Οι μελετητές και αυθεντίες και ειδήμονες της Καινής Διαθήκης μας λέγουν ότι ο Ιησούς, μετά την ανάστασή του, παρέμεινε κοντά στους μαθητές του τεσσαράκοντα ημέρες και ύστερα ανελήφθη εις τους ουρανούς και πήγε κοντά στον Πατέρα του. Αυτό σημαίνει ότι ανελήφθη εις τους ουρανούς από τη γη μόνο μία φορά. Και όπως μας λέγει το Σύμβολο της Πίστεως, «Καὶ πάλιν ἐρχόμενος κρῖναι ζώντας καὶ νεκρούς» [το άρθρο αυτό στηρίζεται σε στίχους των Ευαγγελίων και άλλων κειμένων της Καινής Διαθήκης], ο μελλοντικός αυτός ερχομός του, η μελλοντική αυτή παρουσία είναι γνωστή ως η Δευτέρα Παρουσία. Δηλαδή, όταν επανέλθει ο Ιησούς στη γη, θα έχει παρουσιαστεί σ’ αυτή δύο φορές. Η πρώτη φορά είναι όταν εσαρκώθη «ἐκ Πνεύματος Ἁγίου καὶ Μαρίας τῆς Παρθένου» και ενανθρωπήσθη και έζησε σχεδόν όλη τη σύντομη ζωή του στη Γαλιλαία, τη Σαμάρεια, την Ιουδαία (στην Παλαιστίνη). Η δεύτερη θα είναι η αναμενόμενη.

Το ότι η αναμενόμενη παρουσία του Ιησού Χριστού στη γη θα είναι η δεύτερη αριθμητικώς δεν αναφέρεται στα σχετικά κείμενα της Καινής Διαθήκης. Διαβάζουμε στο κεφ. κδ΄ (24) του Ευαγγελίου του Ματθαίου:

ὥσπερ γὰρ ἡ ἀστραπὴ ἐξέρχεται ἀπὸ ἀνατολῶν καὶ φαίνεται ἕως δυσμῶν οὕτως ἔσται καὶ ἡ παρουσία τοῦ υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου (Μτ 24:27)

ὥσπερ δὲ αἱ ἡμέραι τοῦ Νῶε, οὕτως ἔσται καὶ ἡ παρουσία τοῦ υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου (Μτ 24:37)

καὶ οὐκ ἔγνωσαν ἕως ἦλθεν ὁ κατακλυσμὸς καὶ ἦρεν ἅπαντας, οὕτως ἔσται καὶ ἡ παρουσία τοῦ υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου (Μτ 24:39)

Ο Παύλος γράφει:

Τοῦτο γὰρ ὑμῖν λέγομεν ἐν λόγῳ Κυρίου, ὅτι ἡμεῖς οἱ ζῶντες οἱ περιλειπόμενοι εἰς τὴν παρουσίαν τοῦ Κυρίου οὐ μὴ φθάσωμεν τοὺς κοιμηθέντας (Α΄ Θεσ 4:15)

Ο Ιάκωβος γράφει στην καθολική επιστολή του:

μακροθυμήσατε καὶ ὑμεῖς, στηρίξατε τὰς καρδίας ὑμῶν, ὅτι ἡ παρουσία τοῦ Κυρίου ἤγγικε (Ιακ 5:8)

Ο Πέτρος, στη δεύτερη καθολική επιστολή του, γράφει:

καὶ λέγοντες˙ ποῦ ἔστιν ἡ ἐπαγγελία τῆς παρουσίας αὐτοῦ; (Β΄ Πετ 3:4)

Και ο Ιωάννης στην πρώτη καθολική του επιστολή γράφει:

Καὶ νῦν, τεκνία, μένετε ἐν αὐτῷ, ἵνα φανερωθῇ ἔχωμεν παρρησίαν καὶ μὴ αἰσχυνθῶμεν ἀπ’ αὐτοῦ ἐν τῇ παρουσίᾳ αὐτοῦ.

Το ότι η μελλοντική παρουσία του Ιησού στη γη θα είναι η δεύτερη, είναι γιατί όλοι οι χριστιανοί, απανταχού της γης, πιστεύουν ότι μέχρι την ανάληψή του σαράντα ημέρες μετά την ανάστασή του, ο Ιησούς δεν είχε ξανανεβεί στους ουρανούς, δεν είχε ανεβεί στον Πατέρα του. Η πίστη όμως αυτή είναι λανθασμένη. Αυτό που θα υποστηρίξω είναι ότι ο Ιησούς ανέβη να δει τον Πατέρα του στους ουρανούς μέσα στην πρώτη ημέρα της ανάστασής του, δηλαδή την Κυριακή, πριν φανερωθεί στους μαθητές του το βράδυ της ίδιας ημέρας, ή όπως γράφει ο Ιωάννης «οὔσης οὖν ὀψίας τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ τῇ μιᾷ τῶν σαββάτων» (Ιω 20:19). Την πεποίθησή μου αυτή τη στηρίζω σε αυτά που γράφει ο Ιωάννης στο σύντομο βιβλίο του για τη ζωή του Ιησού. Οι τέσσερις βιογραφίες του Ιησού, που μας έχουν δώσει οι Ευαγγελιστές, συμφωνούν σε ουσιαστικό συμβάν, δηλαδή στο ότι ο Ιησούς ηγέρθη, ανεστήθη εκ νεκρών. Οι αφηγήσεις τους όμως παρουσιάζουν και ουσιαστικές και κατά συμβεβηκός διαφορές. Βασίζω τη γνώμη μου ότι ο Ιησούς ανέβη στους ουρανούς πριν συναντηθεί για πρώτη ή δεύτερη φορά με τους μαθητές του, σε όσα γράφει ο Ιωάννης στο κεφ. κ΄ (20) του Ευαγγελίου του.

Όταν η Μαρία η Μαγδαληνή ήρθε για δεύτερη φορά στο μνημείο μαζί με τον Πέτρο και τον Ιωάννη και όταν αυτοί «ἀπῆλθον πρὸς ἑαυτούς», αυτή παρέμεινε έξω από τον τάφο και έκλαιγε. Η περιγραφή του Ιωάννη για το τι συνέβη είναι άκρως σημαντική γι’ αυτό που υποστηρίζω. Διαβάζουμε:

ὡς οὖν ἔκλαιε, παρέκυψεν εἰς τὸ μνημεῖον καὶ θεωρεῖ δύο ἀγγέλους ἐν λευκοῖς καθεζομένους ἕνα πρὸς τῇ κεφαλῇ καὶ ἕνα πρὸς τοῖς ποσίν, ὅπου ἔκειτο τὸ σῶμα τοῦ Ἰησοῦ. καὶ λέγουσιν αὐτῇ ἐκεῖνοι· Γύναι, τί κλαίεις; λέγει αὐτοῖς· Ὅτι ἦραν τὸν Κύριόν μου, καὶ οὐκ οἶδα ποῦ ἔθηκαν αὐτόν. καὶ ταῦτα εἰποῦσα ἐστράφη εἰς τὰ ὀπίσω, καὶ θεωρεῖ τὸν Ἰησοῦν ἑστῶτα, καὶ οὐκ ᾔδει ὅτι Ἰησοῦς ἐστι. λέγει αὐτῇ ὁ Ἰησοῦς· Γύναι, τί κλαίεις; τίνα ζητεῖς; ἐκείνη δοκοῦσα ὅτι ὁ κηπουρός ἐστι, λέγει αὐτῷ· Κύριε, εἰ σὺ ἐβάστασας αὐτόν, εἰπέ μοι ποῦ ἔθηκας αὐτόν, κἀγὼ αὐτὸν ἀρῶ. λέγει αὐτῇ ὁ Ἰησοῦς· Μαρία. στραφεῖσα ἐκείνη λέγει αὐτῷ· Ραββουνί, ὃ λέγεται, διδάσκαλε. λέγει αὐτῇ ὁ Ἰησοῦς· Μή μου ἅπτου· οὔπω γὰρ ἀναβέβηκα πρὸς τὸν πατέρα μου· πορεύου δὲ πρὸς τοὺς ἀδελφούς μου καὶ εἰπὲ αὐτοῖς· ἀναβαίνω πρὸς τὸν πατέρα μου καὶ πατέρα ὑμῶν, καὶ Θεόν μου καὶ Θεὸν ὑμῶν (Ιω 20:12-17).

Οι πέντε αυτοί στίχοι είναι άκρως ενδιαφέροντες. Θα σταθώ στα ακόλουθα σημεία:

α) Ο Ιησούς δεν άφησε τη Μαρία να τον αγγίξει. (Η φράση «μή μου ἅπτου» είναι παροιμιώδης.

β) Ο Ιησούς λέγει στη Μαρία γιατί δεν της επέτρεψε να τον αγγίξει. Ο λόγος είναι «οὔπω γὰρ ἀναβέβηκα πρὸς τὸν πατέρα μου».

γ) Ο Ιησούς παραγγέλλει στη Μαρία να πει στους αδελφούς του (μαθητές του) «ἀναβαίνω πρὸς τὸν πατέρα μου».

Θα εστιάσω τη συζήτησή μου στα τρία αυτά σημεία.

Ο Ιησούς δεν επιτρέπει στη Μαρία να τον αγγίξει, επειδή δεν έχει ακόμα ανεβεί προς τον Πατέρα του. Από αυτό συνάγεται ότι αν ο Ιησούς είχε ανεβεί προς τον Πατέρα του, δεν θα είχε κανένα λόγο να μην επιτρέψει στη Μαρία να τον αγγίξει, με άλλα λόγια αν ο Ιησούς είχε ανέβει προς τον Πατέρα του, τότε θα άφηνε τη Μαρία να τον αγγίξει. Δεν έχω καμμία ερμηνεία ή εξήγηση γιατί η υποθετική αυτή πρόταση, αυτό το συνημμένο, όπως θα έλεγαν οι Στωικοί, ισχύει σ’ αυτήν την περίπτωση του αναστάντος Ιησού. Η στάση του Ιησού εδώ είναι εκ διαμέτρου αντίθετη με εκείνη που περιγράφει ο ευαγγελιστής Ματθαίος στο κεφ. κη΄ (28) του Ευαγγελίου του. Διαβάζουμε ότι η Μαρία η Μαγδαληνή και η άλλη Μαρία, όταν ξημέρωνε η Κυριακή, ήρθαν στον τάφο και ο άγγελος τους είπε να πουν στους μαθητές του αναστάντος Ιησού να πάνε στη Γαλιλαία, επειδή εκεί θα τους συναντούσε. Με τα λόγια του Ματθαίου:

ὡς δὲ ἐπορεύοντο ἀπαγγεῖλαι τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ, καὶ ἰδοὺ Ἰησοῦς ἀπήντησεν αὐταῖς λέγων˙ χαίρετε. αἱ δὲ προσελθοῦσαι ἐκράτησαν αὐτοῦ τοὺς πόδας καὶ προσεκύνησαν αὐτῷ. τότε λέγει αὐταῖς ὁ Ἰησοῦς, μὴ φοβεῖσθε· ὑπάγετε ἀπαγγείλατε τοῖς ἀδελφοῖς μου ἵνα ἀπέλθωσιν εἰς τὴν Γαλιλαίαν, κἀκεῖ με ὄψονται (Μτ 28:9-10).

Σύμφωνα με τον Ματθαίο, ο Ιησούς δεν αποτρέπει τη Μαρία τη Μαγδαληνή και την άλλη Μαρία να του κρατήσουν τα πόδια του, να τον αγγίξουν. Το άγγιξαν χωρίς ο Ιησούς να φέρει ουδεμία αντίρρηση.

Ο Μάρκος, στο κεφ. ιστ΄ (16) της βιογραφίας του Ιησού γράφει ότι τρεις γυναίκες ήλθαν στον τάφο, η Μαρία η Μαγδαληνή, η Μαρία η του Ιακώβου και η Σαλώμη, αλλά δεν είπαν σε κανέναν αυτά που τους είπε ο νεανίσκος που συνάντησαν εκεί, διότι εφοβούντο. Στη Μαρία τη Μαγδαληνή, όμως, φανερώθηκε ο Ιησούς το πρώτον και πήγε αυτή και είπε στους μαθητές ότι είδε τον Ιησού. Δεν υπάρχει καμμία άλλη πληροφορία περί αγγίγματος και προσκυνήσεως του Ιησού.

Σύμφωνα δε με το Ευαγγέλιο του Λουκά, ο Ιησούς δεν εφανερώθη σε καμμία γυναίκα από αυτές που πήγαν στον τάφο –μεταξύ αυτών και η Μαρία η Μαγδαληνή και η Μαρία η του Ιακώβου και η Ιωάννα. Παρουσιάστηκε σε δύο μαθητές που επήγαιναν στην κώμη Εμμαούς.

Από τα ανωτέρω είναι σαφές ότι ο Ιησούς απηγόρευσε να τον αγγίξει η Μαρία η Μαγδαληνή μόνο σύμφωνα με το κείμενο του Ιωάννου και ο λόγος ήταν ότι δεν είχε μέχρι τότε ανεβεί προς τον Πατέρα του. Θεωρώ ότι η υποθετική πρόταση «Αν ο Ιησούς είχε ανεβεί προς τον Πατέρα του, τότε ο Ιησούς θα επέτρεπε να τον αγγίξει η Μαρία η Μαγδαληνή», δεν ισχύει μόνο για τη Μαρία αλλά για όλους τους μαθητές και τις μαθήτριες του Ιησού.

Πότε ανέβηκε στους ουρανούς ο Ιησούς. Θεωρώ ότι ανέβηκε την πρώτη μέρα της αναστάσεώς του, πριν φανερωθεί το βράδυ της μέρας αυτής στους μαθητές του, διαφορετικά δεν θα έλεγε στη Μαρία τη Μαγδαληνή να πει στους μαθητές του «ανεβαίνω προς τον πατέρα μου». Στην πρώτη εμφάνισή του στους μαθητές τη νύχτα της Κυριακής, δεν τον άγγιξε κανείς. Μόνο τις πληγές του είδαν. Στη δεύτερη όμως εμφάνισή του, τη δεύτερη Κυριακή της αναστάσεώς του, κάλεσε τον Θωμά, ο οποίος δεν είχε πιστέψει τους συμμαθητές του ότι είδαν τον Ιησού αναστάντα, να τον ψηλαφήσει, να αγγίξει τις πληγές του. Επέτρεψε στον Θωμά να τον αγγίξει, πράγμα που είχε απαγορεύσει στη Μαρία τη Μαγδαληνή. Αυτό σημαίνει ότι είχε ήδη ανεβεί προς τον Πατέρα του. Δηλαδή, έχουμε το επιχείρημα, το γνωστό ως modus ponens,

Αν ο Ιησούς επιτρέπει στον Θωμά να τον αγγίξει, τότε ο Ιησούς έχει ανεβεί προς τον Πατέρα του.

Ο Ιησούς επιτρέπει στον Θωμά να τον αγγίξει.

Επομένως, ο Ιησούς έχει ανεβεί προς τον Πατέρα του.

Από τα ανωτέρω συνάγεται ότι ο Ιησούς, πριν δει τους μαθητές του, σύμφωνα με το κείμενο του Ιωάννου, είχε ήδη ανεβεί να δει τον Πατέρα του. Επομένως, η δεύτερη παρουσία του Ιησού πάνω στη γη είναι αυτή που έλαβε χώρα μετά το πρωί της Κυριακής, τη μέρα της αναστάσεώς του, πριν συναντήσει τους μαθητές του. Κι αν κανείς αμφιβάλει γι’ αυτό, τότε η δεύτερη παρουσία του είχε ήδη λάβει χώρα πριν από τη δεύτερη συνάντησή του με τους μαθητές του, τη δεύτερη Κυριακή μετά την ανάστασή του.

Με βάση όσα προαναφέρθηκαν,  συμπεραίνω ότι η αναμενόμενη παρουσία του Ιησού Χριστού θα είναι η τρίτη παρουσία του πάνω στη γη, αν το κείμενο του Ιωάννου καταγράφει ορθώς τα γενόμενα το πρωί της Κυριακής, όταν ο Ιησούς συνάντησε τη Μαγδαληνή Μαρία μετά την έγερσή του.

Τώρα, μπορεί κανείς να πει «Τι σημασία έχει αν η ερχόμενη παρουσία του Ιησού είναι η δεύτερη ή η τρίτη παρουσία του πάνω στη γη; Σημασία έχει ότι ο Ιησούς θα ξανάρθει». Συμφωνώ ότι αυτό έχει σημασία. Αλλά όταν μιλούμε γι’ αυτό, πρέπει να λέμε «η ερχόμενη ή μελλοντική παρουσία του Ιησού».

Δημήτριος Ιωάννου Χατζόπουλος

Μη-Ομότιμος Καθηγητής Φιλοσοφίας

Πανεπιστημίου Κρήτης