Γράφει ο Μανώλης Σκαρσούλης
Τη δεκαετία 1960-1970, μετά τα πέτρινα χρόνια 1940-1960
Στην δεκαετία 1960-1970 έγιναν σημαντικές μεταβολές στις καταναλω τικές δαπάνες μας. Λιγότερα ξοδεύουμε για ψωμί, περισσότερα για κρέας. Λιγότερα γενικά για τρόφιμα και περισσότερα για τα λεγόμενα αγαθά διαρκείας. Κι ακόμη περισσότερα για ταξiδια, αναψυχή κ.λπ.
Το τεύχος της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσία «Εθνικοί Λογαριασμοί της Ελλάδας 1948-1970» που κυκλοφόρησε τελευταία, μας δίνει αρκετές πληροφορίες για όλα αυτά . Τι ξοδεύαμε άλλοτε και τι ξοδεύουμε τώρα. Ποιά θέση, είχαν οι δαπάνες για τρόφιμα παλιότερα και τι πήρε τη θέση αυτή σήμερα. Και μαζί, μας προβληματίζουν όλες αυτές οι διαπιστώσεις για το παρόν και το μέλλον.
Ένα καλό μόνο έχουν. Τον «λογαριασμό» τον κάνουν στη βάση της μέσης κατά κάτοικο δαπάνης, με φυσικό αποτέλεσμα να ισοπεδώνονται σ' αυτόν τον μέσο όρο οι δαπάνες του χωρικού των Αγράφων και εκείνες των πρωτευουσιάνων, τα έξοδα του εκατομμυριούχου και εκείνα του μισθοδίαιτου.
Κρίμα που η Στατιστική δεν μας δίνει εικόνα κατά περιφέρειες, οπότε ο καθένας θα μπορούσε να βρει και να κατατάξει τον εαυτό του στη θέση που του ανήκει.
Λιγότερο ψωμί
Ο άρτος ο επιούσιος και τα δημητριακά, από τη μια μεριά, και τα λαχανικά τα όσπρια, και τα φρούτα από την άλλη, κατείχαν ιδιαiτερη θέση στη συνολική δαπάνη για τρόφιμα το 1960. Άρτος και δημητριακά 18,4% και λαχανικά, όσπρια, φρούτα 23,9%. Πλησίαζαν δηλαδή το 50% της συνολικής δαπάνης για τρόφιμα οι δυο αυτές κατηγορίες το 1960.
Το 1970 όμως ο άρτος και τα δημητριακά έπεσαν (έπειτα από διαδοχικές μειώσεις μέσα στη 10ετία) από 18,4 σε 9,6%. Τα λαχανικά, τα φρούτα και τα
όσπρια αντίθετα όχι μόνο διατήρησαν τη θέση τους, αλλά και την βελτίωσαν, από 23,9 σε 25%.
Ένα άλλο είδος, που έχασε έδαφος είναι τα λιπαρά. Από 11,6 το 1960, έπεσαν σε 8,9 το 1970. Ψωμί λοιπόν, δημητριακά και λιπαρά έχασαν έδαφος στην ποσοστιαία σύνθεση της δαπάνης για τρόφιμα.
Και ποιος το κέρδισε αυτό το χαμένο έδαφος μέσα στη 1Οετία;
- • το κρέας που από 15% έφθασε το 22,8%
- • Το γάλα , το τυρί και τα αυγά, που από 15,5% έφθασαν 17,5%
- • Και ακολουθούν - με μικρές όμως διαφορές - τα αλιεύματα, η ζάχαρη και τα ζαχαρώδη και τα αφεψήματα.
Περισσότερο κρέας
|
Ας δούμε τώρα αυτά τ5α ποσοστά πιο συγκεκριμένα σε απόλυτους αριθμούς, σε δραχμές. Και φυσικά σε δραχμές σταθερής αγοραστικής δυνάμεως του 1958, για να είναι συγκρίσιμα τα μεγέθη. Έ τσι θα έχουμε μια σαφέστερη εικόνα . Η μέση λοιπόν κατά κάτοικο δαπάνη (ιδιωτικής κατανάλωσης) για τρόφιμα έχει ως εξής:
Στη μέση κατά κάτοικο δαπάνη για τρόφιμα, που αυξήθηκε από 3.899 δραχμές σε 5.707 (κατά 90% σχεδόν) μεταξύ 1960 και 1970, παρατηρούμε σοβαρές ανακατατάξεις.
• Το ψωμί, δημητριακά, είναι τα μόνα είδη που η δαπάνη εiναι πιο χαμηλή το 1970, αφού από 739 δρχ. έπεσε σε 643
- Στα λιπαρά η δαπάνη μόλις διατηρείται στο ίδιο επίπεδο.
- Το κρέας κατέχει την πρώτη θέση, με διπλάσια δαπάνη και ακολουθούν τα άλλα τρόφιμα με σημαντικές επίσης αυξήσεις.
Είναι σαφής λοιπόν η στροφή από το άμυλο και το λίπος στις ζωικές πρωτεΐνες και τα φρούτα κ.λπ. που σημαίνει βελτίωση της διατροφής .
Στο εξωτερικό
|
Μια σύγκριση της Ελλάδας με άλλες χώρες στην κατά κεφαλή κατανάλωση ορισμένων τροφίμων (σε γραμμάτια ημερησίως), δείχνει τα εξής (σε σύγκερισηαφορά το έτος 1967, βάσει στοιχείων της τελευταίας στατιστικής Επετηρίδας της Ελλάδας)Η απόσταση της Ελλάδας στο κρέας από πολλές χώρες υπογραμμίζει την οξύτητα του προβλήματος εξασφαλίσεως των αναγκαίων ποσοτήτων (το οποίο πρόβλημα τον τελευταίο καιρό, όπως είναι γνωστό , έχει προσλάβει σοβαρές διαστάσεις) προς κάλυψη της συνεχώς αυξανόμενης ζητήσεως του είδους στη χώρα μας. Ας σημειωθεί ότι έλλειψη κρέατος παρατηρείται διεθνώς
και από την άποψη αυτή το θέμα της αυξήσεως της εγχωρίου παραγωγής αποκτά κρίσιμη προτεραιότητα.
Συγκρίσεις εξάλλου και σε άλλα είδη τροφίμων, όπως το γάλα, στο οποίο η κατανάλωση στη χώρα μας είναι χαμηλότερη, υπογραμμίζει την σημασία της επαρκείας σε ζωοκομικά γενικότερα προϊόντα .
Ντύσιμο και στέγαση
Και τώρα ας δούμε τις δαπάνες στα άλλα είδη., Η μέση ανά κάτοικο δαπάνη στην περίοδο 1960-1970 έχει ως εξής (σε δραχμές σταθερής πάντοτε αγοραστικής αξίας) στα άλλα αυτά είδη:
- Καπνός: Από 334 δραχμές το 1960 που ήταν η δαπάνη για τσιγάρα και γενικά για καπνό, έφτασε τις 544 δραχμές το 1970. Αύξηση που πλησιάζει το διπλασιο της δαπάνης . Ούτε κινδύνους για καρκίνο ακούει ο κόσμος, ούτε τη θεωρία των πεταγμένων χρημάτων ασπάζεται . Το τσιγάρο, τσιγάρο !
- ΕΝΔΥΣΗ-ΥΠΟΔΗΣΗ : Ευτυχώς δεν πάνε πίσω οι δαπάνες εμφανίσεως. Από 1118 δραχμές το 1960 οι δαπάνες του ειδους αυτού έφτασαν τις 2.336 δραχμές το 1970, ήτοι υπερδιπλασιάστηκαν , Και χωρίς αμφιβολία , αυτός ο υπερδιπλασιασμός είναι κάτι που «φαίνεται τόσο στο λεγόμενο ωραίο φύλο, όσο και στον Αδάμ. Να φανταστεί μόνο κανείς πόσο πιο μεγάλη θα ήταν η δαπάνη του είδους αυτού, αν συνέβαινε να επικρατήσει μόνιμα η μόδα του μάξι και της μπότας. Να λοιπόν και η οικονομική σημασία του μίνι, εκτός φυσικά απ' τα άλλα καλά του !
• ΣΤΕΓΑΣΗ-ΥΔΡΕΥΣΗ : Κι εγώ σχεδόν διπλασιασμός της δαπάνης . Από 1222 δραχμές το 1960, έφτασε τις 2115 το 1970. Τεράστιες φυσικά ήταν οι στεγαστικές ανάγκες του ελληνικού λαού και εξακολουθούν να είναι. Είναι συνεπώς εντελώς δικαιολογημένη η αύξηση αυτή και θα εξακολουθήσει και στην τρέχουσα 1Οετία . Κι ας μη βλέπουμε μόνο τα αστικά κέντρα με τα διαμερίσματα. Στην επαρχία και στους ορεινούς πληθυσμούς , υπάρχουν μεγάλες ανάγκες , αφού δεν έχουν αποκατασταθεί όλες οι καταστροφές των σεισμών . Στο κονδύλιο των 2115 δραχμών υπεισέρχονται και οι δαπάνες για ύδρευση. Κι αυτό ευχάριστο. Χρησιμοποιεί περισσότερο νερό ο Έλληνας . Το καλύτερο σπίτι έφερε φυσικά και το τους όπως είναι ευνόητο την καθαριότητα
Κι εδώ απομένουν να γίνουν πολλά , γιατί οι Έλληνες πλένονται ακόμα με το ... κατσαρολάκι οι περισσότεροι.
Έπιπλα και θέρμανση
Σχεδόν τριπλασιασμός της δαπάνης, για έπιπλα και σκεύη σημειώθηκε μεταξύ 1960 και 1970. είναι το μεγαλύτερο ποσοστό αυξήσεως σε όλες τις δαπάνες και μαζί με της τηλεπικοινωνίες (στις οποίες επίσης παρατηρείται, όπως θα δούμε, μεγάλη αύξηση) οι δαπάνες των κατηγοριών, αυτών κρατούν τα πρωτεία. Από 368 δραχμές λοιπόν οι δαπάνες το 1960 για έπιπλά και σκεύη έφτασαν τις 1022 το 1970.
Εδώ υπεισέρχεται μαζί με την κάλυψη, μεγάλων αναμφισβήτητα αναγκών του πληθυσμού, και ο καταναλωτισμός. Πάντως εκείνο που απορρόφησε το τριπλάσιο σχεδόν κονδύλιο, είναι βασικά οι ανάγκες της οικογένειες, σε έπιπλα και σκεύη. Η επέκταση εξάλλου του ηλεκτρισμού, άνοιξε την πόρτα για να μπεί στο ελληνικό σπίτι η ηλεκτρική συσκευή, που έφερε επανάσταση στην κουζίνα, στο πλυσταριό, και στο σαλόνι. Ψυγείο, φούρνος, πλυντήρια, ραδιόφωνο και T.V. συμμετέχουν κατά σημαντικό ποσοστό στον τριπλασιασμό της δαπάνης, αλλά και η επίπλωση πρωτοπορεί. Από λίγο ως πολύ, το κάθε σπίτι αγοράζει, συμπληρώνει και αλλάζει έπιπλα. Μαζί λοιπόν με την αλλαγή τόσων άλλων συνηθειών στη λεγόμενη καταναλωτική κοινωνία, ήρθε και η συνήθεια της αλλαγής της επιπλώσεως.
ΘΕΡΜΑΝΣΗ - ΦΩΤΙΣΜΟΣ: Από 280 δραχμές η μέση δαπάνη το 1960, έφτασε τις 608, ήτοι υπερδιπλασιάστηκε το 1970. Μια αύξηση φυσιολογική, η οποία όμως μαζί με τη ζεστασιά έφερε -Ο τουλάχιστον στην πρωτεύουσα και την Θεσσαλονίκη -και την ρύπανση της ατμόσφαιρας. Φυσικά δεν είναι αποκλειστικά υπεύθυνο το καλοριφέρ για την ρύπανση (είναι και οι βιομηχανίες και τα αυτοκίνητα) , αλλά έχει το μερίδιό του στην ιστορία αυτή. Ουδέν .. καλόν αμιγές κακού και μάλιστα στους καιρούς της καταναλωτικής κοινωνίας.
Ταξίδια και αναψυχή
Και μια ματιά στις υπόλοιπες κατηγορίες δαπανών
- • ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ οικιακές δαπάνες: Από 304 δραχμές το 1960 σε 543 το 1970' Συνοδό επακόλουθο όλων των προηγούμενων δαπανών που είδαμε.
- • Υ ΓΙΕΙΝΗ ΚΑΘΑΡΙΟΤΗΤΑ : Από 339 δραχμές σε 635. Φυσιολογική αύξηση και ευχάριστη διαπίστωση .
Και τώρα τρείς ενδιαφέρουσες κατηγορίες δαπανών:
- ΤΑΞΙΔΙΑ, ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ: Υπερδιπλασιασμός! Το κονδύλιο από 516 δραχμές το 1960, ανέβηκε στις 1247 το 1970. Και θα καταλάβουν ακόμα μεγαλύτερη θέση στις μελλοντικές δαπάνες του ανθρώπου, τα έξοδα αυτά, γιατί το ταξίδι, και η μετακίνηση έπαψαν πια να είναι προνόμιο των λίγων.
- ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΕΣ: Από 55 δραχμές το 1960 έφτασε τις 161 στο 1970 η δαπάνη του είδους αυτού. Τριπλασιασμός. Και θα καταλάβει ακόμα πιο σημαντική θέση στο μέλλον το κονδύλιο αυτό με την επέκταση των τηλεπικοινωνιών σε ολόκληρη τη χώρα .
- • ΑΝΑΨΥΧΗ: 571 δραχμές μέση κατά κεφαλή κατανάλωση το 1960 και 1285 το 1970. Υπερδιπλασιασμός. Δικαίωμα στην αναψυχή έχουν όλοι. Είχαν πάντοτε αλλά η ανέχεια την έκανε απαγορευτική και τι δικαίωμα έμενε.. θεωρητική αρχή. Πόσο πιο ευχάριστη βέβαια θα ήταν η διαπίστωση αυτή, αν μπορούσε να αφορά όλους τους Έλληνες και όχι να είναι ο μέσος συντελεστής, που σημαίνει ότι αρκετοί συμμετέχουν ελάχιστα ή και καθόλου στο κονδύλιο των 1285 δραχμών της αναψυχής.
Και η δωρεάν Παιδεία
Το κονδύλιο ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ από 173 δραχμές το 1960 έγινε 204 το 1970. Πρόκειται για «μέση ανά κάτοικον δαπάνη ιδιωτικής καταναλώσεως» (ολόκληρη τίθεται η ορολογία της Στατιστικής, για να μη γίνει σύγχυση με τις δημόσιες δαπάνες) που σημαίνει: Η Δωρεάν Παιδεία, ούτε υπήρξε, ούτε υπάρχει. Και να τις 204 δραχμές τις πολλαπλασιάσει κανείς με τον πληθυσμό της Ελλάδας (γιατί είπαμε ότι πρόκειται για μέση ανά κάτοικο δαπάνη) αφού πρόκειται για δις, και μάλιστα ίσως δεν τα λέει όλα, προκειμένου περlδαπανών παιδείας.
Πηγή: ΕΠΙΚΑΙΡΑ τεύχος 216, 22 Σεπτ. 1972
