ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ Κ. ΑΚΟΥΜΙΑΝΑΚΗΣ
ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΑΝΑΛΥΤΗΣ
E-mail: [email protected]
http://soixantedix.blogspot.com/
Γεννήθηκε στα 1469. Αναζήτησε σε όλη τη διάρκεια του βίου του, την αλήθεια και τη λογική. Υπήρξε αιώνιος εξόριστος και κατατρεγμένος. Είδε τα βιβλία του να καίγονται στην πυρά. Έζησε εξήντα-οκτώ χρόνια ένα βίο δυσανάλογα μακρύ με βάση τα δεδομένα της εποχής, λαμβάνοντας υπόψη τις αρρώστιες και τις κακουχίες που θέριζαν τον πληθυσμό. Το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του ξετυλίγεται μέσα στο σχετικά σύντομο διάστημα που η Αναγέννηση της Δύσης φτάνει στο αποκορύφωμά της: από την Άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1453 ως τη λεηλασία της Ρώμης το 1527. Στα τέλη του 15ου αιώνα οι άνθρωποι της Δύσης ήταν φοβερά απαισιόδοξοι για το μέλλον. Ο Χριστιανισμός υποχωρούσε μπροστά στον Ισλαμισμό και γινόταν κομμάτια που αντιμάχονταν το ένα το άλλο. Οι Οθωμανοί βροντούσαν τις πόρτες της Βιέννης, οι θεσμοί παρήκμαζαν, καλοπροαίρετοι άνθρωποι απελπίζονταν και η λογική έδινε τη θέση της στον κυνισμό. Όταν γεννιέται ο Έρασμος, βασιλεύουν ακόμα σε όλη την Ευρώπη ο σχολαστικισμός, ο φεουδαλισμός και η παντοδυναμία του Πάπα. Το 1537 που ο Έρασμος πεθαίνει, όλα αυτά έχουν ξεπεραστεί. Η χειραφέτηση της ανθρώπινης σκέψης προτάσσει μια νέα τάξη πραγμάτων εξαιτίας του Ολλανδού ανθρωπιστή και πρωτεργάτη της άρνησης συγκατάβασης.
Η σφραγίδα του που σήμερα φυλάσσεται στο Μουσείο της Βασιλείας, έγραφε: «Nulli concedο». «Με κανέναν δεν συγκαταβαίνω». Σε μια Ευρώπη ανασκαμμένη από τον πόλεμο, αποδεκατισμένη από την πανούκλα και με φόντο την παγκόσμια κυριαρχία των Ισπανών, η άρνηση συγκατάβασης στο κατεστημένο αποτελούσε έγκλημα καθοσιώσεως. Σε μια ήπειρο που επικρατούσε μια τεράστια σύγκρουση ανθρώπων και πραγμάτων, με μια νεογέννητη θρησκεία να χτυπιέται βίαια από την κατεστημένη, με την αμάθεια της Δυτικής Ευρώπης να παλεύει με τα φώτα της Ιταλίας, με την αρχαιότητα να ανασταίνεται από τον τάφο της, με τις νεκρές γλώσσες να ξαναγεννιούνται, και με τις καρέκλες των λεπτολόγων της εκκλησιαστικής διαλεκτικής να τρίζουν, ο Έρασμος γράφει το «Εγκώμιο της Τρέλας». Μια σάτιρα γεμάτη τσουχτερά πειράγματα και αυτοκριτική, για την οποία ούτε ο ίδιος φανταζόταν πως θα γίνει «το μπουρλότο της Αναγέννησης που θα έκαιγε τις παλιές γεμάτες ποντίκια αρμάδες και θα παρακινούσε άλλες γενιές πιο ελεύθερες στα νέα τους αρμενίσματα».
Στα μέσα του 18ου αιώνα τα πράγματα στην Ευρώπη αλλάζουν. Χτίζονται μεγάλα ιδρύματα περιορισμού που δεν προορίζονται μόνο για τους τρελούς, αλλά και για τους ανάπηρους, τους φτωχούς, τους ηλικιωμένους που δυστυχούν, τους αθεράπευτα άνεργους, κοντολογίς όλους εκείνους που αναφορικά με την τάξη της λογικής, της ηθικής και της κοινωνίας, δείχνουν σημάδια διαταραχής. Ο κόσμος του αστισμού που συγκροτείται δεν θεωρεί πλέον αμάρτημα την πλεονεξία και την αλαζονεία του Μεσαίωνα, αλλά καυτηριάζει την τεμπελιά και την ανικανότητα όσων δε συμμετέχουν στην παραγωγή και στη συσσώρευση του πλούτου. Έτσι η τρέλα τόσο φανερή και φλύαρη άλλοτε, τόσο πολύ καιρό παρούσα στον ορίζοντα γίνεται κουσούρι που φυλακίζεται, εξαφανίζεται επιμελώς. Εισέρχεται στην εποχή της σιωπής, στερείται τη γλώσσα της, κι αδυνατεί να μιλήσει η ίδια για την ίδια. Τουλάχιστον ως τις αρχές του 20ου αιώνα που έρχεται ο Freud.
Στον 21ο αιώνα που ζούμε η τρέλα δεν είναι μια σοφία «sui generis» όπως θα έλεγε ο Devereux, αλλά ένα ιδιαίτερο σύστημα αμυντικών μηχανισμών που λειτουργεί ως άμυνα στην αποσύνδεση της κοινωνικής βάσης επικοινωνίας του σύγχρονου ανθρώπου. Πρέπει να τρελαθούμε για να αντέξουμε την αδηφαγία των αγορών και του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος. Σήμερα, η τρέλα στα άτομα είναι σχετικά σπάνια. Όμως σε ομάδες, κόμματα, και έθνη μάλλον είναι ο κανόνας. Γιατί παράφρων τελικά δεν είναι αυτός που έχει χάσει τα λογικά του, αλλά εκείνος που τα έχει χάσει όλα κι εξακολουθεί να διατηρεί τα λογικά του….
