Ο Γερμανός περιηγητής F.W.Sieber , που επισκέφτηκε την Κρήτη στα 1817 μας δίδει την πληροφορία, σύμφωνα με την οποία συνάντησε το Δάσκαλο Ιωάννη Λαζαρόπουλο, που «είχε μια βιβλιοθήκη από μερικές εκατοντάδες των πιο εκλεκτών έργων»1. Αυτός ήταν «ο Ιωάννης Μεταξάς Λαζαρόπουλος... ο εξαιρετικός ελληνοδιδάσκαλος που ...στο Ρέθυμνο διδάσκει (περί το 1817) από Αρχαία Ελληνικά μέχρι Τριγωνομετρία.»2.
Ο Ιωάννης Μεταξάς Λαζαρόπουλος λοιπόν στα 1817 ήταν Δάσκαλος, αλλά δεν ήταν ιερωμένος. Διαφορετικά θα το ανέφερε ο Γερμανός περιηγητής. Δε γνωρίζω γιατί, πότε, που κι από ποιο χειροτονήθηκε στον πρώτο βαθμό της Ιεροσύνης, ούτε τ’ όνομα που του δόθηκε. Ούτε και πως, εξελίχτηκε και πότ’ έφτασε στον τρίτο βαθμό και, σαν επίσκοπος πια, έφερε τ’ όνομα Ιωαννίκιος. Όμως «Ενθρονίστηκε Επίσκοπος Ρεθύμνης τον Ιούλιο του 1826. Ο F.W.Sieber, που επισκέφθηκε το νησί το 1817 μας πληροφορεί ότι ο Ιωάννης Λαζαρόπουλος (ήταν) ο μετέπειτα Επίσκοπος Ρεθύμνης Ιωαννίκιος (1826-1838)1.
«…Στο χρόνο απάνω, (Δηλαδή στα 1825) ο επίσκοπος Ρεθύμνης Ιωαννίκιος ξέθαψε τα άγια λείψανα, (εννοεί των Αγίων Τεσσάρων) ώστε, άλλα να φυλαχθούν στον επισκοπικό ναό, άλλα να δοθούν σε μοναστήρια και ναούς κι άλλα να πάρουν απλοί χριστιανοί, κληρικοί και λαϊκοί, τιμώντας τα πρεπόντως και ενδυναμούμενοι στον εμπερίστατο βίο τους.(«Οι Τέσσερις Νεομάρτυρες», Ιστοσελίδα, Ιερά Μητρόπολις Πέτρας και Χερρονήσου, Ενορία Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, Αγ. Νικόλαος Λασιθίου).
Πλην όμως στα 1825 ο Ιωαννίκιος ήταν ακόμη λαϊκός. Ήταν ο κατά κόσμον Ιωάννης Ματαξάς Λαζαρόπουλος. Πως λοιπόν στα 1825 έκαμε «ανακομιδή» και διανομή των λειψάνων των Αγίων Τεσσάρων;…
«Λίγο καιρό μετά από την ενθρόνισή του ως Επισκόπου Ρεθύμνης, και συγκεκριμένα κατά το Δεκέμβρη του 1827 ο Ιωαννίκιος κατέφυγε με ρώσικο πλοίο στην επαναστατημένη Ελλάδα.»1 Γεγονός είναι ότι μετά την εκλογή του Καποδίστρια ως Κυβερνήτη της Ελλάδας 23.4.1827, την «Ιουλιανή Σύμβαση» 24.6/6.7.1827, και τη ναυμαχία στο Ναυαρίνο στις 8/20.10.1827, η Επανάσταση στην Κρήτη αναζωπυρώθηκε από το Φθινόπωρο του έτους αυτού. Οπότε η φυγή του Επισκόπου το Δεκέμβρη του 1827 από το Ρέθεμνος εξηγείται υπό την έννοια της σωτηρίας του. Όμως από την Ιστοσελίδα της ΙΜΡΑ μαθαίνομε ότι:
«H συγχώνευση της Eπισκοπής Aυλοποτάμου με την Eπισκοπή Pεθύμνης είχε αποφασιστεί από τις 24 Nοεμβρίου 1831, επί Oικουμενικού Πατριάρχου Kωνσταντίνου A’ (1830-1834) και μητροπολίτη Kρήτης του από Σητείας Mελετίου Nικολετάκη (1831-1839), συγγενούς του Kαλλινίκου, και έγινε οριστικά το 1838, ύστερα από την προαγωγή του επισκόπου Pεθύμνης Iωαννικίου (1827-1838) σε μητροπολίτη Iωαννίνων, οπότε ο Kαλλίνικος Nικολετάκης έγινε ο πρώτος επίσκοπος (1838-1869) της ενιαίας πια Eπισκοπής Pεθύμνης και Aυλοποτάμου.»4
Η περίπτωση λοιπόν της συγχώνευσης των Επισκοπών δεν έγινε όσο αυτός βρισκόταν κι Αρχιεράτευε στη Ρεθύμνης. Άρα δεν υπήρξε αυτό το γεγονός αιτία της φυγής του από την Κρήτη.
Ωστόσο φαίνεται πως ο Ιωαννίκιος δεν έφυγε από το Ρέθεμνος μοναχός του, αλλά με πολύτιμη παρέα.
«…Ότι, δηλαδή, η τέταρτη κάρα (εννοεί την Κάρα ενός από τους Άγιους Τέσσερις, που λείπει από το Ρέθεμνος) δωρήθηκε, πράγματι, από τον επίσκοπο Ρεθύμνης (Ιωαννίκιο) σε έναν Ρώσο ναυτικό, που τη μετέφερε μεν με τις δέουσες τιμές στην πατρίδα του, τη Ρωσία, αλλά πού, όμως, κατέληξε τελικά, το συναξάρι, δυστυχώς, δεν το αναφέρει και, παρά τις προσπάθειες που έχουν γίνει εκ των υστέρων, δεν κατέστη δυνατόν το θέμα να φωτισθεί επιπλέον, παραμένοντας έτσι και σήμερα η θέση της άγνωστη και γνωστή «τω Θεώ μόνω»3.
«Με το υπ’ αριθ. 46 διάταγμα της 18 Οκτωβρίου 1829 (ο Ιωαννίκιος) διορίστηκε μέλος της επιτροπής, την οποίαν αποτελούσαν οι αρχιερείς Αιγίνης Γεράσιμος, ο Ταλαντίου Νεόφυτος, ο Ρεθύμνης Ιωαννίκιος και ο Κυρήνης Παρθένιος. Σ’ αυτήν ανατέθηκε η σύνταξη θρησκευτικών σχολικών βιβλίων (Ευχολογίου, Σύνοψης και Κατήχησης), με βάση το σχέδιο που είχε εκπονήσει ένας άλλος αξιόλογος εκκλησιαστικός άνδρας και λόγιος της εποχής, ο Βαρθολομαίος Κουτλουμουσιανός.»1
Τον Ιωαννίκιο συναντούμε στη συνέχεια, όπως προκύπτει από πηγές, που παρέθεσα στην πρώτη αναφορά μου σ’ αυτόν, που δημοσιεύτηκε στη «Ρέθεμνος» στο με αρ. φ. 785/17.10.2015, στις 8.1.1830 να συλλειτουργεί και να συμμετέχει στην τελετή των Εγκαινίων του Κεντρικού Ελληνικού Σχολείου στην Αίγινα. Στις 7.8.1830 να προεξάρχει στο μνημόσυνο του Βασιλιά της Βρετανίας στην Αίγινα. Και να κατέχει την 8η θέση στον από 22.10.1831 κατάλογο στέρησης μισθών (απόλυσης) ισάριθμων από αυτούς, που προσέφεραν υπηρεσίες στο εκπαιδευτικό Συγκρότημα του Ορφανοτροφείου της Αίγινας, ένα μήνα μετά τη δολοφονία του Κυβερνήτη.
«Μέχρι το 1838 που έγινε Επίσκοπος Ιωαννίνων κρατούσε τον τίτλο του Επισκόπου Ρεθύμνης, χωρίς να είναι στο Ρέθυμνο. Είναι η χρονιά όπου ο νεομάρτυρας Γεώργιος, σε ηλικία 30 ετών βρήκε μαρτυρικό θάνατο δια απαγχονισμού στην πόλη των Ιωαννίνων. Η αγχόνη είχε στηθεί μπροστά στην τότε πολυσύχναστη πλατεία των Ιωαννίνων, «Κουρμανιό», που βρίσκεται απέναντι από τη μεγάλη πύλη του Κάστρου και η οποία φέρει σήμερα το όνομα του νεομάρτυρα.
Με έκθεση του στον Οικουμενικό Πατριάρχη στις αρχές του 1839 "επι τη βάσει εκθέσεως του απο Ρεθύμνης Μητροπολίτου Ιωαννίνων Ιωαννικίου υπογεγραμμένης και υπο του πρώην Βελλάς Λεοντίου, του Περιστεράς Σεραφείμ και άλλων πολλών κληρικών και λαϊκών, βεβαιωσάντων την τέλεσιν θαυμάτων εν τω τάφω του Νεομάρτυρος", ο Οικουμενικός Πατριάρχης Γρηγόριος ο Στ' απεφάσισε με Πατριαρχική και Συνοδική Πράξη, που εκδόθηκε στις 19 Σεπτεμβρίου 1839, όπως "...ο υπερ Χριστού πανδήμως το μαρτύριον αναδεξάμενος Γεώργιος ο Νεομάρτυς , γνωρίζεται τουντεύθεν παρά πάσης της Ορθοδόξου Ανατολικής Εκκλησίας, αληθής μάρτυς του Χριστού, συναριθμούμενος τη χορεία των πιστών, τελουμένης κανονικώς της μνήμης αυτού κατά την 17η Ιανουαρίου.»1
«Την 19η Σεπτεμβρίου 1839 συνεκλήθη Σύνοδος από τον τότε Πατριάρχη Γρηγόριο τον Στ΄, η οποία ανέδειξε τον Γεώργιο ως Νεομάρτυρα ο υπέρ Χριστού πανδήμως το μαρτύριον αναδεξάμενος Γεώργιος Νεομάρτυς, γνωρίζηται τουντεύθεν παρά πάσης της Ορθοδόξου Ανατολικής Εκκλησίας, αληθής μάρτυς του Χριστού, συναριθμούμενος τη χορεία των πιστών, τελουμένης κακονικός της μνήμης αυτού κατά την 17ην Ιανουαρίου.
Υποσημείωση 41: «…Την εισήγηση συνυπογράφουν ως μάρτυρες , εκτός από το μητροπολίτη Ιωαννίνων Ιωαννίκιο τον από Ρεθύμνης, ο πρώην Βελλάς Λεόντιος, ο Περιστεράς Σεραφείμ, και πολλοί άλλοι κληρικοί και λαϊκοί, βλ. Ν. Τωμαδάκη, «Ο Κρης μητροπολίτης Ιωαννίνων Ιωαννίκιος ο από Ρεθύμνης (1838-1840) και η καθιέρωσις του Νεομάρτυρος Γεωργίου Ιωαννίνων (1839)», Ηπειρωτικό Ημερολόγιο 8, (1986) 7-16»5.
Ο «Ιωαννίκιος ο Κρης (1838-1840)», κατέχει την 45η θέση στον επισκοπικό κατάλογο της Ι.Μ. Ιωαννίνων.
- Kapodistrias.info: «Ιωαννίκιος Ρεθύμνης».
- Χάρης Στρατιδάκης: «Δασκάλες που σημάδεψαν την ιστορία του Ρεθύμνου», Εφ. Ρέθυμνο, 17.3.2015.
- Εύας Λαδιά: «Η βιβλιοπαρουσίαση για τους Αγίους Τέσσερις Μάρτυρες», ομιλία Κ.Η. Παπαδάκη, Ρεθ. Νέα, 1.9.2015.
- Ι. Μ. Ρ.Α.: «Τουρκοκρατία (1646-1898).
- (Πέτρος Κ. Σαμσάρης, «Η Εικονογραφία του Αγίου Γεωργίου του Νέου (ή Φουστανελά)…», Σέρρες, 2013, σελ. 941).
ΜΑΡΙΝΟΣ ΓΑΛΑΝΑΚΗΣ
Γράφηκε 30.1.2016
