θεσσαλονίκη και την ακολουθεί η Μαριόρα Μπογιανέσκου, η οποία δεν είναι Ελληνίδα, αλλά αισθάνεται Ελληνίδα, καθώς έχει πάρει θαυμάσια ελληνική μόρφωση από τα σχολεία που αφθονούν στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες. Επιπλέον, σύμφωνα με τον ερευνητή Σπύρο Καμπίτση, στον ίδιο θίασο λαμβάνουν μέρος τέσσερις ακόμη Ελληνίδες, που αναφέρονται με τα μικρά τους ονόματα, καθώς τα επώνυμά τους αποσιωπούνται για ευνόητους λόγους, η Ζωίτσα, η Ελένη, η Ανδρομάχη και η Ειρήνη. Με τη συμμετοχή των παραπάνω γυναικών, ο θίασος τώρα μπορεί να παρουσιάζει αρτιότερες παραστάσεις, χωρίς να γελοιοποιείται με την ερμηνεία των γυναικείων ρόλων από αρειμάνιους μυστακοφόρους, οι οποίοι κάλυπταν τις τριχωτές επιφάνειες του προσώπου τους με λευκούς επιδέσμους, θέαμα που προκαλούσε την ιλαρότητα του φιλοθεάμονος κοινού, ακόμα κι όταν παίζονταν συγκλονιστικές τραγωδίες.
Βουκουρέστι, 1814. Επιστρέφει από το Παρίσι ο Κωνσταντίνος Αριστίας και με τις πλούσιες εμπειρίες του αναδιοργανώνει το θέατρο του Βουκουρεστίου. Ο ηγεμόνας Αλέξανδρος Σούτσος, που διαδέχεται τον Καρατζά, αναλαμβάνει υπό την προστασία του το θίασο. Τον ενισχύει ηθικά και υλικά και του προσφέρει δυνατότητες να αναπτύξει μεγαλύτερη δραστηριότητα. Το θεατρόφιλο κοινό αυξάνεται και πατά σε πιο στέρεα βάθρα για την εκπλήρωση της αποστολής του. Οι Φιλικοί διαπιστώνουν ότι το θέατρο μπορεί να αποτελέσει σπουδαίο προπαγανδιστικό παράγοντα για την εξυπηρέτηση των σκοπών τους.
Την εποχή εκείνη βρίσκεται σε μεγάλη άνθηση η Ελληνική Ακαδημία «Άγιος Σάββας», στην οποία φοιτούν πολλές εκατοντάδες νέοι του ελληνισμού της διασποράς. Η Ακαδημία γίνεται η μεγάλη δεξαμενή απ’ όπου το ελληνικό θέατρο του Βουκουρεστίου αντλεί θαυμάσια στελέχη. Η ποιότητα του θιάσου βελτιώνεται. Τα αρχαία δράματα και οι γαλλικές κωμωδίες παραμερίζονται και ανεβάζονται τώρα έργα που θρηνούν τη μοίρα της σκλαβωμένης πατρίδας. Το θέατρο του Κοτροτσίνι σείεται κάθε βράδυ από τις ζητωκραυγές των Ελλήνων. Οι ηθοποιοί, άντρες και γυναίκες, αποθεώνονται. Ασυγκράτητοι οι θεατές πηδούν στη σκηνή και σπάζουν τα δεσμά της ηθοποιού που υποδύεται την αλυσοδεμένη Ελλάδα, τη σηκώνουν στα χέρια και την περιφέρουν έξω από το θέατρο.
Πουθενά δεν αναφέρεται ποιοι συγγραφείς έγραψαν τα πατριωτικά θεατρικά έργα, γιατί τηρούσαν ανωνυμία. Κάθε βράδυ, όμως, μόλις πέφτει η αυλαία, τα πλήθη δακρυσμένα ψάλλουν το «Θούριο» του Ρήγα. Δεν αισθάνονται φόβο, γιατί η ηγεμονική προστασία και η φαναριώτικη διπλωματία προσφέρουν ασφαλή κάλυψη. Η Ελληνική Ακαδημία του «Αγίου Σάββα» πρωτοστατεί στις εκδηλώσεις και με τον ενθουσιασμό τους οι σπουδαστές δημιουργούν τον πυρήνα του Ιερού Λόχου, στον οποίο μετέχουν και οι άρρενες ηθοποιοί του θιάσου. Η Φιλική Εταιρεία δε χρειάζεται να κάνει τίποτα άλλο παρά να αξιοποιήσει το ελληνικό θέατρο του Βουκουρεστίου. και το κάνει με επιτυχέστερο τρόπο. Δημιουργεί την ατμόσφαιρα που χρόνια επιδίωκε και οι έμποροι αρχίζουν να χρηματοδοτούν τις προσπάθειές της. Έτσι, όταν ο Υψηλάντης αναλαμβάνει την ηγεσία της Επανάστασης, όλα είναι ώριμα. Στο προσκλητήριό του πρώτοι απαντούν οι σπουδαστές της Ακαδημίας με τη συγκρότηση του Ιερού Λόχου. Είναι αυτοί που έγραψαν με το αίμα τους το έπος του Δραγατσανίου. Ανάμεσα στους νεκρούς της άτυχης μάχης και τρείς ηθοποιοί του ελληνικού θιάσου του Βουκουρεστίου: ο Σπύρος Δρακούλης, ο Κωνσταντίνος Αριστίας και κάποιος με το ψευδώνυμο Ταλμάς. Ο θάνατός τους υπήρξε σπονδή του ελληνικού θεάτρου στο βωμό της ελευθερίας.
