Σε μια περίοδο όπου η γήρανση του πληθυσμού εντείνει τις ανάγκες για δομές φροντίδας, τα γηροκομεία καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα στη ζήτηση και τις πραγματικές τους δυνατότητες. Στο Ρέθυμνο, η λειτουργία της τοπικής μονάδας φιλοξενίας ηλικιωμένων αποτυπώνει με σαφήνεια αυτή την πρόκληση, αφού υπάρχουν αυξανόμενα αιτήματα από τη μία και σημαντική έλλειψη προσωπικού από την άλλη με αποτέλεσμα την περιορισμένη αξιοποίηση των διαθέσιμων υποδομών.
Η υπεύθυνη της δομής, Ζωή Σταρένιου Μπριλάκη, μιλά για τις δυσκολίες της καθημερινότητας, τις προϋποθέσεις φιλοξενίας, αλλά και τις βαθύτερες ανάγκες των ηλικιωμένων που δεν περιορίζονται μόνο στην ιατρική φροντίδα, αλλά επεκτείνονται στη συντροφικότητα και την ανθρώπινη παρουσία.
Συνέντευξη: Σταύρος Ρακιντζής
Δέχεστε πολλά αιτήματα για φιλοξενία στο γηροκομείο. Ποιες είναι οι ανάγκες που αναδεικνύονται;
«Το γηροκομείο εδώ στο Ρεθύμνου λειτουργεί σε δύο κτήρια. Υπάρχει η παλιά πτέρυγα και η καινούργια, η οποία το 2006 είχε ενταχθεί στο πρόγραμμα δημοσίων επενδύσεων και τελείωσε με πολύ κόπο. Χρειάστηκε πολύ «κυνηγητό» για να λειτουργήσει τελικά αυτή η πτέρυγα. Για ένα διάστημα μάλιστα, λειτουργούσε όλο το συγκρότημα και η παλιά και η νέα πτέρυγα. Το νέο κτίριο όπως θα ξέρετε είναι διώροφο κι έχει δυνατότητα φιλοξενίας 30 ατόμων. Συνολικά η δυνατότητα σε όλο το συγκρότημα είναι 50 κλίνες, όμως αυτή τη στιγμή φιλοξενούμε 27 άτομα.
Αναγκαστήκαμε και περιορίσαμε τη λειτουργία λόγω έλλειψης προσωπικού.
Η φροντίδα λοιπόν των ηλικιωμένων για μένα προσωπικά που ζω τη μονάδα αυτή τώρα 16 χρόνια, είναι ένα λειτούργημα που απαιτεί και χρόνο και παρουσία και μεγάλη δύναμη ψυχής. Γνωρίζω ότι σε πάρα πολλές δομές όπως η δική μας ή σε νοσοκομεία ή γενικά σε υπηρεσίες, αντιμετωπίζουν αυτό το πρόβλημα της υποστελέχωσης. Όμως εδώ, υπάρχουν στιγμές, που οι ανάγκες ξεπερνούν τις δυνατότητες του υπάρχοντος προσωπικού. Δηλαδή πρέπει να κάνουμε πολλά πράγματα χωρίς να μας καλύπτει το προσωπικό. Για αυτό το λόγο λοιπόν περιοριστήκαμε. Αυτή τη στιγμή και φιλοξενούμε 27 ηλικιωμένα άτομα στην παλιά πτέρυγα και χρησιμοποιούμε μόνο τέσσερα δωμάτια στο ισόγειο της νέας πτέρυγας.
Βέβαια θέλω να πω ότι έχουμε μία εξέλιξη με το προσωπικό. Μάλιστα μου έχουν υποσχεθεί από το τμήμα προσωπικού του κέντρου ότι αυτές τις ημέρες θα έχουμε συμβάσεις για 7 άτομα, συγκεκριμένα για 4 νοσηλευτές και 3 άτομα βοηθητικό προσωπικό. Με αυτά τα άτομα θα επεκτείνουμε πάλι τη λειτουργία.
Αξίζει ν αναφέρω ότι είχαμε μία αλλαγή αυτόν τον καιρό στο Διοικητικό Συμβούλιο, και ο καινούριος πρόεδρος ήρθε την ημέρα του Μεγάλου Σαββάτου και κάναμε εδώ Ανάσταση. Είδε την κτιριακή μας κατάσταση και πραγματικά στενοχωρήθηκε και υποσχέθηκε ότι θα κάνει οτιδήποτε, για να λειτουργήσουμε πλήρως τη μονάδα, γιατί πραγματικά οι ανάγκες είναι πάρα πολύ μεγάλες.»
Πόσα άτομα προσωπικό πρέπει να έχει το γηροκομείο;
«Λοιπόν, εκτός βέβαια από το μαγειρείο και την καθαριότητα, αυτή τη στιγμή το νοσηλευτικό μας μόνιμο προσωπικό είναι 6 άτομα κι έχουμε και 4 άτομα επικουρικό νοσηλευτικό προσωπικό. Καταλαβαίνετε όμως ότι οι 10 άνθρωποι που πρέπει να καλύψουν 3 βάρδιες σε όλο αυτό το κτίριο που λειτουργεί σε διαφορετικά επίπεδα, δεν επαρκούν. Κι αυτό γιατί, δεν μπορούμε να λειτουργήσουμε τον όροφο χωρίς την παρουσία κάποιου νοσηλευτή ή βοηθητικού υγειονομικού προσωπικού.»
Με τα επτά επιπλέον άτομα πόσες ακόμα κλίνες θα μπορέσουν να διατεθούν;
«Με τα επτά επιπλέον άτομα θα προστεθούν τουλάχιστον 10 κλίνες ακόμα. Έρχονται οι άνθρωποι εδώ κάνουν τις αιτήσεις, αλλά δυστυχώς δεν πληρούν τις προϋποθέσεις, οι οποίες καθορίζονται με ένα διάταγμα του 1973, που λέει ότι αυτός ο οποίος θα μπει εδώ, θα γίνει εισαγωγή, πρέπει να είναι αυτοεξυπηρετούμενο άτομο, γιατί λειτουργούμε ως γηροκομείο. Πρέπει δηλαδή να έχει δυνατότητα να περπατήσει, να σηκωθεί μόνος του από το κρεβάτι, να πάει μόνος του για φαγητό. Άλλο, αν κατά την πορεία, όπως είναι και φυσιολογικό, οι άνθρωποι αυτοί καταπέφτουν. Αυτή τη στιγμή έχουμε πάρα πολλά κατάκοιτα άτομα. Αν συμβεί αυτό δεν σημαίνει ότι διώχνουμε τους ανθρώπους. Αλλά κατά την εισαγωγή τους πρέπει να τηρούνται ορισμένες προϋποθέσεις. Γενικά, σε ένα γηροκομείο η καθημερινότητα είναι πάρα πολύ απαιτητική, γιατί οι άνθρωποι χρειάζονται φροντίδα γενικά. Δηλαδή, δεν είναι μόνο η νοσηλεία τους ή η ιατρική βοήθεια, οι άνθρωποι αυτοί θέλουν συντροφικότητα. Έχουν φύγει από το τόπο τους, από το σπίτι τους, έχουν έρθει εδώ και χρειάζονται ένα αρκετά μεγάλο διάστημα προσαρμογής και δε σας κρύβω ότι υπάρχουν άτομα που δεν προσαρμόζονται και όταν συμβεί αυτό ο άνθρωπος μετά από έξι μήνες, ένα χρόνο φεύγει.»
Όσον αφορά εξειδικευμένο προσωπικό;
«Δεν έχουμε εξειδικευμένο προσωπικό, έχουμε ένα γιατρό που είναι εξωτερικός συνεργάτης, όμως όταν χρειαστούμε κάποια ειδικότητα ή γιατρό ή φυσικοθεραπευτή ή οτιδήποτε άλλο, φυσικά έχουμε τη δυνατότητα να συνεργαστούμε με κάποιον εξωτερικό και να δώσουμε στους ανθρώπους αυτούς οτιδήποτε έχουν ανάγκη.
Επίσης θέλω να προσθέσω ότι το προσωπικό COVID του οποίου έληγαν οι συμβάσεις τέλος του χρόνου, δηλαδή τέλος του 2025, ευτυχώς ανανεώθηκαν για ένα ακόμη χρόνο. Αυτό ήταν πάρα πολύ σημαντικό, γιατί τα άτομα αυτά, πλέον έχουν πολύ μεγάλη εμπειρία, προσλήφθηκαν τότε στο πλαίσιο της πανδημίας του COVID για να καλύψουν τις έκτακτες ανάγκες κι έχουν ενσωματωθεί με τη λειτουργία της μονάδας μας. Το βασικότερο όλων είναι ότι έχουν μια πολύ καλή επαφή με τους ηλικιωμένους. Συνδέονται οι εργαζόμενοι εδώ με τους ηλικιωμένους, σαν παιδιά τους τους έχουν και για αυτό πραγματικά είμαι περήφανη και εγώ και ευχαριστώ δημόσια όλους τους ανθρώπους που εργάζονται εδώ και που πολλές φορές κάνουν πράγματα πέρα από τις δυνάμεις τους.
Να σημειώσω επίσης ότι εδώ έχουν διενεργηθεί πάρα πολλοί έλεγχοι και από την Εθνική Αρχή Διαφάνειας και από την Διεύθυνση Υγεία της Περιφέρειας και από την Αστυνομία ξαφνικά σε περίοδο COVID. Δεν βρέθηκε κανείς να μας προσάψει κάτι. Αυτό συμβαίνει λόγω της μεγάλης και καθημερινής προσπάθειας που κάνουμε όλοι.»
Υπάρχει μια μεγάλη λίστα αναμονής;
«Έχουμε πολύ μεγάλη λίστα αναμονής. Δεν είναι πολύ εύκολα τα πράγματα για τις οικογένειες. Και σημειώνω εδώ ότι δεν είναι αδιαφορία όταν ένα παιδί θα φέρει τον γονιό του στο γηροκομείο. Η ζωή έχει αλλάξει, το γνωρίζουμε όλοι, το ζούμε όλοι. Οι συνθήκες της ζωής είναι τελείως διαφορετικές.
Όμως θα ήθελα λίγο να σταθώ στην έλλειψη δομών στο Ρέθυμνο και μάλιστα θα επεκταθώ λίγο και θα πάω στα παιδιά. Γνωρίζουμε ότι στο νοσοκομείο είναι παιδιά υπό τη φροντίδα του προσωπικού του νοσοκομείου και του Ερυθρού Σταυρού. Θα μπορούσε, όπως το έχω ζητήσει πάρα πολλές φορές, να γίνει στο Ρέθυμνο μία μονάδα, ημιαυτόνομης διαβίωσης για παιδιά που μπορούν να υποστηριχτούν μέσα σε αυτούς τους χώρους, σε ηλικία 15 έως 26 ετών. Ώστε να αναπτύξουν δεξιότητες για μία αυτοτελή διαβίωση σε ένα κατάλληλο πλαίσιο και να έχουν εξατομικευμένη φροντίδα και υποστήριξη. Όλη αυτή η διαδικασία χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ασθενικότητας του Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής. Πριν από 1,5 χρόνο που είχε έρθει εδώ ο πρωθυπουργός, μετά από λίγο καιρό, από την προεδρία της κυβέρνησης μας έστειλαν έγγραφο. Επειδή είχα πάει ως υπεύθυνη του γηροκομείου για να αναφέρουμε προτάσεις για το τοπικό σχέδιο ανάπτυξης του Ρεθύμνου εγώ έστειλα για τρία πράγματα. Να ολοκληρωθεί η λειτουργία του γηροκομείου μας και να δημιουργηθεί μια δομή για βραχυχρόνια φιλοξενία ατόμων. Αυτό είναι πάρα πολύ σημαντικό. Ξέρετε ότι πολλοί άνθρωποι που έχουν δικούς τους ανθρώπους στο σπίτι αν κάποια στιγμή, για κάποιο λόγο, χρειάζεται να απουσιάσουν δεν έχουν πού να πάνε τους ανθρώπους τους.
Σε αυτή λοιπόν η δομή, που βέβαια λειτουργεί υπό ορισμένες συνθήκες όπως αυτές περιγράφονται από το νόμο, μπορεί να μείνει κάποιος τη μέρα χωρίς διανυκτέρευση ή μπορεί να φιλοξενηθεί για 10 μέρες ή μπορεί ακόμα και για 30 μέρες, ανάλογα με την ανάγκη που αντιμετωπίζουν οι δικοί του.
Το άλλο που έχω να πω είναι, ότι αυτή τη στιγμή για τους ανθρώπους που υπάρχει δυσκολία λόγω της κατάστασης να τοποθετηθούν κάπου, υπάρχει το Βοήθεια στο Σπίτι του δήμου. Μια υπηρεσία που λειτουργεί άψογα και το γνωρίζω επειδή έχουμε συνεργασία. Είναι επίσης και η βοήθεια που χρηματοδοτείται από το κράτος και μπορούν ανάλογα με την κατάσταση, να εξασφαλίσουν και δύο άτομα τη μέρα. Αυτή τη στιγμή μπορεί να είναι μια εύκολη λύση το γηροκομείο για τον δικό τους άνθρωπο, όμως υπάρχουν και δυνατότητες να εξυπηρετηθεί και με διαφορετικό τρόπο, αλλά πάντα με την βοήθεια του συγγενή. Υπάρχουν τρόποι.»
Άρα το γηροκομείο δεν είναι η μόνη λύση
«Δεν είναι η μόνη λύση το γηροκομείο και δεν είναι και η καλύτερη για τους ανθρώπους. Θέλω να σας πω κάτι, το οποίο μπορεί να είναι σκληρό, αλλά κατά την άποψή μου, όλα τα ιδρύματα που φιλοξενούν ανθρώπους είναι «κακοποιητικά». Θα σας δώσω ένα παράδειγμα που το συζητούσα εδώ. Όταν ένας ηλικιωμένος κάποια στιγμή θέλει να βγει έξω να κάνει τα ψώνια, γιατί έχει τη δυνατότητα να το κάνει εμείς φοβούμαστε, γιατί δεν ξέρουμε αν βγαίνοντας από την πύλη μπορεί να γίνει κάποιο ατύχημα. Πρέπει να ρωτήσουμε τον γιατρό και πρέπει να τον ρωτήσουμε τον ίδιο, αν είναι καλά. Από τη στιγμή που ο άνθρωπος θέλει να κάνει κάτι και εμείς, όχι δεν θέλουμε, αλλά δεν μπορούμε να το επιτρέψουμε, είναι πρόβλημα. Όταν έχουμε εδώ δύο άτομα προσωπικό στη βάρδια, δεν μπορούμε να πούμε στο ένα, συνόδευσε τον ηλικιωμένο έξω. Γι’ αυτό ξαναλέω, απαραίτητη προϋπόθεση είναι να έρθει προσωπικό, γενικά σε όλες αυτές τις δομές της φιλοξενίας.
Επίσης να προσθέσω ότι η κοινωνία του Ρέθυμνου μας συμπαραστέκεται πολύ που δεν υπάρχει περίπτωση να θέλουμε κάτι που μπορεί να υπάρχει μια δυσκολία ας πούμε υλοποίησης, να πάρω κάποιον εδώ τηλέφωνο και να μην ικανοποιήσει το αίτημα του γηροκομείου.»
