Οι γιορτές των μεγάλων αγίων μας Βαρβάρας, Σάββα και Νικολάου (4, 5 και 6 του Δεκέμβρη) έχουν συνδεθεί μεταξύ τους από το λαό μας και ονομάζονται «Αϊνικολοβάρβαρα».
Στην Κρήτη λέγαμε και μια μαντινάδα:
Αγιά Βαρβάρα φώνιαξε, άη Σάββας απηλοήθη (=απάντησε)
κι άης Νικόλας έτρεξε να πά’ να λειτρουήσει!
Ας πούμε λίγα λόγια για τους τρεις αγίους, από τα βιογραφικά τους στο Διαδίκτυο, όπου προσθέτω κι εγώ μερικά στοιχεία. Έτη πολλά σε όλους!
Η αγία Μεγαλομάρτυρας Βαρβάρα
Η Αγία Βαρβάρα αποτελεί κόσμημα των μαρτύρων του 3ου αιώνα μ.Χ. Ο πατέρας της ήταν από τους πιο πλούσιους ειδωλολάτρες της Ηλιουπόλεως και ονομαζόταν Διόσκορος. Μοναχοκόρη η Βαρβάρα, διακρινόταν για την ομορφιά του σώματός της, την ευφυΐα και σωφροσύνη της.
Στη χριστιανική πίστη κατήχησε και είλκυσε τη Βαρβάρα μια ευσεβής χριστιανή γυναίκα. Τη ζωή της μέσα στο ειδωλολατρικό περιβάλλον η Βαρβάρα περνούσε με ευσέβεια και σεμνότητα. Με βάση τα δεδομένα της εποχής, η αγία πρέπει να ήταν περίπου 15-18 ετών.
Όμως το γεγονός αυτό, δεν έμεινε για πολύ καιρό μυστικό. Ο Διόσκορος έμαθε ότι η κόρη του είναι χριστιανή από τρία παράθυρα, που η ίδια ζήτησε ν’ ανοίξουν στο λουτρό της, προς τιμήν της Αγίας Τριάδας. Οργισμένος διέταξε τον αυστηρό περιορισμό της. Αλλά η Βαρβάρα κατόρθωσε και δραπέτευσε. Ο πατέρας της τότε εξαπέλυσε άγριο κυνηγητό μέσα στις σπηλιές και τα δάση, όπου κρυβόταν η κόρη του. Τελικά, κατόρθωσε και τη συνέλαβε.
Ο άσπλαχνος και πωρωμένος ειδωλολάτρης πατέρας, παρέδωσε την κόρη του στον ηγεμόνα Μαρκιανό. Αυτός, αφού στην αρχή δεν κατόρθωσε με δελεαστικούς τρόπους να μεταβάλει την πίστη της, διέταξε και την υπέβαλαν σε ανελέητα βασανιστήρια. Κατόπιν τη φυλάκισε, αλλά μέσα εκεί ο Θεός θεράπευσε τις πληγές της Βαρβάρας και ενίσχυσε το θάρρος της. Τότε ο ηγεμόνας θέλησε να τη διαπομπεύσει δημόσια γυμνή. Αλλά ενώ έβγαζαν τα ρούχα της, άλλα ωραιότερα εμφανίζονταν στο σώμα της. Ο ηγεμόνας βλέποντας το θαύμα, διέταξε να αποκεφαλισθεί. Χωρίς καθυστέρηση, ο ίδιος ο κακούργος πατέρας της, ανέλαβε και την αποκεφάλισε. Την στιγμή όμως που είχε αποτελειώσει το έγκλημά του, έπεσε νεκρός χτυπημένος από κεραυνό κατά θεία δίκη.
Η Αγία Βαρβάρα ανακηρύχθηκε ως προστάτιδα Αγία του πυροβολικού (1828 μ.Χ.) και των ορυχείων. Η αγία επίσης είναι πολιούχος (προστάτης της πόλης) του Ρεθύμνου, αφού την εποχή της Τουρκοκρατίας μια φονική επιδημία πανούκλας εξαλείφθηκε μετά από προσευχές χριστιανών και μουσουλμάνων του Ρεθύμνου προς αυτήν. Στη γνωστή και ιστορική εκκλησία της, στο Ρέθυμνο, βρίσκεται μια αριστουργηματική εικόνα της, έργο του μεγαλύτερου Ρεθεμνιώτη αγιογράφου του 19ου Αντωνίου Βεβελάκη, που την απεικονίζει με ρεαλιστικό ύφος και γύρω γύρω παρουσιάζει σκηνές από τα μαρτύριά της, καθώς και την αγία Ιουλιανή, δούλη της αγίας Βαρβάρας, που της συμπαραστάθηκε μέχρι τέλους και μαρτύρησε μαζί της.
Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός
Την ίδια μέρα (4 Δεκ.) γιορτάζει και ο μεγάλος άγιος διδάσκαλος της Ορθοδοξίας άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός (= από τη Δαμασκό).
Διαπρεπέστατος θεολόγος και ποιητής του 8ου αιώνα μ.Χ. και μέγας πατήρ της Εκκλησίας. Γεννήθηκε στη Δαμασκό στα τέλη του 7ου αιώνα μ.Χ. και έτυχε επιμελημένης αγωγής από τον πατέρα του Σέργιο, που ήταν υπουργός οικονομικών του άραβα χαλίφη Αβδούλ Μελίκ του Α’. Δάσκαλός του ήταν κάποιος πολυμαθής και ευσεβέστατος μοναχός, που ονομαζόταν Κοσμάς και ήταν από τη Σικελία. Ο Σικελός μοναχός πράγματι, εκπαίδευσε τον Ιωάννη και τον θετό του αδελφό Κοσμά τον Μελωδό (14 Οκτωβρίου), άριστα σ' όλους τους κλάδους της γνώσης.
Όταν πέθανε ο Σέργιος, ο γιός του Ιωάννης διορίστηκε, χωρίς να το θέλει, πρωτοσύμβουλος του χαλίφη Βελιδά (705 - 715 μ.Χ.). Αργότερα, όταν ο χαλίφης Ομάρ ο Β' εξήγειρε διωγμό κατά των χριστιανών, ο Ιωάννης μαζί με τον θετό του αδελφό Κοσμά (τον έπειτα επίσκοπο Μαϊουμά), έφυγαν από τη Δαμασκό και πήγαν στην Ιερουσαλήμ. Εκεί ο Ιωάννης έγινε μοναχός στην περίφημη Μονή του αγίου Σάββα, όπου έμεινε σ' όλη του τη ζωή, ζώντας πολύ ασκητικά (σώζεται το κελί του, μικρό και στενό), μελετώντας και συγγράφοντας.
Στο διωγμό κατά των αγίων εικόνων, επί αυτοκράτορα Λέοντος του Ισαύρου (726 μ.Χ.), πήρε ενεργό μέρος και εξαπέλυσε κατά του ασεβούς αυτοκράτορα τους τρεις γνωστούς λόγους υπέρ των αγίων εικόνων, πράγμα που θορύβησε τον Λέοντα. Αναφέρεται ότι ο Λέων διέταξε να μιμηθούν την γραφή του Δαμασκηνού και να στείλουν στο Χαλίφη πλαστή επιστολή του, με την οποία να φαίνεται ότι αυτός προσέφερε τη Δαμασκό στους Βυζαντινούς. Ο Χαλίφης πείστηκε και του έκοψε το δεξί χέρι. Το βράδυ έστειλε μεσίτες ο Ιωάννης στο βάρβαρο παρακαλώντας να του χαρίσει το κομμένο χέρι για να το θάψει. Ο Σαρακηνός συμφώνησε και του έδωσε το χέρι. Ο Άγιος το πήρε το πήγε στο ναό, που είχε στο σπίτι του. Έπεσε κάτω μπροστά στη αγία εικόνα της Θεομήτορος και προσευχήθηκε με δάκρυα.
Κάποια στιγμή αποκοιμήθηκε και βλέπει την αγία εικόνα της Παναγίας και του λέει: «Γιατρεύτηκε το χέρι σου και μη λυπάσαι πλέον γι' αυτό. Κάνε τώρα αυτό γραφίδα γραμματέως όπως μου υποσχέθηκες».
Τότε ξύπνησε ο Άγιος και βλέποντας το χέρι του θεραπευμένο, δοξολογούσε και ευχαριστούσε τον Κύριο και την Άχραντη Μητέρα του. Κατόπιν ζήτησε και του έφτιαξαν τη λεγόμενη εικόνα της Παναγίας Τριχερούσας, όπου το τρίτο χέρι συμβολίζει το δικό του ακρωτηριασμένο και θεραπευμένο χέρι. Σήμερα η εικόνα αυτή βρίσκεται στη σερβική ιερά μονή Χιλανδαρίου, στο Άγιο Όρος.
Ο Ιωάννης κατανάλωσε όλη του τη ζωή για τη δόξα του Θεού και άφησε σε μας συγγραφικούς θησαυρούς ανυπολόγιστης αξίας. Έζησε με οσιότητα πάνω από εκατό χρόνια και κοιμήθηκε ειρηνικά το 749 μ.Χ. Τάφηκε στη Μονή του Αγίου Σάββα. Χάρη στην ευγλωττία του ονομάσθηκε και «Χρυσορρόας», ενώ για το πλούσιο μουσικό του έργο ονομάστηκε «Μαΐστωρ της μουσικής».
Συγγραφικό έργο
Ο Ιωάννης μας παρέδωσε πλουσιότατο έργο σε όλους τους τομείς της Θεολογίας. Αφιερωμένος στη συχνή μελέτη της Πατερικής Παράδοσης και της ελληνικής φιλοσοφίας κατέγραψε άνετα τον πλούτο της εμπειρίας του. Οι κριτικοί σήμερα αρνούνται την πρωτοτυπία , αλλά αυτό δεν αφορά σε όλα τα έργα του. Εκείνο που δεν μπορεί κανείς να αρνηθεί είναι η αυστηρότητα στη μέθοδο και τη διαίρεση. Η υπεροχή του συστηματικού στοιχείου έναντι του πρωτοτύπου, υπήρξε αυστηρή στην επιλογή, η οποία εναρμονιζόταν άριστα και προς την αντίστοιχη αξίωση της Εκκλησίας.
Τα έργα διακρίνονται σε δογματικά, αντιρρητικά, απολογητικά, ηθικά, ομιλίες, ερμηνευτικά, αγιολογικά και υμνογραφικά. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν ο κανόνας (μουσικό έργο) που ψάλλεται στις εκκλησιές μας τη νύχτα του Μεγάλου Σαββάτου (ενώ ο κανόνας των Χριστουγέννων είναι έργο του αδελφού του, του αγ. Κοσμά του Μελωδού), καθώς και τα νεκρώσιμα ιδιόμελα, που ψάλλονται κατά την ακολουθία της κηδείας.
Σάββας ο Ηγιασμένος (5 Δεκ.)
Ο Άγιος Σάββας καταγόταν από το χωριό Μουταλάσκη της Καππαδοκίας και ήταν γιος ευσεβών γονέων, του Ιωάννη και της Σοφίας.
Από πολύ νωρίς γνώρισε τις θείες βουλές και αποφάσισε να αφιερωθεί στο μοναστικό βίο. Είχε τόση πίστη που κάποτε μπήκε σε ένα κλίβανο πυρός από τον οποίο βγήκε αβλαβής με τη βοήθεια του Θεού.
Όταν ήταν δεκαοχτώ ετών έφυγε από το μοναστήρι των Φλαβιανών και πήγε στα Ιεροσόλυμα. Από εκεί κατευθύνθηκε προς την έρημο της Ανατολής για να συναντήσει τον Μέγα Ευθύμιο (20 Ιανουαρίου). Ο Ευθύμιος τον έστειλε σε ένα κοινόβιο, το οποίο διηύθυνε ο όσιος Θεόκτιστος (3 Σεπτεμβρίου).
Ο Άγιος Σάββας κατά την παραμονή του στο κοινόβιο έλαμψε λόγω του χαρακτήρα του και των αρετών του. Μάλιστα ήταν τόσο σοβαρός και ηθικός - παρά το νεαρόν της ηλικίας - που χαρακτηρίστηκε «παιδαριογέροντας» από τον Μέγα Ευθύμιο.
Ο Άγιος Σάββας όσο μεγάλωνε τροφοδοτούσε όλο και περισσότερο το πνεύμα του, γι' αυτό και τιμήθηκε με το χάρισμα της θαυματουργίας. Το χάρισμα αυτό το επιστράτευσε στην υπηρεσία των φτωχών και των ασθενών και έτσι επιτέλεσε σημαντικότατα έργα.
Για την αγιότητα της ζωής του και για τη μεγάλη του φήμη, είχε σταλεί από τον Πατριάρχη Ιεροσολύμων δυο φορές πρεσβευτής στην Κωνσταντινούπολη, προς το βασιλιά Αναστάσιο και έπειτα προς τον Ιουστινιανό.
Σε ηλικία ενενήντα τεσσάρων ετών, το 534 μ.Χ., ανήλθε προς Κύριον εν ειρήνη. Το σώμα του είναι άφθαρτο και για πολλά χρόνια είχε μεταφερθεί στη Δύση. Πριν λίγες δεκαετίες επέστρεψε με τιμές στο μοναστήρι του, στη μονή αγίου Σάββα, κοντά στα Ιεροσόλυμα (στο Χείμαρρο των Κέδρων).
Η Μονή Αγίου Σάββα (όπου έζησε κι ο άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός) έχει αναδείξει πολλούς αγίους, αλλά και μάρτυρες, που σφάχτηκαν από τους επιδρομείς. Η μονή παρουσιάζει το εξής θαυμαστό φαινόμενο: δεν έχει νεκροταφείο! Τα σώματα των νεκρών μοναχών τοποθετούνται σε ένα ειδικό χώρο, όπου διαλύονται ήσυχα και ομαλά, χωρίς δυσοσμία.
Στο Ρέθυμνο έχουμε παρεκκλήσι του αγίου Σάββα στην αίθουσα κάτω από το ναό των Τεσσάρων Μαρτύρων (υπόγειο του ναού).
Άγιος Νικόλαος (6 Δεκ.)
Ο Άγιος Νικόλαος γεννήθηκε τον 3ο αιώνα μ.Χ. στα Πάταρα της Λυκίας, από γονείς ευσεβείς και πλουσίους και έδρασε την εποχή των αυτοκρατόρων Διοκλητιανού (284 - 304 μ.Χ.), Μαξιμιανού (286 - 305 μ.Χ.) και Μεγάλου Κωνσταντίνου.
Σε νεαρή ηλικία έμεινε ορφανός και κληρονόμος μιας μεγάλης περιουσίας. Αλλά ο Νικόλαος, εμπνεόμενος από φιλάνθρωπα συναισθήματα, διέθετε την περιουσία του για να ανακουφίζει άπορα, ορφανά, φτωχούς, χήρες, στενοχωρημένους οικογενειάρχες. Ένας μάλιστα, θα διέφθειρε τις τρεις κόρες του, προκειμένου να εξασφαλίσει χρήματα. Όταν το έμαθε αυτό ο Νικόλαος, μυστικά σε τρεις νύκτες εξασφάλισε την προίκα των τριών κοριτσιών, αφήνοντας 100 χρυσά φλουριά στην κάθε μία. Έτσι, οι τρεις κόρες αποκαταστάθηκαν και γλίτωσαν από βέβαιη διαφθορά.
Στην συνέχεια αφιερώθηκε στον ασκητικό βίο, λόγω όμως της ξεχωριστής αρετής του τιμήθηκε, χωρίς να το επιδιώξει, αρχικά με το αξίωμα του Ιερέα στα Πάταρα και συνέχεια με το αξίωμα του αρχιεπισκόπου Μύρων. Από τη θέση αυτή καθοδηγούσε με αγάπη το ποίμνιό του και ομολογούσε με παρρησία την αλήθεια. Για το λόγο αυτό συνελήφθη από τους τοπικούς άρχοντες και ρίχτηκε στη φυλακή.
Όταν όμως ανήλθε στον αυτοκρατορικό θρόνο ο Μέγας Κωνσταντίνος ελευθερώθηκαν όλοι οι χριστιανοί και έτσι ο Νικόλαος επανήλθε στο αρχιεπισκοπικό θρόνο. Μάλιστα έλαβε μέρος στην Α’ Οικουμενική Σύνοδο, όπου ξεχώρισε για τη σοφία και την ηθική του τελειότητα.
Ο Άγιος Νικόλαος ήταν προικισμένος και με το χάρισμα της θαυματουργίας με το οποίο έσωσε πολλούς ανθρώπους και όσο ήταν εν ζωή αλλά και μετά την κοίμησή του το 330 μ.Χ. Για παράδειγμα όταν κάποτε κινδύνευσε κάποιος στη θάλασσα - λόγω σφοδρών ανέμων - και επικαλέστηκε το όνομα του αγίου σώθηκε και μάλιστα ενώ βρισκόταν στη μέση του πελάγους βρέθηκε αβλαβής στο σπίτι του. Το θαύμα έγινε αμέσως γνωστό στην Πόλη και ο λαός προσήλθε αμέσως σε λιτανεία και αγρυπνία προκειμένου να τιμήσει το θαυματουργό Άγιο.
Η φιλανθρωπία του αγίου και η εορτή της μνήμης του στις 6 Δεκεμβρίου, μέσα στα πλαίσια της προετοιμασίας για τα Χριστούγεννα, συνέβαλαν ώστε ο άγιος να μυθοποιηθεί στις χριστιανικές παραδόσεις της δυτικής Ευρώπης, ως άγιος που «φέρνει δώρα στα παιδιά τα Χριστούγεννα». Είναι ο γνωστός σε όλη την Ευρώπη Santa Claus, που λανθασμένα οι Έλληνες ονομάζουμε «άη Βασίλη».
(Το μπέρδεμα με τον άγιο Βασίλειο οφείλεται στο ότι πράγματι, κατά τις δικές μας, ελληνικές παραδόσεις, ο άγιος Βασίλειος έρχεται στα σπίτια των χριστιανών την πρωτοχρονιά – ημέρα της γιορτής του – και φέρνει ως δώρο την ευλογία του. Αυτό αναφέρεται και στα κάλαντα της πρωτοχρονιάς. Περνώντας τα χρόνια δημιουργήθηκε ο μύθος ότι ο άγ. Βασίλειος όντως φέρνει δώρα. Αναζητήστε στο Διαδίκτυο το εξαιρετικό αγιοβασιλιάτικο διήγημα του Φώτη Κόντογλου «Το βλογημένο μαντρί»).
Κατά μία άποψη, που μου ανέφερε καλός συνάδελφος, επειδή ο άγιος είναι προστάτης των ναυτικών, οι ναυτικοί από τις Βόρειες Θάλασσες έλεγαν στα παιδιά τους πως τα χριστουγεννιάτικα δώρα τα φέρνει ο άγ. Νικόλαος, επειδή σ’ αυτόν προσεύχονταν να γυρίσουν σώοι στα σπίτια τους, όπου επέστρεφαν με άδεια και με χρήματα (επειδή μόλις είχαν πληρωθεί) τις ημέρες των Χριστουγέννων.
Εννοείται ότι ο χοντρούλης Santa Claus με την κόκκινη φορεσιά δεν έχει σχέση με την πραγματική μορφή του ασκητικού αγίου Νικολάου. Και είναι γνωστό ότι τα κόκκινα ρούχα επικράτησαν στη φιγούρα του, όταν του τα φόρεσε η Coca Cola, για μια διαφήμισή της, περίπου 100 χρόνια πριν από εμάς.
Να πούμε τέλος, ότι ο τάφος του αγίου βρίσκεται στο Μπάρι της Ιταλίας, όπου μεταφέρθηκαν τα λείψανά του το 1087 (αρπαγμένα από επιδρομείς). Το 1957 ανοίχτηκε ο τάφος και μελετήθηκαν τα λείψανά του από ομάδα ανθρωπολόγων. Τότε επιβεβαιώθηκε η γνησιότητά τους και εντοπίστηκαν στοιχεία για την ηλικία του αγίου, τα προβλήματα υγείας που απέκτησε στη φυλακή, την ασκητική ζωή του κ.τ.λ. Βρέθηκε επίσης το μύρο που είχε προέλθει από τα οστά του (άοσμο όμως πλέον, μετά από περίπου 1000 χρόνια!). Τέλος, με ειδική μελέτη ανασυντέθηκε η μορφή του – με χαρτί και μολύβι – με βάση το κρανίο του και προέκυψε ένα σχέδιο όμοιο με τις εικόνες του. Είναι το σκίτσο που δημοσιεύεται στο παρόν άρθρο (πηγή: http://o-nekros.blogspot.gr/2010/12/blog-post_06.html).
