ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ
www.ret-anadromes.blogspot.com
Σημείωση: Όλως συμπτωματικά αυτή η 4η συνέχεια τής Λαμπηνής, του 26ου, κατά σειράν, χωριού- από τα 39 χωριά τής επαρχίας Αγίου Βασιλείου- που με αλφαβητική σειρά επί πέντε και περισσότερα έτη δημοσιεύουμε στην παρούσα έγκριτη εφημερίδα τής πόλης μας [μαζί, εννοείται και με άλλη, ενδιάμεσα, αρθρογραφία μας (κριτικές βιβλίων, συναυλιών κ.λπ)], όλως συμπτωματικά, λέγω, η παρούσα 4η συνέχεια συνέπεσε με τον εορτασμό στο χωριό τού μεγάλου αυτού ιστορικού γεγονότος τού Ολοκαυτώματος τής Λαμπηνής, στις 20 Ιανουαρίου, εορτή τού αγίου Ευθυμίου. Οπότε, το παρόν άρθρο μας έρχεται να λειτουργήσει και ως μία επίκαιρη αναφορά στο ιστορικό γεγονός.
- Το ολοκαύτωμα τής Λαμπηνής
Στις 20 Ιανουαρίου τού έτους 1829, ημέρα Κυριακή και εορτή τού οσίου Ευθυμίου τού Μεγάλου, ο μεγαλοπρεπής βυζαντινός ναός τής Παναγίας τού χωριού πυρπολήθηκε την ώρα τής θείας λειτουργίας από τους Τούρκους, μαζί με τους εκκλησιαζόμενους μέσα σε αυτόν χριστιανούς[1]. Μαρμάρινη πλάκα στην είσοδο τού ναού και σχετικό ηρώο στο χωριό μάς υπενθυμίζουν το θλιβερό αυτό πατριωτικό γεγονός.
Στη Λαμπηνή κατοικούσε, τότε, ένας αιμοβόρος γενίτσαρος, ο Αλμπάνης, απόγονος Ενετών φεουδαρχών, που τούρκεψαν για να διατηρήσουν τα προνόμιά τους. Είχε γεννηθεί στη Λαμπηνή σε αρχοντικό που σώζεται μέχρι σήμερα στη θέση Πετραμώνας και ήταν κάτοχος μεγάλης περιουσίας στην ευρύτερη περιοχή, αλλά και σε άλλες περιοχές τού νομού, όπως στο Πέραμα, στην Αγία Τριάδα και στο σημερινό Αλμπάνι Μετόχι.
Ένας γενναίος συγχωριανός του, ο Φουρογιάννης[2], είχε διαφορές μαζί του και, κάποτε, αποπειράθηκε να τον δολοφονήσει, χωρίς, όμως, να καταφέρει να τον σκοτώσει. Ο Αλμπάνης, φημιζόμενος για την αγριότητα και τη θηριωδία του, μετά από αυτό, ορκίστηκε εκδίκηση. Στην πραγματικότητα, όμως, το μίσος και η εκδίκηση τού Αλμπάνη λέγεται ότι πήγαζαν από το γεγονός ότι οι χριστιανοί είχαν αρχίσει να εκμεταλλεύονται και να καταστρέφουν την περιουσία του στην Λαμπηνή.
Μάζεψε, λοιπόν, μια χειμωνιάτικη νύκτα, ξημέρωμα Σαββάτου προς Κυριακή, στις 20 Ιανουαρίου 1829[3], τους Τούρκους τής περιοχής του και κύκλωσε την εκκλησία τής Λαμπηνής, την ώρα που οι χωριανοί εκκλησιάζονταν. Μερικοί από αυτούς ήταν οπλισμένοι, γιατί διαρκούσε, ακόμα, η επανάσταση. θέλησαν να αμυνθούν και έκλεισαν την πόρτα τής εκκλησίας. Λέγεται, μάλιστα, ότι πρόβαλλαν και κάποια αντίσταση και ότι σκότωσαν μερικούς Τούρκους.
. ο λοχαγός, δηλαδή, της Χωροφυλακής τού Αγίου Βασιλείου περικύκλωσε την επισκοπική εκκλησία, σε ώρα λειτουργίας και συλλάμβανε όποιον Χριστιανό έβγαινε, αν δεν τού πλήρωνε τους φόρους. Αποτέλεσμα: έπαψαν να εκκλησιάζονται οι κάτοικοι τού χωριού.
- Βυζαντινοί ναοί τού χωριού
Άλλοι βυζαντινοί ναοί του χωριού, εκτός αυτού του κεντρικού τής Παναγίας, είναι του Αγίου Γεωργίου, σε μικρή απόσταση, ανατολικά του χωριού, με αρκετά πλούσιο εικονογραφικό διάκοσμο, που τον χαρακτηρίζει η εκφραστικότητα των εικονιζόμενων μορφών και του αγίου Ιωάννη του Προδρόμου, μέσα στο χωριό, με ίχνη μόνο τοιχογραφιών, στον βόρειο τοίχο τού ναού.
- Οικογένειες τού χωριού
Οι κυριότερες οικογένειες τής Λαμπηνής είναι οι: Απανωμεριτάκηδες[7], Καλλιτσουνάκηδες, Σηφάκηδες, Ρουκουνάκηδες, Τζαγκαράκηδες, Περδικάκηδες, Πενθερουδάκηδες.
- Προϊόντα
Πρόκειται για χωριό μάλλον κτηνοτροφικό, ενώ διαθέτει και αρκετούς ελαιώνες, αμπελώνες και περιβόλια. Σε δημοσίευμα τού 1934[8] σημειώνεται ότι η Λαμπηνή παρήγε περί τις 40 χιλιάδες οκάδες (sic) λάδι, 30 χιλ. κρασί, 20 χιλ. πατάτες, 40 χιλ. δημητριακά (με περιορισμένη σε όλα χρήση λιπασμάτων), εξέτρεφε περί τα 600 γιδοπρόβατα και είχε περί τις 200 μελισσοκυψέλες. Στο χωριό, επίσης, λειτουργούσε και βιοτεχνία σχοινοποιίας (σχοινοπλοκάδικο, κατά το ανωτέρω δημοσίευμα) τού Π. Τζαγκαράκη, που φημιζόταν για την αντοχή, στερεότητα και επεξεργασία των σχοινιών του, ενώ οι κάτοικοι τού χωριού ζητούσαν να επιτραπεί και η καπνοκαλλιέργεια.
- Αρχαιολογικές θέσεις
Στην περιφέρεια τού χωριού βρέθηκαν υπολείμματα ρωμαϊκών κτιρίων[9].
[1] Μιχ. Παπαδάκη, «Το χωριό τής θυσίας», Προμηθεύς Πυρφόρος, 20, 177.
[2]Μιχάλη Μ. Παπαδάκη, ό.π., 179. Πβ. και Αθαν. Απανωμεριτάκη, «Πανηγυρικός λόγος στην επέτειο τού ολοκαυτώματος», εφημ. Ρεθεμνιώτικα Νέα, 21/1/2005 και Νικολ. Π. Καλιτσουνάκη, «Το Ολοκαύτωμα της Λαμπινής» (sic), περιοδ. Ορθόδοξο Μήνυμα, Ι. Μητροπόλεως Λάμπης, Συβρίτου και Σφακίων, τ. 57 (Ιαν.- Φεβρ. 2008), 16-19.
Το όνομα τού χωριού, Λαμπηνή, πρέπει να γράφεται με [η] και όχι με [ι], όπως συνήθως γράφεται (Βλ. Κωστή Ηλ. Παπαδάκη, Τοπωνυμικό τής επαρχίας Αγίου Βασιλείου Ρεθύμνου, τ. Ε΄, στη επτάτομη σειρά των Πρακτικών τού Διεθνούς Επιστημονικού Συνεδρίου για την επαρχία Αγίου Βασιλείου, Ρέθυμνο 2011, σ. 375).
[3] Στη Γεωγραφία του ο Εμμ. Σ. Λαμπρινάκης (Γεωγραφία τής Κρήτης, Ρέθυμνα 1890, 65) παραδίδει ως έτος τού ολοκαυτώματος τής Λαμπηνής το 1827 αντί τού 1829 τού Pashley . Ο Μιχ. Παπαδάκης, που ασχολήθηκε περισσότερο με το ιστορικό γεγονός, θεωρεί ότι ο Λαμπρινάκης έχει λάθος και δέχεται ως ορθότερη την άποψη τού Pashley, που συμπίπτει με Κυριακή ημέρα, δεδομένου ότι η ημερομηνία Κυριακή 20 Ιανουαρίου, ημέρα τού αγίου Ευθυμίου, ως επί της παραδόσεως στερρώς ερειδόμενη, δεν τίθεται υπό αμφισβήτηση (Μιχάλη Μ. Παπαδάκι, «Λαμπηνή το χωριό τής Θυσίας», ό.π, 183).
[4] Rob. Pashley, Travels in Crete, II, London 1837, 120 και Μιχάλη Μ. Παπαδάκη, ό.π., 182. Για την παραπάνω διήγηση τής θυσίας τής Λαμπηνής βλ. και στον Στ. Σπανάκη, Πόλεις και χωριά της Κρήτης, Ηράκλειο, 457-58 και Αθαν. Απανωμεριτάκη, ό.π.
[5] Πρόκειται, ασφαλώς, για το Τέμενος στη γωνία των οδών Κορωναίου και Φεραίου, παρά τη Σωχώρα, που γκρεμίστηκε στους βομβαρδισμούς τού 1941.
[6]Γιάννης Γρυντάκης, «Βεβηλώσεις χριστιανικών Ναών από τους Μουσουλμάνους στο Ρέθυμνο κατά τα έτη 1889- 93», Νέα Χριστιανική Κρήτη, 9 (1993), 67
[7] Το επίθετο Απανωμερίτης, στην Κρήτη, από το οποίο σχηματίσθηκε το επώνυμο Απανωμεριτάκης στη Λαμπηνή, σημαίνει τον προερχόμενο από την ηπειρωτική Ελλάδα. Ο γενάρχης, δηλαδή, της συγκεκριμένης οικογένειας είχε έλθει από πάνω, από την ηπειρωτική Ελλάδα, ίσως τη Στερεά. Από το γεγονός αυτό τού δόθηκε το επίθετο Απανωμερίτης και «επί τω κρητικότερον» Απανωμεριτάκης [πληροφορία Αθαν. Απανωμεριτάκη στον Μ. Παπαδάκη (ό.π., 186, υποσ. 8)].
[8] Αγιοβασιλειώτη, «Λαμπινή» (sic), Κρητική Επιθεώρησις 17/8/1934.
[9] Bulletin de Correspondance Hellenique, Athennes et Paris, 1961, 893.
