Το όνομα Κριμαία προέρχεται από το όνομα της πόλης Κιρίμ, ταταρική λέξη που σημαίνει λόφος. Οι αρχαίοι Έλληνες ονόμαζαν την Κριμαία Ταυρίδα και τους κατοίκους της Ταύρους. Κατά τον Ηρόδοτο ο Ηρακλής όργωσε αυτή τη γη με έναν τεράστιο ταύρο. Δωριείς από την Ηράκλεια και Ίωνες από την Μίλητο ήσαν από τους πρώτους εποίκους στην περιοχή που ονόμασαν Κιμμέριο Βόσπορο.
Στην κρίσιμη εκείνη φάση αποχώρησαν από την Ουκρανία οι γερμανικές δυνάμεις κατοχής και σχεδόν ταυτόχρονα η Τουρκία συνθηκολόγησε με τη Ρωσία και ενώ ο Λένιν ακολούθως την στήριξε όταν ο ελληνικός στρατός κατευθυνόταν στην Άγκυρα το μεγάλο λάθος της Ουκρανίας ήταν καθοριστικό για την τελική έκβαση της μικρασιατικής εκστρατείας. Αμέσως έσπευσαν να πάρουν τη σκυτάλη οι Αγγλογάλλοι, με τη βοήθεια της Αμερικής. Τα πολεμικά τους αγκυροβόλησαν στη Μαύρη Θάλασσα, αλλά μετά από τέσσερα χρόνια σκληρής πολεμικής σύγκρουσης δεν διέθεταν πια τις απαιτούμενες δυνάμεις για να αντιμετωπίσουν τη Ρωσία. Αντίθετα, η κυβέρνηση Λένιν-Τρότσκι είχε επιτύχει, με μεγάλη ταχύτητα και με σύνθημα την «Ενωμένη Ρωσία», την ανασυγκρότηση του στρατού, με3 αποτέλεσμα ο ουκρανός αταμάνος (κυβερνήτης) Πετλιούρα, ο προστατευόμενος των «Δυτικών», να έχει περιέλθει σε απελπιστική κατάσταση.
Εκείνη τη στιγμή η Γαλλία στράφηκε για βοήθεια προς την Ελλάδα. Ο πρωθυπουργός Κλεμανσό απευθύνθηκε στον Βενιζέλο και του ζήτησε τη συμμετοχή του ελληνικού στρατού στη συμμαχική εκστρατεία στην Ουκρανία με αντάλλαγμα την γαλλική υποστήριξη στις ελληνικές διεκδικήσεις. Ο Βενιζέλος δέχτηκε. Γνώριζε, βέβαια, ο έλληνας πρωθυπουργός ότι η εκστρατεία θα αποτύγχανε. Δεν τον ενδιέφερε, όμως, το αποτέλεσμα, αλλά η διπλωματική αξιοποίηση της συμμετοχής. Έγραφε από το Παρίσι στον αντιπρόεδρο Ρέπουλη: «Εύχομαι να μη γίνει τελικώς η εκστρατεία αυτή διότι το έργο εν Ρωσία εμφανίζεται δυσκολώτατον και κινδυνωδέστερον ή όσον αρχικώς υπετέθη. Αλλά η εκδηλωθείσα προθυμία ημών όπως μετάσχωμεν δι’ ενός Σώματος Στρατού μας δίδει ήδη δικαιώματα τινά εις ευμενεστέραν κρίσιν των δικαίων μας».
Ο Βενιζέλος αποφάσισε να διαθέσει για την εκστρατεία στην Ουκρανία το Α’ Σώμα Στρατού, υπό τον υποστράτηγο Κ. Νέδερ, το οποίο μόλις είχε ολοκληρώσει την αποκατάσταση της ελληνικής κυριαρχίας στην ανατολική Μακεδονία. Από την 1η Ιανουαρίου 1919 άρχισε τμηματικά η απόβαση των 23.000 στρατιωτών στα λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας.
Η εκστρατεία στην Ουκρανία είχε άδοξο τέλος, ενώ οι μάχες που έδωσαν οι ελληνικές δυνάμεις – στη Σέρμκα, στην Οδησσό και την Κριμαία μεταξύ άλλων – ήταν περισσότερο μάχες οπισθοφυλακής. Οι απώλειες των ελληνικών δυνάμεων ήταν 400 νεκροί, καθώς και 660 τραυματίες. Ήδη από τον Μάρτιο άρχισε σταδιακά η υποχρέωση των ελληνικών στρατευμάτων, που ολοκληρώθηκε με την επιβίβασή τους σε ελληνικά πλοία με κατεύθυνση τη νέα αποστολή τους, τη Σμύρνη…
Στις 15 Μαΐου του 1919 θα αρχίσει η αποβίβαση στη Σμύρνη. Στις 10.30 πρωινή ώρα της ημέρας της απόβασης, το 2Ο Τάγμα του Ευζωνικού Συντάγματος βάλλεται από τουρκικά πυρά από πολλά σημεία. Η Μεγάλη Ελληνική Τραγωδία έχει μόλις αρχίσει… (Από τις εκδόσεις Πατάκη κυκλοφορούν τα έργα του κ. Γ.Ρωμαίου)
Από τις αρχές του 6ου αιώνα π.Χ. μητρόπολη του Ελληνισμού ήταν η χερσόνησος της Κριμαίας. Στην περιοχή της Γιάλτας συγκεντρώθηκαν οι γηγενείς, οι ελλαδικοί και οι Πόντιοι. Το 1900 κατοικούσαν περί τις 10.000 Έλληνες. Αναφέρεται ότι το όνομα Γιάλτα προέρχεται από το «γιαλός».
Ο ελληνικός πληθυσμός της Κριμαίας ενισχύθηκε, μετά το 1770, με τους πρόσφυγες που εγκατέλειψαν την Πελοπόννησο μετά τα Ορλωφικά και από Πόντιους της Μικράς Ασίας ως και το 1918. Μια περιοχή στα βόρεια της Γιάλτας ονομάστηκε Λιβαδειά, μετά την εγκατάσταση εκεί του θρυλικού Λάμπρου Κατσώνη. Όπως αναφέρει ο διδάκτωρ Σύγχρονης Ιστορίας Βλάσης Αγτζίδης, ο Λάμπρος Κατσώνης είχε αποκτήσει με τσαρική εντολή μεγάλη έκταση γης και είχε κτίσει αρχοντικό. Απαλλοτριώθηκαν από τους Σοβιετικούς και το αρχοντικό έγινε ξενοδοχείο με την επωνυμία «Λιβαδειά», στο οποίο υπογράφηκε το 1945 η ιστορική συμφωνία της Γιάλτας για διανομή του κόσμου μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Τον Δεκέμβριο του 1917 η Ρωσία υπέγραψε με τη Γερμανία ανακωχή και τον επόμενο μήνα άρχισαν, στο Μπρεστ-Λιτόφσκ, διαπραγματεύσεις που οδήγησαν στην υπογραφή της συνθήκης ειρήνης. Μετά την επώδυνη, για τη Ρωσία, συνθήκη – που αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την Ουκρανία, την Εσθονία, τη Λιθουανία και τη Φινλανδία, αλλά και να παραχωρήσει στην Τουρκία τις επαρχίες Καρς, Αρνταχάν και Βατούμ – το ενδιαφέρον των Γερμανών επικεντρώθηκε στην Ουκρανία. Οι γερμανικές δυνάμεις έφθασαν στα όρια της Καυκασίας από τα βόρεια, ενώ οι Τούρκοι προέλασαν από τον Νότο.
Πολεμικές Διηγήσεις
Με την «Λόγχην» στη Μαύρη Θάλασσα
'Ο Ελληνικός στόλος εις τας επιχειρήσεις της Ουκρανίας.- Ένα ταξείδι από τηv πόλι στη Σεβαστούπολι.- Οι ξαφνικές κακοκαιρίες της εαρινής ισημερίας
Εντυπώσεις Έλληνος ναύτη
Στο καφενεδάκι του γέρο-Πέτρου γίνονται οι συζητήσεις κάθε βράδυ. Εκεί μαζεύονται και λένε το τι καθένας είδε στα ταξίδια του, το τι καθένας άκουσε κι' απάντησε. Ο τόπος είναι ναυτικός κι' όλοι μιλούνε για τη θάλασσα. Κρεμασμένη από την οροφή μια λάμπα του παληού καιρού εφώτιζε τα ράφια με τα λίνα πράγματα και τις εικόνες των τοίχων, την πυρπόλησι της Τουρκικής Ναυαρχίδος υπό του Κανάρη και τη ναυμαχία του Ναυαρίνου. Εφώτιζεν ακόμη και τις επιγραφές του γέρο-Πέτρου: «ΑΠΑΓΟΡΕΒΕΤΕ Η ΠΟΛΙΤΗΚΙ!.. ΜΗΛΑΤΑΙ ΜΟΝΑΧΑ ΓΙΑ ΤΑ ΚΑΡΑΒΗΑ !..» Κάτω από τη λάμπα, στο στρογγυλό σιδεροτράπεζο, επτά-οκτώ τριγύρω καθισμένοι συζητούσαν κ' έλεγαν για του Μεγάλου πολέμου τα ναυτικά κατορθώματα. Είπαν για τα υποβρύχια, είπαν για τους τορπιλλισμούς, είπαν για τις νάρκες και στο τέλος έφτασεν η συζήτησι το πως επήγεν η Ελλάδα στη Ρωσσία κατά τα δέκα-εννιά. Κ’ εδώ χωρίστηκαν οι γνώμες τους. Ο γέρο –Νικόλας είχε χάσει το γιό του κατά τις επιχειρήσεις εκείνες στην Ουκρανία και δεν μπορούσε ποτέ να συγχωρήσn την Ελλάδα πού αποφάσισε να στείλn στρατό και στόλο στα μέρη εκείνα. Ο καπετάν-Γιάκωβος πάλι έκρινε τα πράγματα πιο πλατειά κ' είχεν αντίθετη γνώμη. Ο γέρο-Πέτρος καθόταν δίπλα κ' εκείνος και κοίταξε μια τον έναν και μια τον άλλο συζητητή, έτοιμος vα τους υπενθυμίσn τον κανονισμό του καταστήματος, αν έβλεπε πώς έφταναν σε πολιτικά.
-Δεν είχε, λέω, καμμιά δουλειά να πάn ή Ελλάδα στην Ουκρανία. Εχάθηκαν άδικα, καπετάν-Γιάκωβε, τα παιδιά σε ξένες χώρες.
-Ήμαστε σύμμαχοι, Νικόλα, κ' είχαμε υποχρέωσι να πάμε. Οι Μπολσεβίκοι είχαν επικρατήσει στα πιο σπουδαία μέρη της Ρωσσίας και από τα βορεινά προχωρούσαν αδιάκοπα προς τα κάτω. Κόκκινα στρατεύματα εβάδιζαν για την Ουκρανία, την Κριμαία και τον Καύκασο, για να χτυπήσουν τις λίγες δυνάμεις του εθνικιστικού κινήματος δυο-τριών Ρώσσων αξιωματικών, που ήταν συγκεντρωμένες εκεί. «Ήταν πολλοί λόγοι που έκαμαν τους Συμμάχους να ζητούν ευκαιρία να ανακατευτούν στα πράγματα της Ρωσσίας. Πρώτα-πρώτα ο φόβος να μην απλωθούν οι Μπολσεβίκοι και στ' άλλα Κράτη κ' ύστερ' ακόμη και σπουδαία γαλλικά συμφέροντα. Κ’ εδόθηκεν η ευκαιρία αυτή γρήγορα, όταν μια επιτροπή από Ρώσσους έφτασε στο Ιάσιο της Ρουμανίας και ζήτησε τη βοήθεια των Συμμάχων και την ενίσχυσι σε πολεμοφόδια και χρήματα του εθνικού στρατού, από τον οποίον επρόσμεναν να σωθή η Ρωσσία. Κ' έτσι, πού λές, αποφασίστηκε η επέμβασις των Συμμάχων στη νότιο Ρωσσία, άσχετο μια φορά πως ετελείσεν άδοξα και εξευτελιστικά. 'Αποφασίστηκε να καταλάβουν αρκετά λιμάνια της Μαύρης θάλασσας και να βγάλουν εκεί μικρά στρατιωτικά αποσπάσματα για την οργάνωσι του ρωσσικού στρατού. Στίς επιχειρήσεις το λοιπόν ετούτες έλαβε μέρος κ’ η Ελλάδα κ' έστειλε στα μέρη εκείνα καράβια κ' ένα σώμα στρατού.
»Οι Μπολσεβίκοι προχωρούσαν ολοέvα προς τα κάτω κ’ η θέσι των Συμμάχων γινόταν δυσκολώτερη πάντα. Οι επαναστάτες δεν ημπορούσαν κι' όλα να χωνέψουν τ' ήθελεν εκεί ο ελληνικός στρατός, γιαυτό κ' έβαλαν μαχαίρι στους Έλληνες της Χερσώνας. Τότε ζητήθηκε βοήθεια από την ελληνική Κυβέρνησι κ' εκείλη έστειλεν εκεί το «Κιλκίς», τη «Λήμνο», τον «Πάνθηρα», τη «Λόγχη» και τη «Νίκη» κι' άλλα βοηθητικά. Έτσι το λοιπόν οι επιχειρήσεις του Πολεμικού μας Ναυτικού ανοίχτηκαν και στη Μαύρη Θάλασσα και στόλος ολόκληρος βρισκόταν στην Οδησσό και στη Σεβαστούπολη για να υπερασπίσn τα νότια παράλια της Ρωσσίας από τους κόκκινους επαναστάτες.
«Η εποχή εκείνη με βρήκε να υπηρετώ στο αντιτορπιλλικό «Λόγχη». Παραμονή του Βαγγελισμού στις εικοστέσσερις του Μάρτη βρισκόμαστε στην Πόλη. Μείναμε εκεί δυό μέρες κ' επήραμε κάρβου-να και νερό και τρόφιμα κ' έπειτα εφύγαμε για τη Σεβαστούπολη. Και το ταξίδι ετούτο, βρέ παιδιά, ειν' από τα λίγα που απάντησα στη ζωή μου.
«Είχαμε βγη το Βόσπορο κ' επλέαμε τη Μαύρη θάλασσα. Το ταξίδι μας ήταν ήσυχο και κανονικό. Η νύχτα ήταν ατάραχη κ' η θάλασσα γαλήνια. Επλέαμε με δέκα πέντε μίλια την ώρα και λογαριάζαμε το πρωί πώς θα βρισκόμαστε στη Σεβαστούπολιη Λέγαμε το ταξίδι μας πώς θα ταν όλο τέτοιο. Συ είσαι που το λες; «Των καλώ ναυτώ oι γυναίκες το Μαγιάπριλο χηρεύουv». Και να ξέρnς πώς είναι σωστή ετούτ' η παροιμία. Τέτοιοι είν' οι καιροί τις εποχές αυτές, δεν έχουνε καμμιάν εμπιστοσύνη.
Μεσάνυχτα ήταν κι' ο καιρός μας άλλαξε τα μούτρα. Ώσπου να πεις αμήν! Στην αρχή πήρεν αδύνατος αγέρας κι' όλο δυνάμωνε -δυνάμωνε για να φτάσn στο τέλος καταιγίδα. Όλα τα δαιμόνια της νύχτας ήταν μαζεμένα δύρωθέ μας. Μαύρος ο ουρανός και μαύρη η θάλασσα κ' η νύχτα σκοτεινή και κολασμένη. Η θάλασσα βουνό! Ν' ανοίξη την άβυσσο να μας καταπιή. Το κύμα να ξεπλένn το καράβι μας. Να υψώνεται τέσσερα μέτρα και να τρέχη με ταχύτητα δέκα πέντε μέτρων σε μια στιγμή μονάχα. Τα καταφέραμε να ποδίσωμε. Ήτανε θάμα στ' αλήθεια τούτο. Κανένας άγιος μας εφύλαγε και δεν την επήραμε στη βόλτα. Δεν ήθελε πολύ το καραβάκι μας εκείνο.
Αν το προλάβαινε το κύμα το μεγάλο στην μπάντα θα πήγαινε στον πάτο μια χαρά. Τη γλυτώσαμε, μα με την καινούργια πορεία μας δην ηξέραμε για πού τα πάμε. Ο καιρός ακόμη δυνάμωνε κ’ η θάλασσα γινόταν φοβερώτερη. Σαν καρυδότσουφλο το καραβάκι μας απάνω στα κύματα, ακολουθούσε την πορεία τη δική τους με είκοσι μίλια την ώρα. Τα νερά έπεφταν ποτάμια στην πρύμη και κατάκλυζαv όλο το κατάστρωμα μέχρι την πλώρη κ' έτρεχαν απ' όλες τις μεριές. Το επιτελείο και δυο ναύτες βρισκόμαστε στη γέφυρα κείχε κοπή κάθε συγκοινωνία με το άλλο καράβι. Το πλήρωμα κάτω εδούλευε κλεισμένο, χωρίς καλάκαλά να ξέρη αν πλέωμε ή αν πvιγώμαστε. Με την πορεία που είχαμε μονάχα στην Οδησσό μπορούσαμε να πάμε, μα δεν ηξέραμε κι όλα αν ήταν στα χέρια των Συμμαχων ή αν την είχαν καταλάβει οι Μπολσεβίκοι. Θαλασσοδέρναμε έτσι και κατά το μεσημέρι συναντηθήκαμε μ’ άλλο καράβι, που πάλευε κι’ αυτό κι αγωνιζόταν με τη θάλασσα. Ήταν η «Λήμνος», που σαν έμαθε πως οι Μπολσεβίκοι κατάλαβαν την Οδησσό άλλαξε πλώρη για τη Σεβαστούπολη. Τα καταφέραμε κ’ εμείς τότε, με κίνδυνο μεγάλο μέσα στην περιοχή εκείνη, που ήταν γεμάτη νάρκες, να αγκυροβολήσωμε το βράδυ στις βορεινές ακτές του Φειδονησίου, λίγα μίλια μακριά από το Σουλίνα. Ξαγρυπνήσαμε τη νύχτα να βγάλωμε τα νερά από το καράβι μας και το πρωί που καλλιτέρεψεν ο καιρός, κινήσαμε για τη Σεβαστούπολη.
Καμμιά εικοσαριά ημέρες έμεινα μ’ εκεί. Και θυμούμαι που τα πληρώματα μερικών γαλλικών καραβιών θέλησαν να επαναστατήσουν και να ενωθούν με τους Μπολσεβίκους.
Οι ναύτες του «Κιλκίς» που βρισκότανε κοντά τους, τους εκοίταζαν ήσυχοι, κι’ εκείνοι τους εφώναζαν :
-Ε! από το «Κιλκίς» τι ζητάτε εδώ; Φύγετε για τον Πειραιά το γρηγορώτερο.
Ημείς όμως σαν ρωμηοί που είμαστε σταθήκαμε εξυπνώτεροι και έτσι οι Μπολσεβίκοι δεν τα κατάφεραν να μας ξεγελάσουν. Μείναμε πιστοί στο καθήκον μας σαν πραγματικοί Έλληνες θαλασσινοί.
«Μετά την ανακωχή με τους Μπολσεβίκους, κατά τις δέκα εννιά του Απρίλη, εφύγαμε για τον Πειραιά, χωρίς να δοκιμάσωμε στον ερχομό μας του πηγαιμού μας τον αγώνα. Η φουρτούνα εκείνη της Μαύρης Θάλασσας η ξαφνική, πού βρήκεν αρκετά καραβάκια και ρυμουλκά στη μέση της θάλασσας, έφερε πολλά δυστυχήματα και μάλιστα διαλύθηκεν όλος ο ελληνικός στόλος που έπλεε για τη Νότιο Ρωσσία και τα καράβια σκορπίστηκαν στα διάφορα λιμάνια για να προφυλαχθούν.
O Ματιέ Μπουλέγκ, ερευνητής στο Ινστιτούτο για την Ασφάλεια στην Ευρώπη (IPSE), στο Παρίσι, δίνει ορισμένες σωστές απαντήσεις, για την σημερινή κατάσταση.
Ποιο θα είναι το νέο status quo και ποια το κόστος και τα οφέλη για τη Ρωσία και τη Δύση;
«Από την άποψη του status quo, η σύγκρουση θα κινηθεί τώρα στη διπλωματική οδό. Ο Πούτιν έπαιξε το στρατιωτικό χαρτί στην Κριμαία για να πάει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων σε πλεονεκτική θέση. Φάνηκε επίσης ότι η Δύση δεν έχει τίποτε στα χέρια της. Παρακολούθησε απλώς τις εξελίξεις στο έδαφος και εξαντλήθηκε σε κουβέντες. Όσον αφορά τα οφέλη, η Ρωσία έχει πλέον ένα νέο διαπραγματευτικό ατού, την Κριμαία. Αμερικανοί και Ευρωπαίοι άφησαν τα γεγονότα να τρέξουν μόνα τους και υποσχέθηκαν να βοηθήσουν οικονομικά την Ουκρανία, όταν τα ρωσικά τανκς απείλησαν την εδαφική ακεραιότητα της χώρας».
Οι ΗΠΑ και η ΕΕ θα αποδεχθούν τη νέα κατάσταση που θα διαμορφωθεί στην Κριμαία;
«Φυσικά! Τι άλλο θα μπορούσαν να κάνουν; Να στείλουν στρατό για να διώξουν τη Ρωσία με πόλεμο; Η κρίση της Κριμαίας έδειξε ότι η Μόσχα δεν θα σταματήσει μπροστά σε τίποτε προκειμένου να διατηρήσει τα γεωπολιτικά και στρατηγικά συμφέροντα της στο «εγγύς εξωτερικό», δηλαδή στη μετασοβιετική σφαίρα επιρροής της. Για να το πετύχει αυτό, η Ρωσία είναι έτοιμη να θυσιάσει τις καλές σχέσεις με τις ΗΠΑ και την ΕΕ. Η Μόσχα έχει γεωστρατηγική αντίληψη του κόσμου, οι ΗΠΑ θεμελιώνουν τα συμφέροντά τους σε μια χρηματοπιστωτική αντίληψη και η ΕΕ δεν διαθέτει παγκόσμιο όραμα».
Θα μπορούσαν οι Ευρωπαίοι να «τιμωρήσουν» αποτελεσματικά τον Πούτιν;
«Όχι ! για άλλη μια φορά, δεν πιστεύω ότι μπορούν ούτε ότι θέλουν κατά βάθος να το κάνουν. Διότι η ΕΕ δεν έχει την πολυτέλεια να χάσει τη Ρωσία ως εμπορικό, οικονομικό και στρατηγικό εταίρο. Σκληρές οικονομικές κυρώσεις, σε ένα παγκόσμια διασυνδεδεμένο οικονομικό σύστημα, θα είναι επιζήμιες όχι μόνο για τη Ρωσία αλλά και για τις ΗΠΑ και για την ΕΕ μακροπρόθεσμα. Μακροπρόθεσμα θα μπορούσαμε να δούμε προσάρτηση της Κριμαίας στη Ρωσία και μια δυναμική προς την ομοσπονδιοποίηση της Ουκρανίας» καταλήγει ο Μπουλέγκ.
