ΚΩΣΤΗ ΗΛ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ

www.ret-anadromes.blogspot.com

• Ύδρευση- Προϊόντα- τουρισμός- ασχολίες των κατοίκων

Νερό πόσιμο οι κάτοικοι τού χωριού έπαιρναν από μια πηγή που υπάρχει στα ριζά τού λόφου Μόδι και από άλλη στα Γαϊδουρόσπηλια[1]. Σήμερα υπάρχει πλήρες δίκτυο ύδρευσης με πόσιμο νερό, που- πέραν των παραπάνω πηγών- προέρχεται από τις πηγές τού Κουρταλιώτη, απ’ όπου, επίσης, με ανοικτό και κλειστό κύκλωμα, αρδεύεται η καλλιεργήσιμη και μη έκταση που ανήκει στα Λευκόγεια[2].

Κύρια προϊόντα τους τα Λευκόγεια έχουν σήμερα το ελαιόλαδο, καθώς και αρκετά κτηνοτροφικά προϊόντα, ενώ παλαιότερα είχαν και το χαρούπι, τις πατάτες, λίγα κηπευτικά και την καλλιέργεια μεταξοσκωλήκων. Παλιά, μέχρι και τη δεκαετία τού ’50, κοινή απασχόληση των κατοίκων αποτελούσε και η συγκέντρωση τού αυτόπηχτου αλατιού στο Αμμούδι, τα Λαδάκια, τον Φλομέ και το Ποδάρι. Επίσης, στα Λευκόγεια λειτούργησε το 1915 ένας από τους πρώτους συνεταιρισμούς τής Κρήτης, στον οποίο τοποθετήθηκε και το πρώτο τηλέφωνο που εξυπηρετούσε τα χωριά τής Γιαλιάς. Ο Συνεταιρισμός αυτός αναφέρεται στην εφημερίδα «Κρητική Επιθεώρησις», το 1934, από τον δημοσιογράφο με το ψευδώνυμο «Αγιο- βασιλειώτης», ότι εγκαταλείφθηκε περί το 1932 χωρίς λόγο[3].

Σήμερα, οι κάτοικοι τού χωριού ασχολούνται, κυρίως, με τη γεωργία, την ελαιοκομία και την κτηνοτροφία, Τα τελευταία χρόνια έχει αναπτυχθεί αρκετά και η παραγωγή βιολογικών προϊόντων θερμοκηπίου (τομάτες, αγγούρια), ενώ, λόγω των παραλιών με ξεχωριστή ομορφιά που διαθέτει η περιοχή (Σχοινάρια, με σπυρωτή άμμο και πεντακάθαρη θάλασσα, Αμμούδι και Αμμουδάκι και μέρος τής όμορφης και πεντακάθαρης παραλίας Δαμνώνι με πλακούρες μέσα στη θάλασσα), οι κάτοικοι ασχολούνται, επί πλέον, και με τον τουρισμό ως επιχειρηματίες και ως υπάλληλοι τουριστικών επιχειρήσεων[4].

Στα Λευκόγεια (και στα γύρω χωριά Γιαννιού, Μαριού, Ασώματο, αλλά και σε άλλα χωριά τής επαρχίας Αγίου Βασιλείου) συναντούμε, συχνά, τα λεγόμενα «μοναστηριακά (μαναστηρικά στη γλώσσα τού λαού) κτήματα». Στη συγκεκριμένη περίπτωση πρόκειται για αγροτικές μοναστηριακές περιουσίες- μετόχια τής μονής Πρέβελη, που, αργότερα, διά νόμου, παραχωρήθηκε κατά τα 3/5 στα νεοϊδρυθέντα Εφεδρικά Ταμεία, που συνεστήθησαν για την αποκατάσταση των Εφέδρων Πολεμιστών που είχαν πάρει μέρος στους απελευθερωτικούς αγώνες τού Έθνους (1912-1922) και επί χρόνια πολεμούσαν και βρέθηκαν, στο τέλος, στο έλεος τού Θεού με γυναίκες και παιδιά πίσω τους, χωρίς περιουσία. Προς τούτο, συνεστήθη το λεγόμενο «Ταμείον Εφέδρων Πολεμιστών Νομού Ρεθύμνης», στο οποίο, όπως ήδη σημειώσαμε, εκχωρήθηκαν τα 3/5 των μοναστηριακών περιουσιών.

Οι πτωχοί, πάντως, αγρότες των Λευκογείων και των γύρω χωριών τής Γιαλιάς, στα δύσκολα χρόνια ειδικά τής Κατοχής, έκαναν συμφωνία με την Ι. Μ. τού Πρέβελη, που λεγόταν «χωραφοσκέπαση»[5]. Τους παραχωρούνταν δηλαδή από τη Μονή το χωράφι με τον όρο, όσο σπόρο θα έσπερναν, άλλο τόσο να έδιναν στη Μονή ως ενοίκιο. Την παραγωγή, στη συνέχεια, την έπαιρνε εξολοκλήρου ο χωρικός. Μια βοήθεια, οπωσδήποτε, σημαντική στη φτώχεια των κατοίκων των γύρω στη Μονή χωριών στους χαλεπούς εκείνους καιρούς.

Χαρακτηριστικά όσα στο σημείο αυτό γράφει ο Λευκογειανός πρώην Δήμαρχος Φοίνικα κ. Μανόλης Μαστορογιαννάκης: «Τα μοναστηριακά, δηλαδή, για τα Λευκόγεια, όπως και για τα άλλα χωριά τής Γιαλιάς, ήταν ένα οικονομικό αποκούμπι κάθε φτωχού οικογενειάρχη και χορηγούσανε στον κάθε προστρέχοντα οικονομικές ανακουφίσεις. Αυτά τα μετόχια μπορούμε να πούμε ότι αποτελούσαν παραρτήματα οικονομικών δωρεών, ενισχύσεω και παροχών από τη μονή Πρέβελη για όλον τον φτωχόκοσμο, χωρίς μεροληψίες και εξαιρέσεις….Το πλούσιο και ιστορικό αυτό μοναστήρι για τα γύρω χωριά τουλάχιστον παρέμενε ανεξάντλητη πηγή εσόδων» [6].

Επειδή τα πρόβατα ήταν λιγοστά, κάθε Μεγάλη Τεσσαρακοστή τα μάζευαν όλοι οι χωριανοί και έβγαζαν από κοινού το γάλα (κοινό μιτάτο- τυροκομείο), που, κάθε οικογένεια, ανά δύο πρόβατα, το έπαιρνε, κατόπιν κληρώσεως, για μια μέρα. Έχουμε ένα δείγμα έμπρακτης αλληλοβοήθειας των χωριανών, όπως, επίσης, γινόταν και στην κατασκευή τού ασβεστοκάμινου που ήταν κοινή, συνεταιριστική.

• Σπήλαια

1. Αποκλείστρας Σπήλιος, ο (Α.Σ.Μ.Κ.[7] 3228)

             Στη θέση Αποκλείστρα, νότια τού χωριού, υπάρχει το ομώνυμο σπήλαιο Αποκλείστρας Σπήλιος. Το όνομα προέρχεται, ασφαλώς, από τη διαμόρφωση τού εδάφους. Πρόκειται για μέρος στενό και δύσβατο, στο οποίο μπορούν να αποκλειστούν άνθρωποι και ζώα.

1.  Βορνόσπηλιος, ο (Α.Σ.Μ.Κ. 2016)

Από τον προσανατολισμό τού συγκεκριμένου σπηλαίου (διαστ. 7Χ6Χ5) προς το βοριά.

3. Γαϊδουρόσπηλια, τα

Από τα ομώνυμα σπήλαια, σε υψόμ. 230 μ., όπου στάβλιζαν τους γαϊδάρους. Ο συνάδελφος Στ. Στεφανάκης με πληροφόρησε ότι ίσως στα σπηλιάρια αυτά κλείνονταν από τους χωρικούς μας τα γέρικα γαϊδούρια προκειμένου να ψοφήσουν. Πρόκειται δηλαδή κάτι αντίστοιχο προς τα σκυλογκρέμι και σκυλοπνίχτης, που συναντούμε σε άλλα χωριά, και έπαιζαν, φαίνεται, στα παλιά χρόνια, τον ρόλο Καιάδα των γέρικων ή άρρωστων σκυλιών

4. Γρες ο Σπήλιος, της  (Α.Σ.Μ.Κ. 183)

Είναι διαστ. 7Χ6Χ5 και βρίσκεται στη θέση Ποδάρι, νότια των Λευκογείων, πάνω από θαλάσσιο κρημνό. Υπάρχει παράδοση για γριά που εγκαταβίωσε σε αυτό.

                5. Καλαφά ο Σπήλιος, του (Α.Σ.Μ.Κ. 3231)

Όπως και τής Γρες ο Σπήλιος, βρίσκεται στη θέση Ποδάρι. Το όνομα, προφανώς, από τον ιδιοκτήτη του

6. Κάτω Ρίζα, η (Α.Σ.Μ.Κ. 3227)

Το σπήλαιο βρίσκεται στη θέση Τραχήλια. Το όνομά του από τη θέση του στα χαμηλά μέρη τής Ρίζας (Κάτω)

       7. Κάτω Σπήλιος, ο (Α.Σ.Μ.Κ. 200)

Είναι διαστ. 10Χ4Χ5 και βρίσκεται στη θέση Ποδάρι, μαζί με τα άλλα δύο σπήλαια που είδαμε παραπάνω (Γρές Σπήλιο και Καλαφά Σπήλιο).

8. Κουτσουλιδιάρης, ο (Α.Σ.Μ.Κ. 2016)

                   Στη θέση αυτή, στα νότια τού χωριού και σε μέρος απόκρημνο προς τη θάλασσα, βρίσκεται το ομώνυμο σπήλαιο. Το όνομα του από τις άφθονες κουτσουλιές σπουργιτιών, περιστεριών και θαλασσοπουλιών που φωλιάζουν μέσα σε αυτό.

9.  Μαστρονικόλα η Σπηλιάρα, του (Α.Σ.Μ.Κ. 3229)

Το σπήλαιο βρίσκεται στη θέση Μαστρονικόλα το Πορί, στα Δυτικά τού χωριού. Το όνομά του, προφανώς, προήλθε από τον ιδιοκτήτη του Μάστρο- Νικόλα.

10. Σαρακηνάλωνα, τα (Α.Σ.Μ.Κ. 2935)

Στην ομώνυμη περιοχή, δυτικά τού χωριού, υπάρχει σπήλαιο, στο οποίο λέγεται ότι κατοικούσαν οι Σαρακηνοί, κακοί δαίμονες, ανάμνηση τής τυραννίας των Σαρακηνών.

11. Στενού ο Σπήλιος, του

Το όνομα τού σπηλαίου από το φυσικό στένωμα που οδηγεί σε αυτό.

12 . Τρυπητή, η (ΑΣΜΚ 208)

Πρόκειται για βράχο με μεγάλη τρύπα από ΒΑ μέχρι ΝΑ[8]. Το ομώνυμο αυτό σπήλαιο βρίσκεται ΝΔ του χωριού, σε υψόμ. 50 μ. και είναι διαστ. 10Χ7Χ5. Εδώ, όπως και στα Σχοινάρια, λειτουργούσε το κοινό μιτάτο (τυροκομείο).