ΤΑ ΜΟΝΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΕΙΧΑΝ ΚΑΤΑΓΡΑΦΕΙ ΣΤΗΝ ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΤΟΥ ΑΠΟ ΓΑΪΔΟΥΡΟΠΕΣΙΜΑΤΑ ΔΕΝ ΥΠΕΡΕΒΑΙΝΑΝ ΤΟ 10% ΤΩΝ ΔΙΑΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΚΑΤ’ ΕΤΟΣ

ΤΟ ΣΗΜΕΡΙΝΟ ΚΡΕΜΑΤΟΡΙΟ ΕΙΝΑΙ ΕΚΤΟΣ ΟΡΙΩΝ

 Α. Από τnς περιτετειχισμένnς πόλεως του 'Ηρακλείου εις Νεάπολιν του Μεραμπέλλου. 'Ωρες 10. 35'

Η  οδός αυτή αναχωρούσα  από  της περιτετειχισμέvης πόλεως του Ηρακλείου βαίνει προς Α. διά πεδινής χώρας διασχίζουσα παρά  τη παραλία την κοιλάδα του Κατσαμπά, το λεκανοπέδιον του Kαρτερoυ, την κοιλάδα του Βαθειαvού-Ποταμού, το  κοιλάδιον  τωv  Γoυρvώv, την κοιλάδα  των Γουβώv, το λεκαvοπέδιον  του Αποσελέμι και την πεδιvήv χώραv  της  Χερσοvήσου από της οποίας ανέρχεται το όρος και δια του αυχέvος των Μπαλοθιώv εισέρχεται εις την κοιλάδα του Βραχασίου και είτα εις την της Λατσίδας - Μιλάτου  μεθ' ο αφικνείται εις την κωμόπολιν της Νεαπόλεως.

ΤΜΗΜΑΤΑ ΔΙΑΔΡΟΜΗΣ

Η οδός αναχωρούσα από της Πόρτας του Λαζαρέτου (Α. πύλη) διέρχεται κάτωθεν του προς Α. της πόλεως κειμένου συνοικισμού των λεπρών (Μεσκηνιά).  Είναι καλή και πλατεία οδός βατή εις πεδινόν πυροβολικόν μετά δυσκολίας όμως και μέχρι του Καρτερού  Ποταμού.

2 ώρες μετά διέρχεται δια λιθοκτίστου διτόξου γεφύρας (η μία αψίς κατέπεσε παρασυρθείσα υπό του σφοδρού ρεύματος,  συνεδέθη δε η γέφυρα προσωρινώς δια ξυλίνου καταστρώματος).

20’ μετά από της γεφύρας η οδός ανέρχεται δι' αποτόμου κλίσεως το Κακόν Όρος μεθ' ο κατέρχεται εις την χθαμαλήν παραλίαν.

2.30’ μετά η οδός διέρχεται δια μικρού δάσους ελαιών και κερατεών είτα συναντά δεκάδα Χανίων (της Χερσονήσου) κατά μήκος της οδού εκτισμένα εις άποστάσεις 200, 300 έως 500μ. απ’ αλλήλων.

Εντεύθεν η οδός συναντά πολλά φρέατα και οικίσκους μετά λαχανοκήπων (αγροικίαν Μαλλιών).

4 ώρες από του ανωτέρω δάσους διέρχεται την λιθίνην μονότοξον γέφυραν του  Σίσι. Προ της γεφύρας ταύτης διακλαδούνται τρείς οδοί

15’ από της  γεφύρας εις στενήν και ανωφερή χαράδραν ης συνέχεια είναι ο στεvός και βαθύς  αυχήν των Μπαλοθιών (διαρκείας 10') μετά  δε την διάβασιν του αυχένος τούτου η οδός κατερχομένη δι' αποτόμων κλίσεων εισέρχεται εις την κοιλάδα του Βραχασίου, εν η βαίνει δι' ομαλής οδού.

50’ μετά ανέρχεται το όρος Καλαρίτης δι’ ού κατέρχεται εις την κοιλάδα της Λατσίδας.

30’ μετά από της κορυφής διέρχεται την μικράν μονότοξον γέφυραν της Λατσίδας

10’ μετά εισέρχεται εις την κωμόπολιν της Νεαπόλεως κειμένην επί του αυχένος όστις διαχωρίζει την κοιλάδα της Λατσίδας από της του Μεραμπέλλου.

Το όλον …………..10.35’ ώρες

Από Νεαπόλεως εις Αγ. Νικόλαον  ‘Ωρες 2.50'

Η οδός αυτή αναχωρούσα από της Νεαπόλεως κατέρχεται προς  Ν.- Α. την ορεινήν και δασώδη κοιλάδα του Μεραμπέλλου και άγει εις το παράλιον χωρίον του Aγ. Νικολάου. Η οδός αυτή  αναχωρούσα  από της κωμοπόλεως  της Νεαπόλεως βαίνει προς Α. δια μέσου δάσους έξ ελαίων και κερατεών, είναι καλή οδός διασχίζουσα την πεδιάδα ήτις αποτελεί το ανώτερον μέρος του λεκανοπεδίου.

20’ μετά συναντά φρέαρ προ του χωρίου Νικηθιανά

15’ μετά συναντά τρία φρέατα (προ του χωρίου Λίμναι)

10’ μετά δε συναντά διακλάδωσιv της οδού Σητείας και

05’ μετά διέρχεται την μονότοξόν λιθίνην γέφυραν της Δρακονιάς. Εντεύθεν η οδός εξέρχεται του δάσους και βαiνουσα επί ανωμάλου εδάφους  διέρχεται προς Ν. των αγροικιών Δρακονιάς, Άγ. Πελαγiας, Καλών Λάκκων  10’ μετά δε από της γεφύρας εισέρχεται  εις στενωπόν αποτελουμένην εκ λοφοσειρών ών τα πλευρά καλύπτονται υπό πρίνων και δεvδρυλίων αποτελούντων αραιόν δάσος εις χθαμαλόv αυχένα δι' ου κατέρχεται εις ετέραν στενωπόν. (Δια της στενωπού ταύτης βαίνουσα η οδός 20’ ανέρχεται μετά)

05’ μετά κατέρχεται εις θέσιν «Καταφύγι» (χθαμαλώτερον  σημείον της στενωπού ένθα σuρρέουσι τα ύδατα τριών βαθειών χαραδρών) και προς Α. πάντοτε βαίνουσα ανέρχεται έτερον αυχένα εις το υψηλότερον σημείον  του οποίου αφικνείται

10’ μετά από του αυχένος τούτου κατέρχεται εις έτερον κοιλάδιον,

15' μετά δε αφικνείται εις τον αυχένα Κατσίκι (άνωθεv της ομωνύμου αγροικίας)

1 ώρα μετά δέ   διερχομένη   έδαφος  βραχώδες και ανώμαλον αφικνείται, εις την παραλίαν κωμόπολιν του Αγ. Νικολάου.

Το όλον ………2.50’ ώρες

Β. Από Ηρακλείου δια του λεκανοπεδίου του Μυλοποτάμου εις Ρέθυμνον.

Η οδός αυτή αναχωρούσα από της  περιτετειχισμέvης πόλεως του Ηρακλείου βαίνει προς Δ. διά της πεδιάδος του Μαλεβυζίου μέχρι του όρους Στρούμπουλα. Προ του όρους τούτου, εις θέσιν Ασύναχτος, δικρανούται και μία μεν διακλάδωσις ανερχόμενη τον Στρούμπουλαν εισέρχεται εις το λεκανοπέδιον του Μυλοποτάμου και δια του χωρίου Δαμάστα αφίκνειται εις το παρά το χωρίον Γαράζο Χάνια, η δε ετέρα διακλάδωσις ανερχομένη τον Στρούμπουλαν διέρχεται δια των χωριών Τυλίσου, Αξού κ.λ. και ενούται μετά της ετέρας εις το παρά το χωρίον Γαράζο Χάνια. Εκείθεν η οδός (μία) διασχίζουσα το ευφορώτατον και κατάφυτον λεκανοπέδιον, καταλήγει εις την παραλίαν και υψηλήν θέσιν Σκαλέτα, από της οποίας κατέρχεται εις την χθαμαλήν παραλίαν, διασχίζει το χωρίον Περιβόλια και τελευτά εις Ρέθυμνον.

Όθεν την από Ηρακλείου εις Ρέθυμνον οδόν διαιρούμεν εις τρία τμήματα:

α) Ηράκλειον – Ασύναχτος………………………………………………2 ώρες

β) Ασύναχτος – Δαμάστα – Γαραζάνα Χάνια ή

    Ασύναχτος – Τύλισος – Αξός – Γαραζανά Χάνια ………….6.32’ ώρες

γ) Γαραζανά Χάνια – Ρέθυμνον ………………………………..….6.30’ ώρες

Γαραζανά Χάνια – Ρέθυμνον Ώρες 6.30’

Η οδός διέρχεται από τα χωριά Αγιά – Δαφνιανά Χάνια – Μελιδόνι – Πέραμα – Αγγελιανά – Αγγελιανά Μετόχια – Λατσιμά – Γρες Δέτης – Σκαλέτα, Πρινιανός Ποταμός – Χάνια Σταυρωιμένου. Μετά από δύο Χάνια και δύο φρεάτων ο δρόμος διέρχεται από τη λιθόκτιστη τρίτοξη γέφυρα του Πλατανιά – Περβόλια – Γέφυρα Κόρακα – Ρέθυμνον. Οι περισσότεροι σταθμοί απέχουν μεταξύ τους 10 – 20 λεπτά.

Μεγαλύτερες διαδρομές :

Αγγελιανά Μετόχια – Λατσιμάς ………………………………………………………………….40’

Λατσιμάς – Σκαλέτα ………………………………………………………..………………………..35’

Δάφναι -  Μελιδόνι …………………………………………………………….………………………35’

Γ. Οδός από Ρεθύμνης εις Χανία. Ώρες 11.10’

          Η οδός αυτή δι’ ης συγκοινωνούσιν αι δύο περιτετειχισμέναι πόλεις της Ρεθύμνης και των Χανίων, βαίνει από Α. προς Δ. κατά μήκος της ότε μεν βραχώδους οτέ δε αμμωδούς παραλίας μέχρι των οχυρών στενών του Αλμυρού. Εκείθεν προς Β. –Δ. τρεπομένη απομακρύνεται της παραλίας και διερχομένη διά ανωμάλου και δασώδους εδάφους αφικνείται πάλιν εις την παραλίαν του χωρίου Καλύβες, οπόθεν προς Δ. και πάλιν τρεπομένη διά των οχυρών θέσεων Καλάμι, Μαλάξα και Σούδα και διερχομένη δια της καταφύτου πεδιάδος των Χανίων αφικνείται εις την περιτετειχισμένην πρωτεύουσαν της Κρήτης, τα Χανία.

ΤΜΗΜΑΤΑ ΔΙΑΔΡΟΜΗΣ

          Η οδός αυτή από Ρεθύμνης μέχρι της θέσεως Κουμπέ (15’) και από της Σούδας μέχρι των Χανίων (1 ώρας) είναι αμαξιτός, άπασα δε η επίλοιπος είναι δυσβατωτάτη διερχομένη δια εδάφους βραχώδους η διά της αμμώδους παραλίας και διά συχνών και εκτεταμένων δασών.  Η οδός αναχωρούσα από της  περιτετειχισμέvης πόλεως της Ρεθύμνης είναι αμαξιτός και βαίνει προς Δ. διά της παραλίας διερχομένη κάτωθεν του επί των βράχων εκτισμένου συνοικισμού των λεπρών. Μετά τινα λεπτά διέρχεται μικράν μονότοξον γέφυραν λιθόκτιστον είτα δευτέραν ομοίαν γέφυραν και μετά 5’ από ταύτης τρίτην.

Μετά 15’ αφικνείται εις θέσιν Κουμπέ ένθα μικρός στρατών, εν ω μένει στρατιωτικόν απόσπασμα, καφενείον μετά φρέατος και εις κουμπές. Εντεύθεν η οδός ανέρχεται χθαμαλόν βραχώδη λόφον ον αμέσως όπισθεν κατερχόμενον διέρχεται μετά την μεγάλην λιθόκτιστον γέφυραν «Ατσιποπουλιανή Καμάρα». Εντεύθεν η οδός δικρανούται και η μεν προς Ν. –Δ. τρεπομένη ανέρχεται τους βραχώδεις λόφους και άγει εις τα πλούσια και πολυάνθρωπα χωριά Ατσιπόπουλον, Πρινέ κ.λ. η δ’ ετέρα προς Δ. κατά μήκος της βραχώδους παραλίας βαίνουσα άγει εις Ρέθυμνον 30’.

          Η διαδρομή μετά το Πρινέ.

Γεράνι – Γερανιώτικα πηγάδια (εκκλησίδιον) – Θέση Κόρακα – Άγιος Ηλίας – Ρύακας Πετρές – Επισκοπή – Μουσέλας ποταμός – Φλακή – Πάτημα – Κουρνάς – Στενά Αλμυρού – Καστέλλι Αλμυρού – Μπούτακας η Βρυσσανός ποταμός – Εξώπολις – Καλαμίτσι – Βάμος – Τσιβαράς – Γαβαλοχώρι – Πλάκα – Σελιά – Λιτσάρδα – Καλύβες – Κοιλιάρης Ποταμός – Καλάμι -  Σούδας Γυρίσματα – Αζιζιές – Χανιά.

Μεγαλύτερες διαδρομές

Εξώπολις – Καλαμίτσι ………………………………………………………………………………55’

Πρινές – Γερανιώτικα πηγάδια ………………………….…………………………………….45’

Βάμος – Τσιβαράς ………………………………………………….………………………………..45’

ΑΜΑΡΙΩΤΙΚΟΣ ΚΟΜΒΟΣ

Οδός από Ρεθύμνης εις την μεγάλην κοιλάδα του Αμαρίου

          Η οδός αυτή αναχωρούσα από της περιτετειχισμένης πόλεως της Ρεθύμνης διευθύνεται πρώτον προς Α., είτα δε τρέπεται προς Ν. – Α. Κατ’ αρχάς μεν βαίνει επί αμαξιτού οδού μέχρι του χωριού Περιβόλια, εκείθεν δε επί ημιονικής οδού διέρχεται δια πολλών πολυανθρώπων και πλουσίων χωρίων διασχίζουσα την κατάφυτον εξ ελαιώνων ανώμαλον χώραν Αγιασμάτσι – Σταυρωμένου – Σφακακίου. Μετά την εκ του χωριού Άδελε έξοδον η οδός διακρανούται και η μεν προς Α. βαίνει δια των χωρίων Πηγή, Λούτρα, Αμνάτο και της ιστορικής Μονής του Αρκαδίου μεθ’ ην ενούται μετά της ετέρας παρά την θέσιν Αρμοί. Η δε ετέρα από του χωριού Άδελε προς Ν.- Δ. βαίνουσα δια του χωρίου Μέση και του Χανίου Καβουσίου ανέρχεται την θέσιν Αρμοί παρά την οποίαν ενούται μετά της ετέρας δια της Μονής του Αρκαδίου και είτα κατέρχεται τας αποτόμους κλιτύας δι’ ων εισέρχεται εις την χλοερωτάτην, ευορωτάτην και πολυάνθρωπον κοιλάδα του Αμαρίου.

          Η οδός αυτή δεν είναι εκ των μάλλον δυσβάτων οδών της Κρήτης, ουχ ήττον όμως πολλαχού παρουσιάζει λίαν αποτόμους κλίσεις, διέρχεται μεταξύ δασών και παρουσιάζει συχνάς πηγάς αφθόνου ύδατος. Ανακεφαλαιούντες έχομεν:

Ρέθυμνον μέχρι της προ του χωρ. Άδελε διακλαδώσεως…………1.35’

Από της διακλαδώσεως δια της Μονής Αρκαδίου εις Αρμούς (συνάντησις ετέρας οδού)……………………………………………………………………………………………3.35’

Από της εις Αρμούς συναντήσεως των δύο οδών μέχρι Μονής Ασωμάτων (κοιλάδος Αμαρίου)…………………………………………………………………………………1.25’

Ήτοι το όλον της από Ρεθύμνης δια Αρκαδίου εις κοιλάδα Αμαρίου οδού……………………………………………………………………………….6.35’   

Από Ρεθύμνης μέχρι της προ του χωρίου Άδελε διακλαδώσεως..1.35’

Από της διακλαδώσεως δια του χωρίου Μέσης και Καβουσίου εις Αρμούς (συνάντησις της ετέρας οδού)…………………………………………………………………2.45’

Από της εις Αρμούς συναντήσεως μέχρι της Μονής Ασωμάτων (κοιλάδας Αμαρίου)…………………………………………………………………………………………………..1.25’

Ήτοι το όλον της από Ρεθύμνης εις κοιλάδα Αμαρίου οδού……...5.45’

Από Ρεθύμνης μέχρι της προ του χωρίου Άδελε διακλαδώσεως των δύο οδών. (Ώρες 1.35’)

          Η οδός αναχωρούσα από της Ρεθύμνης δια της πύλης της Άμμου διευθύνεται προς Δ., είναι δε καλή αμαξιτός οδός. Μετά 20’ διέρχεται την μεγάλην λιθόκτιστον γέφυραν του Κόρακα και αμέσως εισέρχεται εις το χωρίον Περιβόλια δια του οποίου βαίνει επί 10’. Αμέσως μετά την εκ του χωριού τούτου έξοδον διακλαδούται μικρά ατραπός ήτις άγει εις χωριά Ρουσοσπήτι, Καπεδιανά, Αγ. Ειρήνην κλ. Μετά την ατραπόν εκείνην ετέρα διακλαδούται ατραπός ήτις άγει εις Αμάριον και ήτις είναι συντομωτέρα μεν αλλά δυσβατωτάτη. ……………………………….………………………………………..…………15’

Μετά δε από της εκ του χωρίου εξόδου της η οδός διέρχεται δια της τριτόξου λιθοκτίστου γέφυρας του Πλατανιά, (εντεύθεν η οδός δεσπόζεται προς Ν. υπό χαμηλών γηλόφων κεκαλυμμένων υπό δασών εξ ελαίων)…...7’

Μετά της γέφυρας, συναντά Χάνιον και φρέαρ προ του Χανίου τούτου η οδός διακλαδούται προς Ν. – Α. εις Αμάριον ανερχομένη χθαμαλόν γήλοφον. ………………………………………………………….………………………………………..12’

Μετά διαβαίνει την κοίτην του Ξεροπόταμου και εισέρχετια εις ελαιώνα επί ανωμάλου εδάφους διερχομένου προς Β. του χωρίου Μαρουλά. ………....25’

Μετά διαβαίνουσα μικράν λιθόκτιστον γέφυραν εισέρχεται εις το χωρίον Άδελε δια του οποίου βαίνει επί ………………………………………..…………………….03’

Μετά από του χωρίου τούτου εξέρχεται διά μικράς ωσαύτως λιθοκτίστου γέφυρας……………………………………………………………………………………………………….03’

Δε από της γέφυρας ταύτης η προς το Αμάριον οδός διακρανούται εις δύο διακλαδώσεις την διά Πηγής και Αρκαδίου, και την διά Μέσης και των χανίων των Καβουσίων…………………………………………………………………………………….

Το όλον ……..1.35’

Από της προ του χωρίου Άδελε διακλαδώσεως δια της Μονής του Αρκαδίου μέχρι της συναντήσεως των δύο οδών Αμαρίου (Ώρες 3.35’)

Από της προ του χωρίου Άδελε διακλαδώσεως η οδός βαίνουσα επί ανωμάλου και δασώδους εδάφους διέρχεται προς Α. του χωρίου Αγ. Παρασκευή …………….……………………………………………………………………………………15’

Μετά από της διακλαδώσεως διέρχεται την κοίτην του χειμάρου της Αγ. Τριάδος και εισέρχεται εις το χωρίον Πηγή, αφήνουσα προς Β. το χωρίον Αγ. Δημήτριος. …………………………………………………………………………………..………30’

Μετά διέρχεται δια μονοτόξου λιθόκτιστον γέφυρας την κοίτην χειμάρου μετά 02’ δε εισέρχεται εις το χωρίον Λούτρα δια του οποίου βαίνει επί ….03’

Μετά διέρχεται δια βαθείας ρεμματιάς εντός της οποίας ρύαξ..…………………15’

Μετά η οδός διασταυρούται μετά ατραπού αγούσης προς Β. μεν εις Κόκκινο Μετόχι προς Ν. δε εις Κυριάνα. ………….………………………………………………………38’

Μετά αφίκνειται εις χωρίον Αμνάτου. Ολίγον πέραν του χωρίου τελευτά το δάσος όπερ καλύπτει άπασαν την από του Άδελε μέχρις ενταύθα χώραν, η δε οδός βαίνουσα δια μέσου αγρών κατέρχεται εις βαθείαν. Εν τη φάραγγι ταύτη συναντά μετά (από του Αμνάτου) κρήνην αφθόνου ύδατος, 100 δε βήματα περαιτέρω διαβαίνει την φάραγγα ταύτην δια μονοτόξου λιθοκτίστου γέφυρας. Προ της γέφυρας ταύτης ετέρα μικρά κρήνη και δεξιά ταύτης μικρά ατραπός εις πεζούς μόνον βατή οδηγούσα εις τα όπισθεν της μονής). Από της μικράς ταύτης κρήνης η οδός ανέρχεται τον βράχον και αφίκνειται μετά………………………………………………………………………………………….20’

Από της Μονής ταύτης η οδός προς Ν. βαίνουσα συναντά μετά 10’ φρέαρ εκείθεν δε διασχίζουσα λίαν ανώμαλον και υψηλόν έδαφος συναντά μετά 35’ εις θέσιν Αρμοί την ετέραν οδόν του Αμαρίου.

Το όλον ……………..3.35’

Πηγή : ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΑ ΚΡΗΤΗΣ

ΥΠΌ Νικόστρατου Καλομενοπούλου

Ανθυπολοχαγού πεζικού

Τυπογραφείο : Σ.Κ. ΒΛΑΣΤΟΥ 1894