Τη δεύτερη μέρα του Πάσχα ήρθαν στο Ρέθυμνο μέλη του Ομίλου Γυναικών της κατεχόμενης περιοχής Κυθρέας* καλοδεχούμενες από τον Συντονιστικό Φορέα Γυναικείων Οργανώσεων Ρεθύμνου στο πλαίσιο της αδελφοποίησης που έγινε στις 19 Οκτώβρη 1993.
Την Τετάρτη το βράδυ στο Ωδείο της παλιάς πόλης «Παντελής Πρεβελάκης» ζωντάνεψαν μπροστά μας διαδρομές μνήμης, διαδρομές ψυχής, διαδρομές καρδιάς, διαδρομές πόνου, διαδρομές αγάπης, διαδρομές ελπίδας, χαραγμένες από τον πεζό και ποιητικό λόγο Κυθρεωτών λογοτεχνών.
Μας περπάτησαν σ’ αυτές επαγγελματίες καλλιτέχνες, παιδιά, κόρες κι γιοι, μανάδες και γιαγιάδες που κατάγονται από την περιοχή της Κυθρέας.
Κι εμείς οι θεατές αφήσαμε τη φαντασία μας να πετάξει και την καρδιά μας να πονέσει! Ήταν ένα εξαιρετικό δρώμενο, παρουσίασης της «Χυτρίων γαίας» διανθισμένο με σύγχρονη μουσική και τραγούδια, καθώς και παραδοσιακά ακούσματα της Κύπρου.
Η εκδήλωση που οργάνωσαν από κοινού με τη συμβολή της Περιφερειακής Ενότητας και του Δήμου Ρεθύμνου είχε θέμα «Αναμνήσεις και μνήμες συμπλέκονται και αναπλάθουν τη συλλογική πορεία του τόπου μας».
Ο Σεβασμιότατος Μητροπολίτης Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου κ. Ευγένιος είπε μεταξύ άλλων στο καλωσόρισμά του: «Καλωσορίζω τ’ αδέρφια μας από την Κύπρο. Η Μεσόγειος δε μας χωρίζει, μας ενώνει και μαζί μ’ αυτήν μας ενώνει ο ορθόδοξος πολιτισμός μας, οι παραδόσεις μας, τα ήθη και έθιμά μας, μας ενώνει και η ιστορία και όλα τα πάθη διαχρονικά που πέρασαν οι δυο μεγαλόνησοί μας. Σας καλωσορίζουμε και σας αισθανόμαστε και δεν είναι σχήμα λόγου, ως δικά μας αδέλφια με τα οποία συμπορευθήκαμε διαχρονικά μέσα στην ιστορία».
Από την πλευρά της η αντιπεριφερειάρχης κα. Μαίρη Λιονή μεταξύ άλλων επισήμανε ότι: «θέλω να πιστεύω ότι γρήγορα θα περάσουν τα πολύ δύσκολα και για την Κύπρο και για την Ελλάδα. Σας οφείλονται θερμά συγχαρητήρια γιατί κρατάτε τη μνήμη αυτή άσβεστη για τις πατρίδες σας και δε θα τις πω χαμένες πατρίδες».
Στο ίδιο πνεύμα ο χαιρετισμός της αντιδημάρχου Πολιτισμού Ρεθύμνου κας. Πέπης Μπιρλιράκη – Μαμαλάκη που τόνισε: «Σκεφτόμαστε με δέος την ιστορία και τη σύγχρονη πραγματικότητά των εδαφών σας και όλων εσάς που είστε εκεί, υποφέρετε και θέλετε να επιστρέψουμε ξανά όλοι εκεί ελεύθερα. Θα θέλαμε να ξέρετε ότι σε κάθε ευκαιρία που μπορούμε να είμαστε μαζί, θα το πράξουμε».
Η καλλιτεχνική διευθύντρια του μουσείου Σύγχρονης Τέχνης Κρήτης κα. Μαρία Μαραγκού, μιλώντας εκ μέρους της μορφωτικής συμβούλου της Κυπριακής Πρεσβείας κας Μαρίας Παναγίδου μετέφερε τους χαιρετισμούς της και πρόσθεσε ότι «Κύπρος και Κρήτη οι αρχές του ελληνισμού στη Μεσόγειο έχουν άρρηκτους ιστορικούς δεσμούς μέχρι σήμερα. Ένα σήμερα δύσκολο και δύστοπο, όπου όλοι μαζί εδώ κι εκεί καλούμαστε να υπερβούμε αυτούς για να μπορέσουμε να ατενίσουμε προς ένα καλύτερο αύριο».
Η Πρόεδρος Συντονιστικού Φορέα Ρεθύμνου κα Γεωργία Γαβρά τόνισε στο καλωσόρισμά της ότι «Οι αδερφές μας του Ομίλου Γυναικών της Κυθρέας που πιστές πάντα στα αισθήματα που έχουν δημιουργηθεί από την αδελφοποίησή μας, ήλθαν από την Κύπρο για να μοιραστούμε και πάλι τους προβληματισμούς μας και τις αγωνίες μας και να μας παρουσιάσουν την πολιτιστική εκδήλωση «Χυτρίων Γαία» μια εκδήλωση αναδρομής με στόχο να κρατηθούν οι μνήμες ζωντανές και αναμμένη η φλόγα του αγώνα για επιστροφή στην κατεχόμενη πατρίδα τους».
Τέλος ιδιαίτερα συγκινημένη από τη θερμή υποδοχή έλαβε το λόγο η πρόεδρος του Ομίλου Γυναικών περιοχής Κυθρέας κα Θεοδώρα Κναή: «Νιώθω βαθύτατα συγκινημένη που βρίσκομαι σήμερα εδώ στο Ρέθυμνο, στον τόπο σας, γιατί νιώθω τον τόπο σας σαν το δικό μου. Όλος ο λόγος ένα σπαραγμός, ένα μοιρολόι για την κατεχόμενη Κυθρέα. Οκτώβρης 1993. Πνιγμένη τότε στον πόνο της προσφυγιάς, της έλλειψης του τόπου μου, του ξεριζώματος, με τα πατρογονικά μας σπίτια κατεδαφισμένα ή κατοικημένα από έποικους με τις εκκλησίες μας απογυμνωμένες από κάθε θρησκευτικό σημάδι, με τους τάφους των γονιών μας ανοιγμένους, τον Κεφαλόβρυσο στεγνό και ερειπωμένο… έπρεπε να πω τον πόνο μου, σε ποιο να μιλήσω για το χαμένο χωριό μου;… έψαχνα για κάποιο άλλο κομμάτι της γης μας, του πλανήτη μας που να έμοιαζε μαζί μας στον πολιτισμό, στην ιστορία, στην ψυχική δύναμη, στην αντοχή…. Και βρήκα αυτό που ζητούσα σε ένα πανέμορφο κομμάτι της Κρήτης, στο Ρέθυμνο, στις γυναίκες του Ρεθύμνου, στις φίλες μου τις Ρεθεμνιώτισσες. Αδελφοποιηθήκαμε μαζί σας στις 19 Οκτώβρη του 1993, γιατί είμαστε ομόαιμοι, ομογάλακτοι, ομόπιστοι, άνθρωποι με την ίδια ιστορία, την ίδια πορεία στο χρόνο, τις ίδιες ρίζες, τα ίδια ήθη και έθιμα, την ίδια φυσιογνωμία, την ίδια γνησιότητα, τον ίδιο αυθορμητισμό, την ίδια αγωνιστικότητα. Νιώθω βαθύτατα συγκινημένη γιατί δίνεται η ευκαιρία σ’ εμάς τις αλύτρωτες γυναίκες της περιοχής Κυθρέας, αλύτρωτες γιατί δε μπορέσαμε να λυτρώσουμε την ψυχή μας από το μίσος για τον Τούρκο κατακτητή του τόπου μας, γιατί δε μπορέσαμε να λυτρώσουμε την ψυχή μας από τον πόνο για τη σκλαβωμένη γη μας, γιαγιάδες, μανάδες και κόρες, να ξεδιπλώσουμε μπροστά σας τον τόπο μας, την περιοχή Κυθρέας, τη Χυτρίων Γαία, ένα τόπο ιερό, ένα τόπο μαρτυρίου και πάθους.
Νιώθω όμως και εξαιρετικά περήφανη γιατί μέσα από τη διαδρομή λόγου και μουσικής που θα παρακολουθήσετε σε λίγο, θα αντικρύσετε το πελώριο έργο των ανθρώπων των γραμμάτων της τέχνης που όλοι κατάγονται από την περιοχή Κυθρέας».
Σ’ ευχαριστούμε εμείς οι Κρητικές αδελφές σας, γι αυτή τη μεγάλη τιμή. Αισθανόμαστε μεγάλη ευθύνη, τιμούμε το συμβόλαιο της αδελφοποίηση που κάναμε μαζί σας, το χρέος σας είναι και δικό μας χρέος, ο αγώνας σας είναι και δικός μας αγώνας.
Οι συντελεστές της εκδήλωσης ήταν όλοι άψογοι και άξιοι συγχαρητηρίων. Η απόδοση των κειμένων, τα τραγούδια, οι προβολές των τοπίων της Κυθρέας, η μουσική και η σύνθεση του Ύμνου στην Κυθρέα, η σκηνική παρουσία, το νανούρισμα, μας άφησαν τις καλύτερες εντυπώσεις. Ιδιαίτερες ευχαριστίες στη σοπράνο με τη μαγευτική φωνή. Παραθέτω το νανούρισμα της γιαγιάς Αγγελικής Ζαχαρία και της Μάγιας Μαρίας Σφάλτου για όσους δε το άκουσαν, χωρίς τη μελωδία, για να θαυμάσετε την Κυπριακή τοπιολαλιά.
Νανούρισμα
Αγιά Μαρίνα της Τζυρκάς που ποτζαμίζεις τα μωρά,
ποτζοίμισ’ το τζιαι τούτο
Μικρό – μικρό διώ σου το, μεγάλο φέρε μου το.
Μεγάλο σαν ψηλό βουνό ίσιο σαν κυπαρρίσι.
Τζιοι κλώνοι του ν’ απλώνονται π’ Ανατολή ως Δύση
Σ’ όλους τους συντελεστές της όμορφης γιορτής προσφέρομε σ’ ένα μπουκέτο αγριολούλουδα φυτεμένη την ελπίδα και την ευχή να ξαναγυρίσουν νικητές στη γη που γεννήθηκαν, στην όμορφη Κυθρέα. Γιατί όπως είπε η Πρόεδρος στην ομιλία της: «Αυτές οι καρδιές, οι καρδιές μας, δε βολεύονται παρά μόνο στο δίκιο».
*Η Κυθρέα είναι κτισμένη επάνω στα ερείπια της αρχαίας πόλης των Χύτρων. Το 1833, ανασκαφές έφεραν στο φως τον αρχαίο ναό της Παφίας Αφροδίτης, ενώ στη θέση Άγιος Δημητριανός ανακαλύφθηκαν τάφοι, αγγεία, επιγραφή. Στην ανατολική πλευρά της Κυθρέας βρέθηκε νεκρόπολη της Νεότερης και Μέσης Χάλκινης εποχής. Κατά την περίοδο των Αραβικών επιδρομών και ύστερα από τις καταστροφές που υπέστησαν οι Χύτροι, άρχισε ν’ αναπτύσσεται σταδιακά η Κυθρέα.
Η Κυθρέα ή Τζυρκά είναι σήμερα Τουρκοκρατούμενη κωμόπολη της Κύπρου και απέχει δεκατρία χιλιόμετρα βορειοανατολικά της Λευκωσίας. α
