Με αφορμή την πρόσφατη εξιχνίαση κυκλώματος απάτης με κρυπτονομίσματα, στο οποίο εμπλέκονται και έξι Ρεθεμνιώτες, αλλά και το γεγονός ότι αρκετοί συμπολίτες μας είχαν δεχτεί προτάσεις να επενδύσουν τα χρήματά τους σε δήθεν «σίγουρες» αποδόσεις, φιλοξενούμε συζήτηση με τον Ηλία Κυριακάκη.
Ο κ. Κυριακάκης, πρώην ιδιοκτήτης μεγάλων εταιρειών πληροφορικής, εξηγεί με απλό τρόπο τι είναι τα κρυπτονομίσματα, πώς λειτουργούν και κυρίως πόσο εύκολο είναι κάποιος να παρασυρθεί και να πέσει θύμα οργανωμένων απατών που εκμεταλλεύονται την άγνοια αλλά και την επιθυμία για γρήγορο κέρδος.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των αρχών, η συγκεκριμένη υπόθεση φαίνεται να έχει αποφέρει στους δράστες κέρδη που φτάνουν τα 14,5 εκατομμύρια ευρώ, ενώ τα μέχρι στιγμής καταγεγραμμένα θύματα ανέρχονται τουλάχιστον σε 73. Μάλιστα, όπως αναφέρεται, υπήρξαν και Ρεθεμνιώτες που εγκατέλειψαν τις δουλειές τους, για τις επενδύσεις σε κρυπτονομίσματα, οι οποίες τελικά αποδείχθηκαν μέρος ενός πυραμιδικού συστήματος.
Συνέντευξη: Σταύρος Ρακιντζής
Τι είναι τα κρυπτονομίσματα;
«Θα ξεκινήσουμε βέβαια με το τι είναι τα νομίσματα. Τα νομίσματα ήταν η αρχική μορφή του χρήματος. Δημιουργήθηκαν πέντε χιλιάδες χρόνια π.Χ. και είχαν την ανταλλακτική αξία του μετάλλου από το οποίο ήταν κατασκευασμένα. Αν ήταν δηλαδή χρυσά ήταν ακριβά, αν τα ασημένια ήταν λιγότερα ακριβά, αν τα χάλκινα ήταν ακόμη λιγότερα ακριβά και πρέπει να ήταν μεγάλα για να έχουν αξία. Από τότε, λοιπόν, πέρασε αρκετός καιρός. Πάντα τα νομίσματα αντιπροσώπευαν την αξία του ανταλλακτικού κομματιού. Δηλαδή, έδινες ένα νόμισμα το οποίο είχε αξία 100, αν το έπαιρνε αυτός και το έκανε χρυσάφι, θα είχε και το χρυσάφι, το οποίο θα έλιωνε, αξία 100. Αυτό άλλαξε το 1690 όταν οι Αμερικάνοι έφτιαξαν τα χαρτονομίσματα. Τα χάρτινα εξακολουθούσαν να έχουν την αξία της μονάδας που αντιπροσώπευαν, αλλά το χρυσάφι πια δεν το έπαιρνε αυτός που αντάλλαζε το νόμισμα, αλλά το είχε κατατεθειμένο η Αμερικανική τράπεζα, η κεντρική κρατική Αμερικανική τράπεζα. Μετά το 1900 άρχισε σταδιακά να λένε, ότι δεν θα φυλάμε όλο το χρυσάφι που αντιπροσωπεύουν τα χαρτονομίσματα, αλλά μόνο το 40%.
Αυτό το 40% μετά τον πόλεμο έγινε πολύ λίγο και πια τα χαρτονομίσματα αντιπροσωπεύουν την αγοραστική αξία μιας χώρας, όχι το χρυσάφι που έχει αυτή η χώρα διαθέσιμο.
Έτσι σκέφτηκε ο κύριος Σατόσι Νακαμότο, να κάνει ένα ψηφιακό νόμισμα, αφού τα χαρτονομίσματα δεν αντιπροσωπεύουν τίποτα, παρά μόνο τη σπανιότητά τους, γιατί δεν μπορείς να τυπώσεις νομίσματα. Μόνο το κράτος τυπώνει νομίσματα, χαρτονομίσματα. Έτσι και αυτός δημιούργησε ένα πρόγραμμα σε υπολογιστές, το οποίο μπορείς να το πάρεις και εσύ και εγώ και να το βάλεις στο δικό σου υπολογιστή, που δημιουργούσε ένα ψηφιακό νόμισμα. Το νόμισμα αυτό λέγεται κρυπτονόμισμα και πιο γνωστό είναι, από αυτή τη σειρά των κρυπτονομισμάτων που δημιουργούνται από προγράμματα πια, το bitcoin, που δημιουργήθηκε πριν 15 χρόνια. Σε 15 χρόνια η συναλλακτική του αξία πολλαπλασιάστηκε. Το πρώτο bitcoin χρησιμοποιήθηκε το 2012 από ένα παραγωγό του bitcoin, γιατί είπαμε ότι τα προγράμματα πια παράγουν bitcoin, αλλά ο αριθμός των bitcoin που μπορούν να παραχθούν είναι πεπερασμένος. Μπορούν να παραχθούν μόνο 29 εκατομμύρια από αυτό το πρόγραμμα.»
Είναι αυτό που λέμε η διαδικασία εξόρυξης;
«Ναι, η διαδικασία εξόρυξης. Δηλαδή δουλεύει ένα πρόγραμμα και δημιουργεί νούμερα. Αλλά τα νούμερα πρέπει να υπόκεινται σε συγκεκριμένους κανόνες. Αυτός ο κανόνας είναι ο αλγόριθμος παραγωγής τους. Αυτά τα νούμερα είναι bitcoin. Αυτά θέλουν και πολύ ισχυρά συστήματα, γι' αυτό έκαιγαν πολύ ρεύμα. Τώρα βέβαια αυτό το ρεύμα είναι ψίχουλα μπροστά στο ρεύμα που καίει η τεχνητή νοημοσύνη. Δημιουργήθηκε λοιπόν το bitcoin. Από το 2012 μέχρι το 2026 η τιμή του έχει πολλαπλασιαστεί 30 φορές. Τώρα η τρέχουσα αξία του bitcoin είναι 66 χιλιάδες ευρώ. Έχει ανέβει μέχρι 90. Έχει φτάσει μέχρι 40. Αυτή η διακύμανση ακριβώς είναι που ενθαρρύνει τους διάφορους απατεώνες να σου πούνε, θα επενδύσεις σήμερα που κάνει 60 και αύριο θα κάνει 120 και θα κερδίσεις διπλά. Η βασική ιδέα των κρυπτονομισμάτων τώρα είναι ότι η συναλλαγή γίνεται μεταξύ χρηστών χωρίς τη μεσολάβηση τραπεζών. Δηλαδή, για να σου στείλω εσένα 500 ευρώ πρέπει να πάω στην τράπεζα ή να μπω στην εφαρμογή της τράπεζας και να σου στείλω 500 ευρώ. Οπότε, ξέρει η τράπεζα και ποιος τα στέλνει και ποιος τα παίρνει. Αν σου στείλω bitcoin στο ψηφιακό σου πορτοφόλι η τράπεζα δεν παρεμβάλλεται δεν το ξέρει. Επειδή όμως δεν το ξέρει δεν μπορώ εγώ να αποδείξω ότι σου τα έστειλα αν τα θέλω πίσω ή αν μου τα πάρεις ότι μου τα πήρες. Γιατί αυτά είναι μια συναλλαγή μεταξύ δύο ιδιωτών, δεν παρεμβαίνει η δημόσια αρχή. Αυτό δίνει τη δυνατότητα να γίνουν απάτες με κρυπτονομίσματα γιατί τα κρυπτονομίσματα που αγοράζεις και στέλνεις τα χάνεις. Αυτό που κάνουν λοιπόν οι απατεώνες, είναι ότι σε βάζουν επενδύσεις σε κρυπτονομίσματα, πληρώνοντας όμως πραγματικά χρήματα και σε κάποια φάση χάνονται τα κρυπτονομίσματα, χάθηκε και ο απατεώνας που τα πήρε. Τελείωσε και τα παίρνει αυτός. Ο απατεώνας προσεγγίζει συνήθως το θύμα μέσω facebook, τηλεφωνικών κλήσεων, επενδυτικών sites και συνήθως χρησιμοποιεί ένα ψεύτικο προφίλ. Για εβδομάδες δημιουργεί ένα κλίμα εμπιστοσύνης, δείχνει ψεύτικες αποδόσεις, γραφήματα κερδών, αγορές, πωλήσεις. Στην αρχή το θύμα επενδύει μικροποσά, 100, 200, άντε 1.000 ευρώ, βλέπει ότι κερδίζει, βλέπει ότι τα 1.000 ευρώ του γίνανε 2.000 μέσα σε ένα μήνα, τον αφήνει και να πάρει πίσω 200 ευρώ από τα 1.000 για να δοκιμάσει ότι μπορεί να πάρει και πίσω. Βλέπει ότι υπάρχει εύκολο κέρδος και ο απατεώνας τον ωθεί να κάνει μια μεγαλύτερη επένδυση.»
Τα χρήματα που παίρνει ως μπόνους είναι χρήματα που βάζουν οι καινούριοι;
«Οι καινούργιοι, εάν υπάρχουν καινούργοι. Λοιπόν, με αυτόν τον τρόπο παίρνει τα λεφτά κάποια στιγμή και εξαφανίζεται. Η απάτη λοιπόν μπορεί να είναι είτε με κάποιο site που βάζεις εσύ, είτε με κάποιο ρομαντικό επενδυτή, δηλαδή μπορεί να βρεθεί μια κοπέλα με την οποία να μιλήσεις στο facebook, για αυτό πρέπει να προσέχουμε ή στο instagram και να σου πει κάποια στιγμή της αλληλογραφίας, ξέρεις εγώ επενδύω σε κρυπτονομίσματα, επένδυσε και εσύ και είναι βέβαιο ότι αν σου το πει κάποια στιγμή θα σου πάρουν τα λεφτά και θα χαθεί. Η απάτη με διάσημους, μπορεί να βγει ο τάδε ηθοποιός και να πει εγώ επενδύω σε αυτό το νόμισμα και βέβαια να μην είναι ο ίδιος ηθοποιός αλλά να είναι AI.
Λοιπόν, ποιοι είναι πίσω από αυτές τις απάτες. Πρόκειται είτε οργανώσεις που έχουν τηλεφωνικά κέντρα, οθόνες πώλησης και τα λοιπά και επαγγελματικά site που όμως έχουν έδρα είτε Ανατολική Ευρώπη είτε Ασία είτε Μέση Ανατολή που δεν ελέγχονται είτε Νότια Αμερική είτε διάφοροι που μπορούν να πείθουν. Η μεγαλύτερη απάτη ξεκίνησε το 2014 με ένα κρυπτονόμισμα που λεγόταν OneCoin το οποίο είχε παράξει η Ruja Ignatova.
Η Ιγνάτοβα λοιπόν έλεγε ότι το νόμισμά της θα ξεπεράσει το bitcoin, εισέπραξε από την απάτη 4 δισεκατομμύρια ευρώ και το 2017 εξαφανίστηκε. Την ψάχνουν ακόμη. Άρα, οι πέντε πιο συνηθισμένες απάτες που λειτουργούν είναι η απάτη της επενδυτικής πλατφόρμας. Επένδυσε σε αυτό το νόμισμα για να πάρεις πίσω πολλά λεφτά. Επένδυσε 250 ευρώ και κέρδισε από το bitcoin. Συμπληρώνεις το τηλέφωνο σου, σε καλεί ένας financial broker, σε καθοδηγεί να ανοίξεις λογαριασμό. Στην αρχή φαίνονται νόμιμα, στην αρχή βλέπεις και κέρδη. Πιστεύεις ότι λειτουργεί η επένδυση, αλλά στην πραγματικότητα η πλατφόρμα είναι ψεύτικη. Τα χρήματα μεταφέρονται απευθείας στα πορτοφόλια των απατεώνων και χάνονται. Η απάτη της ανάκτησης χρημάτων, στη συνέχεια μπορεί να σου έρθουν για να σου πούνε ξέρουμε ότι έχασες 2.000 ευρώ σε αυτή την πλατφόρμα, δώσε μας 500 να στα βρούμε πίσω. Δίνεις και τα 500, σαν προκαταβολή έξοδα δικηγόρων και τα λοιπά, και βέβαια τα χάνεις και αυτά. Άρα αν χάσεις λεφτά από τέτοιες υποθέσεις, γράψε τη ζημία και εξαφανίσου. Οτιδήποτε και να κάνεις από εκεί και πέρα τα έχεις χάσει. Γιατί όπως είπαμε, για τα κρυπτονομίσματα δεν υπάρχει ενδιάμεσος που παρακολουθεί τις συναλλαγές. Τα ψεύτικα δώρα. Στείλε 100 ευρώ εκεί και εμείς θα σου στείλουμε σε μια εβδομάδα 200. Όσο και αν φαίνεται παράξενο, τα πιστεύουνε μερικοί και στέλνουνε χρήματα που δεν παίρνουνε ποτέ πίσω. Οι ψεύτικοι και επενδυτικοί σύμβουλοι για τους οποίους μιλήσαμε ήδη και το τελευταίο η απάτη που προέρχεται από φίλους. Αυτό είναι πολύ σημαντικό, υπάρχει μια κατηγορία απάτης που είναι ιδιαίτερα ύπουλη, η απάτη από φίλους. Δε σε πλησιάζει κάποιος άγνωστος, αλλά εγώ θα σου πω με απόλυτη ειλικρίνεια, γιατί το πιστεύω πραγματικά, ότι επένδυσα σε αυτό το νόμισμα, με αυτή την πλατφόρμα και ενώ επένδυσα χίλια ευρώ, αυτή τη στιγμή έχω χίλια πεντακόσια και θα στα δείξω κιόλας. Έχω χίλια πεντακόσια και μπορεί να μου έχουν στείλει και τα διακόσια που ζήτησα πίσω. Η πυραμίδα, στην οποία όμως πυραμίδα, είτε εγώ είμαι ανίδεος και προσκαλώ εσένα να συμμετέχεις είτε μου έχουν πει και σε κάθε ένα από τους φίλους που θα παίρνεις, για κάθε ένα, σου δίνουμε και 100 ευρώ. Αλλά και στις δύο περιπτώσεις, εγώ τελικά μπορεί να είμαι αθώος. Δηλαδή, να σε καλέσω, ξέροντας ότι εγώ κερδίζω και να σου συστήσω κι εσένα μια διαδικασία που μπορεί να σε κάνει να κερδίζεις κι εσύ.
Λένε συνήθως, αν φέρεις κι άλλους επενδυτές θα έχεις μεγαλύτερη απόδοση. Πιστεύει λοιπόν το θύμα ότι αν φέρει κι άλλους επενδυτές θα έχει μεγαλύτερη απόδοση. Παίρνει φίλους, συγγενείς, συναδέρφους, η απάτη εξαπλώνεται και δημιουργείται το μοντέλο της πυραμίδας. Τα πρώτα λεφτά κάποιοι επενδυτές τα παίρνουνε. Παίρνουνε βέβαια υποπολλαπλάσια όμως από αυτό που δώσανε, αλλά κάποια παίρνουνε. Δηλαδή, μπορεί να έχεις δώσεις δύο χιλιάρικα, το ένα μπορεί να σου το έχουν γυρίσει πίσω για να φέρεις κι άλλους. Όταν όμως σταματήσεις η ζωή των χρημάτων το σύστημα της πυραμίδας καταρρέει. Όσο έρχονται νέα θύματα η απάτη συνεχίζεται και όλοι είναι ευχαριστημένοι, γιατί κάποιοι κερδίζουν.»
Τι πρέπει να ξέρουμε; Ποια σημάδια μας λένε ότι πρόκειται για πυραμίδα;
«Υπάρχουν προειδοποιητικά στοιχεία. Υπόσχεση πολύ υψηλών και σταθερών κερδών. Όταν σου υπόσχονται ότι θα διπλασιάσεις τα λεφτά σου μέσα σε έξι μήνες, γιατί να μην το κάνουν οι ίδιοι να κερδίσουν και σε φωνάζουν εσένα. Δεν υπάρχει τέτοια περίπτωση. Σε πιέζουν να φέρεις νέους επενδυτές. Για κάθε επενδυτή που φέρνεις θα παίρνεις 100 ευρώ. Αυτό σημαίνει ότι προσπαθούν να κερδίσουν και από αυτούς.
Κερδίζουν όλοι. Όμως πως κερδίζουν; Δηλαδή τι είναι; Αν δεν μπορείς να ελέγξεις το λόγο, όπως μία μετοχή κερδίζει όταν η εταιρεία που είναι πίσω από τη μετοχή πουλάει περισσότερο, βγάζει περισσότερα κέρδη και μοιράζει ένα μέρος από τα κέρδη στους μετόχους. Αν δεν ξέρεις ποια εταιρεία και ποια μετοχή έχεις, είναι απάτη. Όταν υπάρχει αδυναμία ανάληψης μεγάλων ποσών. Έκλεισε η πλατφόρμα, γιατί γίνεται ένας έλεγχος και τώρα πρέπει να ανοίξαμε τη διπλανή πλατφόρμα, βάλε και εδώ ένα χιλιάρικο. Μεταφορά χρημάτων σε κρυπτονομίσματα. Αν τα ευρώ σου, λένε τα μεταφέρουνε και στα κάνουν κρυπτονόμισμα, είναι βέβαιο, ότι επειδή από εκεί και πέρα δεν παρεμβάλλεται τα τράπεζα, γιατί τα ευρώ σου κάπου τα έχεις καταθέσει μέχρι ένα σημείο, χάνονται.»
Υπάρχει περίπτωση να τα πάρεις πίσω τα χρήματα αυτά;
«Καμία περίπτωση. Γιατί τα χρήματα καταλήγουν, επαναλαμβάνω, σε κάποιο φορολογικό παράδεισο είτε στη Νότια Ασία, είτε στη Νότια Αμερική είτε στην Κίνα είτε κάπου προς τα εκεί, όπου δεν υπάρχει ο κανονισμός των δυτικών τραπεζών που μπορείς να πάρεις τα λεφτά σου πίσω. Χάνονται. Αν λοιπόν δεις κάτι από αυτά είτε για νέους επενδυτές να σου λένε, είτε για ψηλά και σταθερά κέρδη, είτε το να μη σε πείθουνε το πώς παράγεται το κέρδος είναι βέβαιο ότι πρόκειται για πυραμίδα. Πρέπει να ξέρουμε πάντα ότι οι πιο επικίνδυνες απάτες δεν έρχονται από αγνώστους, έρχονται από ανθρώπους που εμπιστευόμαστε. Από ανθρώπους που ίσως έχουν εξαπατηθεί και οι ίδιοι και είναι πολύ καλοπροαίρετοι όταν σου λένε, επένδυσε εκεί για να κερδίσεις. Προσοχή, γιατί το κρυπτονόμισμα είναι μια πραγματική τεχνολογία. Αλλά γύρω του έχει δημιουργηθεί μια τεράστια βιομηχανία απάτης, που εκμεταλλεύονται την άγνοια, την επιθυμία για γρήγορο κέρδος και την εμπιστοσύνη και σου παίρνουν τα λεφτά σου. Κρατηθείτε μακριά από αυτά.»
