Μετά από 20 χρόνια της ίδιας δημοτικής αρχής, το κυκλοφοριακό και το πρόβλημα της στάθμευσης στο Ρέθυμνο δεν αποτελούν απλώς μια καθημερινή ταλαιπωρία. Αποτελούν ένδειξη ότι ένα μοντέλο που επένδυσε κυρίως σε έργα βιτρίνας, αδυνατεί πλέον να απαντήσει στις πραγματικές ανάγκες των πολιτών.

Γιατί φτάσαμε εδώ; Τρεις λανθασμένες επιλογές

1. Αντιστροφή της λογικής του ΣΒΑΚ: Το Σχέδιο Βιώσιμης Αστικής Κινητικότητας (ΣΒΑΚ) είναι ένα ολιστικό εργαλείο που προβλέπει συγκεκριμένη σειρά: πρώτα εξασφαλίζουμε υποδομές στάθμευσης και δημόσια συγκοινωνία και μετά απελευθερώνουμε χώρο στο κέντρο. Στην πράξη, η απερχόμενη δημοτική αρχή κατάργησε εκατοντάδες θέσεις στάθμευσης στο κέντρο χωρίς να έχει εξασφαλίσει τις εναλλακτικές.

Αυτό οφείλεται σε δύο παράγοντες: α) Είναι ευκολότερο να χρηματοδοτηθεί μια βιοκλιματική ανάπλαση ή ένας ποδηλατόδρομος από ΕΣΠΑ και Πράσινο Ταμείο, παρά η αγορά γης για περιφερειακά πάρκινγκ ή η επιδότηση δημοτικής συγκοινωνίας. β) Οι αναπλάσεις προσφέρουν άμεσο και ορατό αποτέλεσμα, το οποίο συχνά χρησιμοποιείται για επικοινωνιακούς λόγους, ακόμη κι αν λειτουργικά επιβαρύνει την πόλη.

2. Πολεοδομική αδράνεια 80 ετών: Ζωτικές οδικές αρτηρίες του Σχεδίου Πόλης του 1948, όπως η Χατζημιχάλη Γιάνναρη και η επέκταση της Μοάτσου / Κουμουνδούρου, έμειναν ανενεργές. Οι διαδικασίες απαλλοτρίωσης πάγωσαν νομικά, επειδή δεν ολοκληρώθηκαν οι φάκελοι και δεν καταβλήθηκαν οι αποζημιώσεις, στερώντας από την πόλη τις μοναδικές βαλβίδες αποσυμπίεσης.

3. Η λογική του «βλέποντας και κάνοντας»: Ο κεντρικός μονόδρομος λειτουργεί σήμερα ως άτυπο, ανοργάνωτο πάρκινγκ. Η έλλειψη μόνιμης αστυνόμευσης και η μη αξιοποίηση σύγχρονων τεχνολογικών λύσεων αφήνει την πόλη σε καθεστώς ανοχής της παραβατικότητας.

Το Ρέθυμνο, μια πόλη με μεγάλη δυναμική και πρωτοπορία σε ευρωπαϊκά προγράμματα όπως το CIVITAS, κινδυνεύει να εγκλωβιστεί σε μόνιμη κυκλοφοριακή κρίση αν δεν επανέλθουμε στη σωστή ιεράρχηση του ΣΒΑΚ. Η ομάδα του κ. Βλαστού σχεδίασε το ΣΒΑΚ με βάση ένα σαφές χρονοδιάγραμμα βραχυπρόθεσμων, μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων μέτρων. Η αποσπασματική εφαρμογή του οδηγεί σήμερα στην απαξίωση της ίδιας της έννοιας της βιώσιμης κινητικότητας.

Η λύση δεν είναι να σταματήσουν οι αναπλάσεις, αλλά να μπει ένα προσωρινό φρένο σε νέες επεκτάσεις πεζοδρομήσεων, μέχρι να εξασφαλίσουμε περιφερειακές θέσεις στάθμευσης και να λειτουργήσει η συγκοινωνία διασύνδεσης.

Σχέδιο Δράσης 6 Βημάτων για να ξεμπλοκάρουμε το Ρέθυμνο

Βήμα 0: Προϋπόθεση - Επικαιροποίηση της κυκλοφοριακής μελέτης

Πριν από κάθε νέα παρέμβαση, επικαιροποιούμε τη συνολική κυκλοφοριακή μελέτη του Δήμου, με μετρήσεις φόρτου, προσομοιώσεις και διαβούλευση με κατοίκους και επαγγελματίες. Κάθε μέτρο που ακολουθεί θα εντάσσεται σε αυτή τη μελέτη.

Βήμα 1ο: Έξυπνος έλεγχος και μηδενική ανοχή στο διπλοπαρκάρισμα

Η μηδενική ανοχή δεν αφορά μόνο τη ροή των αυτοκινήτων, αλλά και την προστασία του δικαιώματος των ΑμεΑ και των γονέων με καρότσια να κυκλοφορούν με ασφάλεια. Επειδή η φυσική παρουσία της Τροχαίας είναι περιστασιακή και η Δημοτική Αστυνομία βρίσκεται σε φάση στελέχωσης:
- Εγκαθιστούμε σύστημα έξυπνων αισθητήρων και καμερών διαχείρισης στάθμευσης κατά μήκος του κεντρικού μονόδρομου, με πλήρη σήμανση και συμμόρφωση με τον GDPR. Το σύστημα θα ειδοποιεί σε πραγματικό χρόνο τη Δημοτική Αστυνομία για παραβάσεις διπλοπαρκαρίσματος άνω των 3 λεπτών.
- Θεσπίζουμε αυστηρό και ελεγχόμενο ωράριο τροφοδοσίας, αποκλειστικά 06:00 - 08:30, απελευθερώνοντας τον κεντρικό άξονα τις ώρες αιχμής.

Βήμα 2ο: Σύμπραξη με ιδιώτες για άμεσες θέσεις στάθμευσης

Ο Δήμος δεν διαθέτει επαρκή ιδιόκτητη γη εντός του αστικού ιστού. Για τον λόγο αυτό:
- Δημιουργούμε πλαίσιο κινήτρων για ιδιοκτήτες οικοπέδων στην περιφέρεια της πόλης (μείωση δημοτικών τελών, κάλυψη εξόδων διαμόρφωσης και περίφραξης) με αντάλλαγμα τη διάθεσή τους ως προσωρινά, ελεγχόμενα πάρκινγκ.
- Προχωράμε σε μίσθωση πακέτων θέσεων από υφιστάμενα ιδιωτικά πάρκινγκ, με διαφανή διαγωνιστική διαδικασία.

Βήμα 3ο: Προστασία του μόνιμου κατοίκου του κέντρου

Οι άνθρωποι που κρατούν ζωντανό το κέντρο δεν μπορεί να αντιμετωπίζονται ως επισκέπτες στην πόλη τους.
- Θεσπίζουμε «Κάρτα Κατοίκου Κέντρου» με διαφανή κριτήρια εντοπιότητας (μισθωτήριο/Ε1 και λογαριασμός κοινής ωφέλειας).
- Καθιερώνουμε σύστημα προτεραιότητας και μειωμένου κόστους για τους κατόχους της κάρτας στις θέσεις ελεγχόμενης στάθμευσης και σταμισθωμένα ιδιωτικά πάρκινγκ, με προτεραιότητα σε όσους δεν διαθέτουν ιδιωτική θέση.
Στόχος δεν είναι ο αποκλεισμός, αλλά η δίκαιη προτεραιότητα.

Βήμα 4ο: Σύνδεση Park and Ride με mini-buses

Κανένας περιφερειακός χώρος στάθμευσης δεν αποδίδει αν ο οδηγός δεν φτάνει γρήγορα στον προορισμό του.
- Επιδιώκουμε άμεση προγραμματική σύμβαση με το Αστικό ΚΤΕΛ για μίσθωση και δρομολόγηση ηλεκτρικών mini-buses υπό την εποπτεία του Δήμου.
- Καθιερώνουμε πυκνά, κυκλικά δρομολόγια ανά 7-10 λεπτά που θα συνδέουν τους περιφερειακούς χώρους στάθμευσης με την καρδιά της πόλης, καθιστώντας περιττή τη χρήση ΙΧ στο κέντρο.

Βήμα 5ο: Νομικό ξεμπλοκάρισμα των οδών του 1948 και ορθολογική επαναφορά των προτεραιοτήτων του ΣΒΑΚ

Θέτουμε την Τεχνική και Νομική Υπηρεσία του Δήμου σε προτεραιότητα για την άμεση ανασύνταξη των φακέλων των οδών Χατζημιχάλη Γιάνναρη και Μοάτσου / Κουμουνδούρου.
Γνωρίζουμε ότι οι διανοίξεις απαιτούν χρόνο. Μέχρι να ολοκληρωθούν, δίνουμε βάρος στα άμεσα μέτρα (έλεγχος στάθμευσης, ιδιωτικά οικόπεδα, mini-buses) που θα δώσουν ανάσα από τους πρώτους μήνες.
Διεκδικούμε χρηματοδότηση για δίκαιες και γρήγορες αποζημιώσεις μέσω Πράσινου Ταμείου και χρηματοδοτικών εργαλείων αναλογισμού, ώστε να απελευθερωθούν οι δρόμοι-κλειδιά χωρίς πολυετείς δικαστικές καθυστερήσεις.
Δεσμευόμαστε για προσωρινή αναστολή κάθε νέας ανάπλασης που συνεπάγεται στένωση οδού, μέχρι να εξασφαλιστούν οι νέες περιφερειακές θέσεις και να διανοιχθεί τουλάχιστον μία εκ των εκκρεμών οδών.

Χρηματοδότηση - Ανταποδοτικότητα

Το πλάνο χρηματοδότησης εστιάζει σε δύο άξονες:
1. Ανταποδοτικότητα ελεγχόμενης στάθμευσης: Προτείνουμε, με απόφαση Δημοτικού Συμβουλίου, τη δημιουργία Ειδικού Κωδικού για την κινητικότητα, όπου θα κατευθύνεται το μεγαλύτερο μέρος των εσόδων από την ελεγχόμενη στάθμευση και τις παραβάσεις. Στόχος: η αποκλειστική χρηματοδότηση της μίσθωσης θέσεων πάρκινγκ και της λειτουργίας των mini-buses.
2. Αξιοποίηση Πράσινου Ταμείου και ΕΣΠΑ: Διεκδικούμε κονδύλια από τον άξονα «Αστική Αναζωογόνηση» για αισθητήρες, ηλεκτρικά mini-buses και ωρίμανση μελετών για τις οδούς του 1948.

Συνδημότισσες και συνδημότες,
Το κυκλοφοριακό αδιέξοδο του Ρεθύμνου δεν είναι μοιραίο. Είναι αποτέλεσμα επιλογών που μπορούν να διορθωθούν.
Η λύση δεν θα έρθει με ευχολόγια, αλλά με πολιτική βούληση, σχέδιο, διαβούλευση και σύγκρουση με πρακτικές αδράνειας.
Το σχέδιο που σας παρουσιάζω είναι μια δέσμευση ευθύνης, κοστολογημένη και ρεαλιστική. Για να γίνει πράξη, χρειάζεται τη δική σας στήριξη.
Πάμε μαζί να ξεμπλοκάρουμε το Ρέθυμνο. Το χρωστάμε στην πόλη μας, το χρωστάμε στο μέλλον μας.

Γιώργος Ταταράκης
Πολιτικός Μηχανικός ΕΜΠ
Εν δυνάμει, Υποψήφιος Δήμαρχος Ρεθύμνης