Με τους παρατεταμένους καύσωνες να δοκιμάζουν φέτος τη δυτική Ευρώπη και τις επιπτώσεις τους να αποτυπώνονται ήδη σε ανθρώπινες ζωές, οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι η κλιματική αλλαγή δεν αποτελεί πλέον μια απειλή του μέλλοντος αλλά μια πραγματικότητα του σήμερα. Ο διευθυντής Ερευνών του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, Κώστας Λαγουβάρδος, εξηγεί πως οι ολοένα συχνότεροι και εντονότεροι καύσωνες αποτελούν το πιο χαρακτηριστικό σημάδι της υπερθέρμανσης του πλανήτη, ενώ τονίζει ότι οι πόλεις πρέπει να προσαρμοστούν άμεσα στις νέες συνθήκες.
Η δυτική Ευρώπη βιώνει από τα τέλη Μαΐου ένα πρωτοφανές κύμα ακραίας ζέστης, με διαδοχικούς καύσωνες μεγάλης διάρκειας και έντασης που έχουν προκαλέσει, σύμφωνα με τις μέχρι τώρα εκτιμήσεις, περίπου 1.300 θανάτους. Για τον διευθυντή Ερευνών του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, Κώστα Λαγουβάρδο, τα φαινόμενα αυτά δεν αποτελούν μια συγκυριακή εξαίρεση αλλά την εικόνα του νέου κλίματος που διαμορφώνεται στην Ευρώπη.
Όπως εξηγεί, η πρώτη έντονη θερμή περίοδος εμφανίστηκε ήδη από την τελευταία εβδομάδα του Μαΐου, όταν πολλές περιοχές της δυτικής και κεντρικής Ευρώπης κατέγραψαν εξαιρετικά υψηλές θερμοκρασίες. Στη συνέχεια ακολούθησε ένας ακόμη ισχυρός καύσωνας, με θερμοκρασίες που σε αρκετές περιοχές ξεπέρασαν κάθε προηγούμενο ρεκόρ. «Μιλάμε για καύσωνα μεγάλης έντασης και μεγάλης διάρκειας. Δυστυχώς αυτή είναι πλέον η νέα κανονικότητα. Η κλιματική αλλαγή κάνει αυτά τα φαινόμενα πιο συχνά και πιο έντονα», επισημαίνει.
Ο ίδιος υπενθυμίζει ότι και η Ελλάδα έχει βιώσει τα τελευταία χρόνια παρατεταμένους καύσωνες, όπως εκείνους του 2021, του 2024 και του 2025, όμως πλέον η συχνότητά τους αυξάνεται αισθητά. «Φυσικά υπήρχαν καύσωνες και στο παρελθόν. Όμως την τελευταία δεκαετία είναι συχνότεροι και εντονότεροι», τονίζει.
Η Ευρώπη θερμαίνεται ταχύτερα από κάθε άλλη ήπειρο
Σύμφωνα με τον κ. Λαγουβάρδο, η Ευρώπη αποτελεί σήμερα την ήπειρο που θερμαίνεται με τον ταχύτερο ρυθμό παγκοσμίως. Η γεωγραφική της θέση, η γειτνίαση με την Αφρική αλλά και η ατμοσφαιρική κυκλοφορία συμβάλλουν ώστε η άνοδος της θερμοκρασίας να είναι μεγαλύτερη σε σχέση με άλλες περιοχές του πλανήτη.
Αυτό σημαίνει ότι τα καλοκαίρια γίνονται συνολικά θερμότερα, ενώ παράλληλα αυξάνονται οι πιθανότητες εμφάνισης ακραίων επεισοδίων ζέστης. «Η κλιματική αλλαγή είναι εδώ και δεν αφορά τις μελλοντικές γενιές. Είναι ένα πρόβλημα που το βλέπουμε ήδη μέσα από τους καύσωνες αλλά και από τα έντονα καιρικά φαινόμενα που γίνονται πιο ισχυρά πιο συχνά και πιο βίαια», σημειώνει.
Παράλληλα, εξηγεί ότι οι αλλαγές δεν περιορίζονται μόνο στο καλοκαίρι. Η μέση θερμοκρασία αυξάνεται σε όλες τις εποχές, οι χειμώνες γίνονται θερμότεροι, οι χιονοπτώσεις μειώνονται και αλλάζει συνολικά το πρότυπο των βροχοπτώσεων, με σημαντικές επιπτώσεις στον υδρολογικό κύκλο.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι οι πόλεις
Ιδιαίτερη έμφαση δίνει στις συνθήκες που επικρατούν στα μεγάλα αστικά κέντρα. Όπως εξηγεί, στις πόλεις οι υψηλές θερμοκρασίες δεν περιορίζονται στις ώρες της ημέρας. Τα κτίρια και τα δομικά υλικά αποθηκεύουν θερμότητα και την αποδίδουν καθ' όλη τη διάρκεια της νύχτας, με αποτέλεσμα οι πολίτες να μην μπορούν να ανακουφιστούν ούτε μετά τη δύση του ήλιου. «Οι υψηλές θερμοκρασίες παραμένουν όλο το εικοσιτετράωρο και προκαλούν σημαντική θερμική επιβάρυνση στους κατοίκους», αναφέρει.
Αντίθετα, στην ύπαιθρο, παρά τις υψηλές θερμοκρασίες της ημέρας, η παρουσία φυσικού εδάφους και βλάστησης επιτρέπει τη νυχτερινή πτώση της θερμοκρασίας. Για τον λόγο αυτό υπογραμμίζει ότι η προσαρμογή των πόλεων αποτελεί πλέον βασική προτεραιότητα. «Πρέπει να κάνουμε τις πόλεις μας πιο ανθεκτικές στους καύσωνες, γιατί θεωρώ ότι αυτό είναι το μεγαλύτερο πρόβλημα της κλιματικής αλλαγής, πέρα από τα υπόλοιπα έντονα καιρικά φαινόμενα», επισημαίνει.
Οι καύσωνες θα συνεχιστούν
Ο Κώστας Λαγουβάρδος εκτιμά ότι τα επόμενα χρόνια η άνοδος της θερμοκρασίας θα συνεχιστεί, παρότι θα υπάρχουν χρονιές με ηπιότερες και άλλες με πιο ακραίες συνθήκες.
Όπως εξηγεί, σχεδόν κάθε καλοκαίρι κάποια περιοχή της Ευρώπης θα πλήττεται από έντονο καύσωνα, ανάλογα με την ατμοσφαιρική κυκλοφορία. Φέτος στο επίκεντρο βρίσκεται η δυτική Ευρώπη, ενώ τα προηγούμενα δύο καλοκαίρια περισσότερο η ανατολική Ευρώπη και η Ελλάδα.
Σε ό,τι αφορά τη χώρα μας, σημειώνει ότι μέχρι και τις 7 Ιουλίου δεν διαφαίνεται κάποιος μεγάλος καύσωνας. «Για την ώρα οι καιρικές συνθήκες είναι κανονικές. Βρισκόμαστε λίγο πάνω από τις φυσιολογικές θερμοκρασίες, κάτι που είναι απολύτως αναμενόμενο για την εποχή. Εκτιμώ ότι μέχρι τις 7 Ιουλίου δεν θα έχουμε κάποιο μεγάλο κύμα καύσωνα στη χώρα μας», αναφέρει.
Αναφερόμενος στην Κρήτη και γενικότερα στο Αιγαίο, εξηγεί ότι τα μελτέμια εξακολουθούν να λειτουργούν ευεργετικά συγκρατώντας τις θερμοκρασίες σε χαμηλότερα επίπεδα, αν και όταν ενισχύονται αυξάνουν σημαντικά τον κίνδυνο εκδήλωσης και εξάπλωσης πυρκαγιών.
Τι συμβαίνει με το Ελ Νίνιο
Ο κ. Λαγουβάρδος ξεκαθαρίζει επίσης ότι το φαινόμενο Ελ Νίνιο δεν συνδέεται με τους φετινούς καύσωνες στην Ευρώπη. Όπως αναφέρει, πρόκειται για ένα φυσικό και περιοδικό φαινόμενο που επηρεάζει κυρίως τον τροπικό Ειρηνικό Ωκεανό και έχει πολύ μικρή επίδραση στον καιρό της Μεσογείου. «Δεν έχει καμία σχέση με τον καιρό που βιώνει σήμερα η κεντρική Ευρώπη», τονίζει.
Εξηγεί ακόμη ότι το Ελ Νίνιο βρίσκεται σήμερα σε φάση ανάπτυξης και αναμένεται να κορυφωθεί προς το τέλος του έτους ή στις αρχές του 2027. Αν και αποτελεί φυσική διαδικασία που υπήρχε πάντοτε, σε έναν θερμότερο πλανήτη μπορεί να εμφανίζει εντονότερα χαρακτηριστικά, συμβάλλοντας σε μικρή επιπλέον αύξηση της μέσης παγκόσμιας θερμοκρασίας.
Ολοκληρώνοντας, ο κ. Λαγουβάρδος υπογραμμίζει ότι η κλιματική αλλαγή εξελίσσεται ταχύτερα από όσο υπολόγιζε η επιστημονική κοινότητα πριν από μερικά χρόνια και τονίζει πως η κοινωνία οφείλει να κινηθεί άμεσα τόσο προς τον περιορισμό των αιτίων της όσο και προς την προσαρμογή στις νέες κλιματικές συνθήκες.
