Καθώς πλησιάζουν οι ψυχρότεροι μήνες στην Ευρώπη, οι λοιμώξεις του αναπνευστικού, συμπεριλαμβανομένης της Γρίπης, των λοιμώξεων από τον Αναπνευστικό Συγκυτιακό Ιό (RSV), του CoViD-19, της Πνευμονιοκοκκικής νόσου και άλλων, μπορούν να οδηγήσουν σε σοβαρές ασθένειες και να αυξήσουν την επιβάρυνση των υπηρεσιών υγειονομικής περίθαλψης σε ολόκληρη την Ευρώπη. Στη χώρα μας η δραστηριότητα της γρίπης παρουσιάζει αυξητικές τάσεις και αναμένεται νωρίτερα φέτος, ενώ έχουν ήδη καταγραφεί εργαστηριακά επιβεβαιωμένα κρούσματα γρίπης, αλλά και κορωνοϊού με νοσηλεία σε ΜΕΘ, ακόμη και θάνατοι, σύμφωνα με τις εβδομαδιαίες εκθέσεις του ΕΟΔΥ.
Για ακόμη μία φορά πρέπει να τονίσουμε τη σημασία του έγκαιρου εμβολιασμού για τη μείωση του κινδύνου σοβαρής νόσησης. Απλές προφυλάξεις, συμπεριλαμβανομένης της καλής υγιεινής και άλλων προληπτικών μέτρων, μπορούν να συμβάλουν περαιτέρω στον περιορισμό της μετάδοσης λοιμώξεων του αναπνευστικού. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για όλους όσους βρίσκονται σε στενή ή συνεχή επαφή με άτομα που έχουν εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα.
Γρίπη
Κάθε χειμώνα, η γρίπη πλήττει εκατομμύρια ανθρώπους σε όλη την Ευρώπη και οδηγεί σε εκατοντάδες χιλιάδες εισαγωγές σε νοσοκομεία και δεκάδες χιλιάδες θανάτους. Ο εμβολιασμός με το αντιγριπικό εμβόλιο είναι ιδιαίτερα σημαντικός για όσους είναι πιο πιθανό να αναπτύξουν επιπλοκές, συμπεριλαμβανομένων των μικρών παιδιών ηλικίας 6 μηνών έως 5 ετών, των ηλικιωμένων 60 ετών και άνω, των εγκύων (λεχωίδων και γυναικών που θηλάζουν) και των ατόμων που πάσχουν από χρόνιες παθήσεις (χρόνια νοσήματα αναπνευστικού, όπως άσθμα, χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια, χρόνια καρδιακά νοσήματα, ανοσοκαταστολή, μεταμόσχευση οργάνων και μεταμόσχευση μυελού των οστών, μεσογειακή αναιμία, δρεπανοκυτταρική αναιμία ή άλλες αιμοσφαιρινοπάθειες, σακχαρώδη διαβήτη ή άλλο χρόνιο μεταβολικό νόσημα, χρόνια νεφροπάθεια, χρόνιες παθήσεις ήπατος, νευρολογικά-νευρομυϊκά νοσήματα, σύνδρομο Down, άτομα με νοσογόνο παχυσαρκία, παιδιών που λαμβάνουν ασπιρίνη μακροχρόνια).
Επίσης είναι πολύ σημαντικό να εμβολιαστούν τα άτομα που βρίσκονται σε στενή επαφή με παιδιά μικρότερα των 6 μηνών, που φροντίζουν ή διαβιούν με άλλους που έχουν υποκείμενο νόσημα το οποίο αυξάνει τον κίνδυνο επιπλοκών της γρίπης, καθώς και κλειστοί ή ευάλωτοι πληθυσμοί, όπως προσωπικό και εσωτερικοί σπουδαστές σχολείων ή σχολών (π.χ. στρατιωτικών και αστυνομικών σχολών), μαθητές και προσωπικό ειδικών σχολείων, κέντρα διαμονής προσφύγων-μεταναστών, καταστήματα κράτησης, άστεγοι και προσωπικό σε χώρους προσωρινής φιλοξενίας τους, νεοσύλλεκτοι (όταν η κατάταξή τους συμπίπτει με την περίοδο της εποχικής γρίπης), άτομα που διαμένουν σε ιδρύματα χρονίως πασχόντων και μονάδες φιλοξενίας ηλικιωμένων, εργαζόμενοι σε χώρους παροχής υπηρεσιών υγείας (ιατρονοσηλευτικό προσωπικό, λοιποί εργαζόμενοι, φοιτητές επαγγελμάτων υγείας σε κλινική άσκηση), σε ιδρύματα χρονίως πασχόντων και μονάδες φιλοξενίας ηλικιωμένων και σε κέντρα διαμονής προσφύγων-μεταναστών, όπως και κτηνίατροι, πτηνοτρόφοι, χοιροτρόφοι, εκτροφείς εργαζόμενοι σε σφαγεία και γενικά άτομα που έρχονται σε συστηματική επαφή με πτηνά ή χοίρους.
Το αντιγριπικό εμβόλιο πρέπει να χορηγείται έγκαιρα και πριν την έναρξη της περιόδου έξαρσης των κρουσμάτων γρίπης, δεδομένου ότι απαιτούνται περίπου 2 εβδομάδες για την επίτευξη ανοσολογικής απάντησης. Κατά προτίμηση, σύμφωνα με την περίοδο έναρξης της έξαρσης των κρουσμάτων στη χώρα μας, ο αντιγριπικός εμβολιασμός οφείλει να διενεργείται από τα μέσα Οκτωβρίου μέχρι το τέλος Νοεμβρίου. Εφόσον ο εμβολιασμός δεν διενεργηθεί τη συνιστώμενη περίοδο, μπορεί να αναπληρωθεί καθ’ όλη τη διάρκεια της εποχικής γρίπης, εφόσον υπάρχουν ακόμη διαθέσιμα εμβόλια. Ο αντιγριπικός εμβολιασμός γενικά περιλαμβάνει 1 μόνο δόση του εμβολίου ετησίως. Τα τελευταία χρόνια κυκλοφορούν τα ενισχυμένα αντιγριππικά εμβόλιο: Tα ενισχυμένα τριδύναμα αδρανοποιημένα εμβόλια (ΤIV-HD, εμβόλιο υψηλής δόσης και aTIV, εμβόλιο με ανοσοενισχυτικό) έχουν υψηλή ανοσογονικότητα δηλ. παράγουν μεγαλύτερη προστασία και συστήνονται για την πρόληψη της εργαστηριακά επιβεβαιωμένης γρίπης και των νοσηλειών, σε άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω καθώς και σε άτομα ηλικίας 18-64 ετών τα οποία έχουν υποβληθεί σε μεταμόσχευση συμπαγούς οργάνου.
Αναπνευστικός Συγκυτιακός Ιός (RSV)
Ο RSV εκτιμάται ότι ευθύνεται για περίπου 250.000 νοσηλείες μεταξύ των παιδιών και 160.000 μεταξύ των ηλικιωμένων στην Ευρώπη ετησίως. Είναι σημαντικό να ανοσοποιηθούν τα βρέφη και ο εμβολιασμός κατά του RSV είναι επίσης διαθέσιμος σε 1 εφάπαξ δόση του εμβολίου για τους ενήλικες. Η Εθνική Επιτροπή Εμβολιασμών στην Ελλάδα συστήνει τον εμβολιασμό σε άτομα ηλικίας 75 ετών και άνω, σε άτομα ηλικίας 60 ετών και άνω που ανήκουν στις ομάδες αυξημένου κινδύνου, καθώς και στις εγκύους ηλικίας 18 ετών και άνω, κύησης μεταξύ 32-36 εβδομάδων με αναμενόμενη ημερομηνία τοκετού μεταξύ 1 Νοεμβρίου έως 31 Μαρτίου. Η χορήγηση των εμβολίων έναντι του RSV είναι δυνατόν να γίνει κατόπιν ενημέρωσης και σύμφωνα με την κρίση του θεράποντα ιατρού με αίτησή του, στο σύστημα προέγκρισης φαρμάκων του ΕΟΠΥΥ και σε άτομα ηλικίας 18 ως 59 ετών που έχουν υποβληθεί σε μεταμόσχευση πνευμόνων καθώς και σε άτομα που πάσχουν από τις σοβαρές χρόνιες παθήσεις του αναπνευστικού συστήματος, όπως π.χ. κυστική ίνωση.
CoViD-19
Ο CoViD-19 παραμένει σε κυκλοφορία καθ' όλη τη διάρκεια του έτους. Ο κίνδυνος σοβαρής νόσου είναι υψηλότερος για τους ηλικιωμένους και τα άτομα με ορισμένες υποκείμενες παθήσεις ή εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα και αυτές οι ομάδες μπορούν να επωφεληθούν από τον εμβολιασμό. Χορηγείται μια δόση του επικαιροποιημένου μονοδύναμου εμβολίου σε άτομα ηλικίας 60 ετών και άνω ή ανήκουν σε ομάδες αυξημένου κινδύνου, όπως ισχύει και για τον αντιγριπικό εμβολιασμό. Επίσης σε άτομα ηλικίας 75 ετών και άνω και σε άτομα με μέτρια ή σοβαρή ανοσοκαταστολή συστήνεται να χορηγείται μια επιπλέον δόση του επικαιροποιημένου μονοδύναμου εμβολίου έναντι του κορωνοϊού με μεσοδιάστημα 6 μηνών (το ελάχιστο 3 μηνών) από τον προηγούμενο εμβολιασμό.
Πνευμονιοκοκκική νόσος
Η μόλυνση με πνευμονιοκοκκικά βακτήρια μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρή ασθένεια, συμπεριλαμβανομένης της πνευμονίας και άλλων σοβαρών επιπλοκών. Τα παιδιά, οι ηλικιωμένοι και τα άτομα με υποκείμενες παθήσεις είναι ιδιαίτερα ευάλωτα. Τα εθνικά προγράμματα παιδικού εμβολιασμού παρέχουν εμβολιασμό για τα παιδιά, ενώ οι ηλικιωμένοι και άλλες ομάδες υψηλότερου κινδύνου μπορούν να προστατευθούν μέσω εμβολιασμού σύμφωνα με τις συστάσεις του Εθνικού Προγράμματος Εμβολιασμού. Το Εμβόλιο του πνευμονιοκόκκου συζευγμένο (PCV20 ή PCV21) συστήνεται να γίνεται σε ενήλικες ≥65 ετών και σε όσα άτομα18-64 πάσχουν από σοβαρά υποκείμενα νοσήματα
Πώς μπορείτε να προστατεύσετε τον εαυτό σας και τους άλλους;
Επικοινωνήστε εγκαίρως με τον Οικογενειακό/Προσωπικό σας ιατρό ώστε να γίνουν οι απαραίτητοι εμβολιασμοί. Για την γρίπη και τον κορωνοϊό, τα εμβόλια πρέπει να επαναλαμβάνονται κάθε χρόνο, για τον RSV και την πνευμονιοκοκκική νόσο, συνήθως αρκεί να γίνουν μία φορά. Τo εμβόλιο της γρίπης μπορεί να συγχορηγηθεί την ίδια ημέρα με το εμβόλιο για τον RSV ή κατά του κορωνοϊού ή για τον πνευμονιόκοκκο σε διαφορετικά ανατομικά σημεία. Σε οξεία εμπύρετη νόσο, ο εμβολιασμός αναβάλλεται μέχρι την ανάρρωση.
Διατηρήστε καλή υγιεινή. Πλένετε συχνά τα χέρια σας και καλύπτετε το στόμα και τη μύτη σας όταν βήχετε ή φτερνίζεστε.
Αποφύγετε να έρχεστε σε επαφή με άλλους όταν είστε άρρωστοι. Η παραμονή στο σπίτι ενώ είστε άρρωστοι βοηθά στην πρόληψη της εξάπλωσης λοιμώξεων.
Διατηρήστε τον εσωτερικό αέρα φρέσκο. Αερίζετε τακτικά τους κλειστούς χώρους για να μειώσετε τη μετάδοση των ιών του αναπνευστικού.
Σε περίπτωση που νοσήσετε συμβουλευτείτε τον Οικογενειακό/Προσωπικό ιατρό σας: Οι έγκυες γυναίκες, οι ηλικιωμένοι και τα άτομα με χρόνιες παθήσεις, καθώς και οι γονείς νεογνών και μικρών παιδιών, θα πρέπει να συμβουλευτούν τον οικογενειακό τους ιατρό, σχετικά με τους καλύτερους τρόπους πρόληψης λοιμώξεων του αναπνευστικού και μείωσης του κινδύνου σοβαρής ασθένειας για τους ίδιους και τις οικογένειές τους. Επισημαίνεται ότι τα αντιβιοτικά είναι φάρμακα που δρουν αποκλειστικά κατά των βακτηριακών λοιμώξεων, δεν έχουν καμία επίδραση σε ιογενείς λοιμώξεις και η χορήγηση τους γίνεται αποκλειστικά με ιατρική συνταγή. Κατόπιν ιατρικής οδηγίας μπορεί να χορηγηθεί στοχευμένη αντιιική αγωγής για τη γρίπη ή τον κορωνοϊό σε συμπτωματικά άτομα υψηλού κινδύνου.
Ποιος κινδυνεύει περισσότερο;
Η πιθανότητα εμφάνισης σοβαρής ασθένειας από λοιμώξεις του αναπνευστικού είναι υψηλότερη μεταξύ των μικρών παιδιών, των ηλικιωμένων, των εγκύων, των ατόμων με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα και εκείνων που ζουν με ορισμένες χρόνιες παθήσεις.
Οι επαγγελματίες του τομέα της υγείας είναι επίσης απαραίτητοι για την προστασία των ασθενών που είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι σε λοιμώξεις. Η επικαιροποίηση των εμβολιασμών σύμφωνα με τις εθνικές συστάσεις βοηθά τους εργαζομένους στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης να προστατεύονται, να προστατεύουν τους ασθενείς τους και να περιορίζουν την εξάπλωση των λοιμώξεων σε χώρους υγειονομικής περίθαλψης.
Ο Γενικός/Οικογενειακός Ιατρός ως θεμέλιο της Δημόσιας Υγείας και ασπίδα πρόληψης στην κοινότητα:
Από την καθημερινή φροντίδα και την αποσυμφόρηση των νοσοκομείων έως την υπεύθυνη θωράκιση του πληθυσμού μέσω των εμβολιασμών, η Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας (ΠΦΥ) αποτελεί τον βασικό πυλώνα ευεξίας κάθε τοπικής κοινότητας, με τους Γενικούς/Οικογενειακούς Ιατρούς να κατέχουν αδιαμφισβήτητα κεντρικό ρόλο στα δημόσια συστήματα υγείας παγκοσμίως. Εξ ορισμού, η ΠΦΥ απευθύνεται σε όλους -ασθενείς και υγιείς- με στόχο την εξασφάλιση πολλών ετών «καλής» υγείας, μακριά από νοσήματα που μπορούν να προληφθούν μέσω του εμβολιασμού ή της έγκαιρης ανίχνευσης, πριν ακόμη εκδηλωθούν συμπτώματα.
Σε κάθε σύστημα υγείας που στηρίζεται στη δημόσια ΠΦΥ, ο Γενικός/Οικογενειακός Ιατρός είναι εκείνος που διασφαλίζει και συντονίζει τη συνέχεια της φροντίδας του πολίτη: από την πρόληψη και την έγκαιρη διάγνωση, έως την αντιμετώπιση, τη βελτίωση και την αποκατάσταση της υγείας. Μέσα από μια αυστηρά προσωποκεντρική προσέγγιση, ανταποκρίνεται στις προσδοκίες των πολιτών, διασφαλίζοντας τον σεβασμό στην αυτονομία και την αξιοπρέπειά τους. Παράλληλα, παρέχοντας όλα τα προβλεπόμενα μέτρα πρόληψης και φροντίζοντας συνολικά τον ασθενή για κάθε θέμα υγείας, ο Οικογενειακός/Προσωπικός Ιατρός μειώνει δραστικά την ανάγκη προσφυγής στα Τμήματα Επειγόντων Περιστατικών (ΤΕΠ). Το αποτέλεσμα είναι η ουσιαστική αποσυμφόρηση των νοσοκομείων και η διευκόλυνση της εύρυθμης λειτουργίας τους.
Ο εμβολιασμός αποτελεί ιατρική πράξη ευθύνης
Η πρόληψη της νόσου, με πρωταγωνιστές τα εμβόλια, αποτελεί βασική αρμοδιότητα της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας. Οι εμβολιασμοί λειτουργούν ως ασπίδα προστασίας για τον πληθυσμό και αποτελούν κρίσιμο μέτρο πρωτογενούς πρόληψης. Ωστόσο, οφείλουν να διενεργούνται ως αμιγώς ιατρική πράξη -με αξιολόγηση των ενδείξεων, των αντενδείξεων, των πιθανών παρενεργειών και των αλληλεπιδράσεων- όπως ακριβώς επιβάλλει η ιατρική ευθύνη. Ειδικότερα, οι μαζικοί εμβολιασμοί, όπως κατά της εποχικής γρίπης ή του κορονοϊού, συνιστούν μείζονα ζητήματα δημόσιας υγείας και ασφάλειας. Απαιτούν ειδικό σχεδιασμό και σωστή διαχείριση, ώστε να αυξάνεται η συμμετοχή των πολιτών και να αποτρέπονται οι επιδημίες. Σε μια προοδευτική και σύγχρονη κοινωνία, οι πολίτες έχουν δικαίωμα να λαμβάνουν υπεύθυνα και ορθά ένα από τα πιο αποτελεσματικά όπλα της ιατρικής επιστήμης, όπως είναι τα εμβόλια και ειδικότερα το αντιγριπικό εμβόλιο. Οι Γενικοί/Οικογενειακοί Ιατροί διαθέτουν την επιστημονική γνώση και την κλινική εμπειρία για να διευκολύνουν την πρόσβαση στον εμβολιασμό, να αντιμετωπίσουν με επιχειρήματα τη διστακτικότητα και να μεταφέρουν το μήνυμα της φροντίδας για το κοινωνικό σύνολο.
Στο Ρέθυμνο οι Γενικοί/Οικογενειακοί Ιατροί των Περιφερειακών Ιατρείων και των Κέντρων Υγείας του νομού παρέχουν καθημερινά ποιοτικές υπηρεσίες Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας. Δίνοντας ιδιαίτερο βάρος στην έγκυρη ενημέρωση, την αγωγή και την προαγωγή της υγείας, οικοδομούν ισχυρές σχέσεις εμπιστοσύνης με τους πολίτες, λειτουργώντας ως διαρκής πηγή ενθάρρυνσης και ενδυνάμωσης για κάθε άτομο και την κοινότητα συνολικά.
