Tης Βλασίας Μιχαηλίδου – Τριπολιτάκη
Φιλολόγου, Ιστορικού M.Sc.
Παρατηρώντας κανείς τις υποψηφιότητες σε πολλούς δήμους και περιφέρειες για τις προσεχείς εκλογές στην τοπική Αυτοδιοίκηση, δεν μπορεί να μην διαπιστώσει την τάση των τοπικών κοινωνιών να αυτονομηθούν. Οι περισσότεροι υποψήφιοι, με εξαίρεση τους πολύ μεγάλους δήμους (όπου διακυβεύονται σημαντικά πολιτικά συμφέροντα), δηλώνουν ανεξάρτητοι, Ο υπερκομματικός χαρακτήρας των υποψηφιοτήτων από τη μια, υπαγορεύτηκε από την έντονη δυσαρέσκεια των πολιτών για τις επιλογές και τις διακηρύξεις τόσο των κυβερνόντων κομμάτων, όσο και της αντιπολίτευσης. Από την άλλη, η μεταρρύθμιση στην τοπική αυτοδιοίκηση με το Πρόγραμμα Καλλικράτης ανέπτυξε μια άλλη δυναμική στις τοπικές κοινωνίες.
Η οικονομική ύφεση έκανε επιτακτική την ανάγκη αναζήτησης αποτελεσματικότερων τρόπων επίλυσης προβλημάτων που σχετίζονται με την τοπική ανάπτυξη. Έχει πλέον γίνει κατανοητό πως είναι δύσκολο ένα υπουργείο να σχεδιάζει νόμους και να λαμβάνει μέτρα, χωρίς να έχει γνώση των δυσχερειών που αντιμετωπίζει η βάση. Οι υπουργοί, ακόμα κι οι πιο φιλολαϊκοί, με πόσους ανθρώπους να επικοινωνήσουν; Πώς να γνωρίζουν τις ανάγκες κάθε πόλης και χωριού; Από την άλλη, ποιος μπορεί να αφουγκραστεί καλύτερα τα προβλήματα της τοπικής κοινωνίας από τον ίδιο τον δήμαρχο και το επιτελείο που τον πλαισιώνει; Σ΄ αυτόν θα διαμαρτυρηθεί ο πολίτης για τα σκουπίδια έξω από το σπίτι του, για τις λακκούβες στους δρόμους. Ειδικά σε μικρές πόλεις, δεν χρειάζεται καν να κλείσει ραντεβού για τον δει. Θα τον συναντήσει σε μία κοινωνική εκδήλωση, σε μία πανήγυρη της εκκλησίας, ακόμα και στο δρόμο για το δημαρχείο. Η συχνή αυτή επαφή με τους δημότες δίνει μεγάλο πλεονέκτημα στο δήμαρχο, για να προβαίνει στους απαιτούμενους σχεδιασμούς για την ευημερία της πόλης που διοικεί.
Οι αποκεντρωμένες διοικήσεις ήταν ένα σημαντικό βήμα, για να υπάρχει ενημέρωση κι αντιμετώπιση των προβλημάτων σε τοπικό επίπεδο. Θα πρέπει, όμως, να ενισχυθούν οι αρμοδιότητες στην τοπική αυτοδιοίκηση, ώστε και ο σχεδιασμός να ξεκινάει από τη βάση. Για να αυξηθούν, όμως, οι αρμοδιότητες στην τοπική αυτοδιοίκηση, θα πρέπει να υπάρχουν κι οι αντίστοιχη πόροι. Δυστυχώς, η ελληνική πραγματικότητα αποκαλύπτει πως η οικονομική αυτοτέλεια της τοπικής αυτοδιοίκησης είναι ιδιαίτερα χαμηλή.
Πολύ ενδιαφέροντα είναι τα στοιχεία που καταγράφονται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην εργασία με τίτλο: «Εκπόνηση μελέτης για την Τοπική Αυτοδιοίκηση στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ανάδειξη καλών πρακτικών», στην οποία η Ελλάδα το 2011 κατατάσσεται τελευταία μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ, καθώς αποδίδει μόλις το 9,4% των συνολικών φορολογικών εσόδων στην τοπική αυτοδιοίκηση, σε αντίθεση με τις σκανδιναβικές χώρες που αποδίδουν πάνω από το 20% των συνολικών φορολογικών εσόδων στην τοπική αυτοδιοίκηση. Κύρια πηγή εσόδων της ελληνικής Τοπικής Αυτοδιοίκησης είναι το κεντρικό κράτος, αποδεικνύοντας το μεγάλο βαθμό εξάρτησής της από την κεντρική χρηματοδότηση.
Από την άλλη, η χρηματοδοτική ενίσχυση των τοπικών αρχών μέσω των συγχρηματοδοτούμενων προγραμμάτων και του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου (ΕΚΤ) συνιστά έναν τρόπο αναβάθμισης των επιχειρησιακών δυνατοτήτων των ΟΤΑ, οι οποίοι επηρεάζουν καταλυτικά τις συνθήκες ανάπτυξης του εθνικού ιστού και διαδραματίζουν κρίσιμο ρόλο στην επίτευξη των στόχων της σύγκλισης, της ανταγωνιστικότητας και της απασχόλησης που έχουν τεθεί σε Κοινοτικό επίπεδο. Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται κι η πρόσφατη εξαγγελία του υπουργού Ανάπτυξης Κ. Χατζηδάκη για αύξηση του μεριδίου από το νέο ΕΣΠΑ, που θα διαχειριστούν οι 13 περιφέρειες, από 22% σε 35%. Και πάλι, όμως, έχει μακρά πορεία η Τοπική Αυτοδιοίκηση για να προσεγγίσει το ευρωπαϊκό πρότυπο.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα οι περιπτώσεις της Σουηδίας και της Δανίας, στις οποίες το 61,6% και το 34,3% των συνολικών φορολογικών εσόδων αντίστοιχα αποδίδεται στην τοπική αυτοδιοίκηση. Είναι αξιοσημείωτο πως στις σκανδιναβικές χώρες οι Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ) συγκεντρώνουν το κύριο βάρος των ιδιαίτερα δαπανηρών αρμοδιοτήτων στους τομείς της εκπαίδευσης και της υγείας (τους καίριους τομείς που απασχολούν κάθε κοινωνία), ενώ αποτελούν ταυτόχρονα και αυτόνομες δημοσιονομικές αρχές, οι οποίες ορίζουν φορολογικούς συντελεστές και επίσης καταρτίζουν ανεξάρτητους προϋπολογισμούς.
Η διοικητική μεταρρύθμιση που επέφερε στην ελληνική τοπική αυτοδιοίκηση το πρόγραμμα Καλλικράτης ήταν σημαντική, αλλά η Ελλάδα εξακολουθεί να κατέχει τη θέση του πιο συγκεντρωτικού κράτους στην Ευρώπη. Ο ρόλος της τοπικής αυτοδιοίκησης θα πρέπει να αναβαθμιστεί. Είναι καιρός να δοθεί η δυνατότητα στους δημάρχους να ασκούν πολιτική. Ίσως έτσι, περιοριστεί σε κάποιο βαθμό και η διασπάθιση του δημόσιου χρήματος από τους υπουργούς και το περιβάλλον τους.
