Από τα ενετικά σοκάκια της Παλιάς Πόλης μέχρι τις ανοιχτές παραλίες του βορρά και από τα ορεινά χωριά μέχρι το άγριο Λιβυκό, το Ρέθυμνο αλλάζει πρόσωπο κάθε λίγα χιλιόμετρα και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη γοητεία του.
Το Ρέθυμνο δεν σου συστήνεται με μία μόνο εικόνα. Θέλει χρόνο, διαδρομές και μικρές στάσεις για να το ανακαλύψεις. Τη μία στιγμή περπατάς στα πλακόστρωτα σοκάκια της Παλιάς Πόλης, ανάμεσα σε ενετικά κτίρια, μικρά μαγαζιά και κρυμμένες αυλές, και λίγο αργότερα βρίσκεσαι μπροστά σε μια θάλασσα που μοιάζει να αλλάζει χρώμα και χαρακτήρα από παραλία σε παραλία.
Η Παλιά Πόλη είναι σχεδόν αναπόφευκτα η αρχή. Η Φορτέτζα δεσπόζει ψηλά, τα στενά κατηφορίζουν προς το ενετικό λιμάνι και τον φάρο και γύρω τους απλώνονται δεκάδες επιλογές για καφέ, φαγητό ή ποτό. Τουριστικά καταστήματα, τοπικά προϊόντα και μικρά μαγαζιά συνθέτουν έναν ζωντανό ιστό που, ειδικά τα καλοκαιρινά βράδια, κρατά την πόλη ξύπνια μέχρι αργά. Το πάρκινγκ στο κέντρο θέλει λίγη υπομονή, όμως ίσως αυτό να είναι και η καλύτερη αφορμή για να αφήσεις το αυτοκίνητο και να γνωρίσεις το Ρέθυμνο περπατώντας.
Και μόλις αφήσεις πίσω σου την πόλη, πριν ακόμη η διαδρομή ανοίξει προς το Γεράνι, τον Πετρέ και την Επισκοπή, αξίζει μια μικρή στάση στο Βιολί Χαράκι. Είναι από εκείνα τα σημεία που μπορείς να χαρείς όλες τις ώρες της ημέρας, όμως λίγο πριν δύσει ο ήλιος αποκτούν κάτι ξεχωριστό. Με θέα τη θάλασσα, έναν καφέ ή ένα ποτήρι παλαιωμένη ρακή και εκείνη την ανεπιτήδευτη κρητική φιλοξενία που συναντάς τόσο συχνά στο νησί, μπορείς απλώς να καθίσεις και να παρακολουθήσεις τον ορίζοντα να αλλάζει. Γιατί εδώ το ηλιοβασίλεμα δεν μοιάζει ποτέ ακριβώς με το προηγούμενο: άλλες αποχρώσεις, άλλο φως, διαφορετικές υφές στον ουρανό και στη θάλασσα κάθε βράδυ.
Κι έπειτα η θάλασσα αναλαμβάνει να συνεχίσει την ιστορία. Πρώτη στάση το Γεράνι, ένας μικρός, προστατευμένος και γραφικός κόλπος που μοιάζει με θαλασσινή αγκαλιά, με το εκκλησάκι δίπλα στο κύμα και τραπέζια με θέα το νερό. Λίγο πιο πέρα, ο Πετρές αλλάζει την εικόνα, με πέτρα, καθαρά νερά και ένα ηλιοβασίλεμα από εκείνα που σε κάνουν να αναβάλλεις για λίγο ακόμη την επιστροφή.
Συνεχίζοντας προς τα δυτικά, η Επισκοπή απλώνεται σε μια μεγάλη αμμώδη παραλία, οργανωμένη και γεμάτη επιλογές, πανέμορφη τις ήρεμες ημέρες αλλά περισσότερο απαιτητική όταν φυσά και το κύμα δυναμώνει. Κι αν ακολουθήσεις λίγο ακόμη την ίδια διαδρομή, περνώντας πλέον πέρα από τα όρια του Ρεθύμνου, φτάνεις στη Γεωργιούπολη. Εκεί όπου τα γλυκά νερά του Αλμυρού συναντούν τη θάλασσα, το νερό παραμένει χαρακτηριστικά δροσερό ακόμη και μέσα στο καλοκαίρι, ενώ η μεγάλη παραλία αφήνει χώρο τόσο για τις οργανωμένες επιλογές όσο και για μια πιο ελεύθερη μέρα δίπλα στο κύμα.
Και κάπου εδώ αξίζει να αφήσεις για λίγο τη θάλασσα και να ανέβεις προς την ενδοχώρα. Ο Φρες, στους πρόποδες των Λευκών Ορέων, στον Αποκόρωνα, στα Χανιά, είναι μια από εκείνες τις στάσεις που αποκαλύπτουν μια πιο ήσυχη Κρήτη. Η Παναγία η Ευαγγελίστρια, σήμα κατατεθέν του χωριού, και λίγο έξω από τον οικισμό η Παναγία των Δύο Βράχων, ένας ναός αιώνων κρυμμένος μέσα σε ένα μικρό φαράγγι, δίνουν στον τόπο τη δική του ιδιαίτερη ταυτότητα. Ένα χωριό που δεν χρειάζεται να υψώσει τη φωνή του για να σου μείνει στη μνήμη.
Το Ρέθυμνο, όμως, έχει πάντα και μια άλλη κατεύθυνση να σου προτείνει. Αν αντί για τη δυτική ακτογραμμή κινηθείς ανατολικά από την πόλη, το σκηνικό αλλάζει ξανά. Εκεί βρίσκονται οι Σπηλιές: ένας μικρός βραχώδης κόλπος με βαθιά, πεντακάθαρα νερά και πιο άγρια ομορφιά, που τις ημέρες της άπνοιας γίνεται ιδανικός για μπάνιο. Οι πιο τολμηροί βρίσκουν στους βράχους την ευκαιρία για βουτιές, πάντα όμως με σεβασμό στα ρεύματα και στις συνθήκες της θάλασσας.
Και όταν η διαδρομή αφήσει πια τον βορρά και στραφεί προς τον νότο, το Ρέθυμνο αλλάζει για ακόμη μία φορά πρόσωπο. Γίνεται πιο άγριο και πιο επιβλητικό. Ροδάκινο, Τριόπετρα, Άγιος Παύλος: το Λιβυκό ανοίγεται μπροστά σου, οι αποχρώσεις γίνονται γαλαζοπράσινες και οι τρεις χαρακτηριστικοί βράχοι της Τριόπετρας μοιάζουν σχεδόν με φυσικό έμβλημα του τοπίου. Είναι μια πλευρά του τόπου που δοκιμάστηκε πρόσφατα από τις πυρκαγιές, θυμίζοντας πόσο εύθραυστη μπορεί να αποδειχθεί ακόμη και η πιο δυνατή εικόνα.
Κι αν η διαδρομή συνεχιστεί δυτικότερα, περνώντας πλέον προς τα Σφακιά, το Φραγκοκάστελο εμφανίζεται σχεδόν πάνω στη θάλασσα, επιβλητικό και λιτό, με την αμμουδιά στα πόδια του και το γαλάζιο του Λιβυκού να απλώνεται μπροστά του. Είναι από εκείνες τις εικόνες όπου η ιστορία, η πέτρα και η θάλασσα μοιάζουν να έχουν βρει τον ιδανικό τρόπο να συνυπάρχουν.
Κι όμως, για να γνωρίσεις πραγματικά το Ρέθυμνο, πρέπει κάποια στιγμή να γυρίσεις την πλάτη στη θάλασσα και να πάρεις τον δρόμο προς την ενδοχώρα. Στα Ακούμια, η πλατεία κάτω από τον πλάτανο σε καλεί να χαμηλώσεις ρυθμούς και να καθίσεις για παραδοσιακό φαγητό μέσα στη δροσιά. Στην Αργυρούπολη, τα πλατάνια, οι πηγές και τα τρεχούμενα νερά δημιουργούν ένα σχεδόν απρόσμενο, καταπράσινο σκηνικό. Και στα Ανώγεια, στον τόπο του Νίκου Ξυλούρη, του «Αρχαγγέλου της Κρήτης», εμβληματικού λυράρη κι ερμηνευτή, η παράδοση δεν μοιάζει με τουριστικό ντεκόρ. Βρίσκεται στις μουσικές, στα τραπέζια, στο κρέας, στη ρακή και κυρίως στους ανθρώπους.
Ίσως εκεί να βρίσκεται τελικά και η ουσία του Ρεθύμνου. Όχι μόνο στις παραλίες, στα σοκάκια ή στα ηλιοβασιλέματά του, αλλά και σε ένα μικρό μαγαζί πάνω στον δρόμο, σε ένα κέρασμα που δεν ζήτησες, σε μια κουβέντα που κράτησε περισσότερο απ’ όσο περίμενες. Στην αυθόρμητη φιλοξενία που κάνει τον επισκέπτη να νιώθει λίγο λιγότερο ξένος.
Και όταν έρθει η ώρα να φύγεις, αντιλαμβάνεσαι γιατί μία μόνο εικόνα δεν αρκεί. Πόλη και χωριό, βουνό και θάλασσα, πέτρα και πράσινο, βορράς και Λιβυκό, όλα χωρούν στον ίδιο τόπο χωρίς να μοιάζουν ποτέ ίδια.
Ένα Ρέθυμνο, τελικά, δεν φτάνει.
Ε.Β.
